حرم امام رضا(ع) از زمان گذشته تا امروز

مشاهده : 1027
حرم امام رضا(ع) از زمان گذشته تا امروز گردشگری
حرم امام رضا(ع) محدوده مدفن امام هشتم شیعیان و ساختمان‌های اطراف آن در شهر مشهد این ساختما‌ن‌ها عبارتند از حرم، گنبد، گلدسته‌ها، صحن‌ها، ایوان‌ها، رواق‌ها و بست‌ها. در ادامه با حرم امام رضا قدیم و جدید بیشتر آشنا خواهیم شد

ما در این مطلب از پرشین وی قصد داریم برای شما عزیزان
حرم امام رضا(ع) از زمان گذشته تا امروز را برایتان به اشتراک
گذاریم، آرامگاه امام رضا از دیرباز تا امروز دستخوش تغییر و تحول بسیاری
بوده است ما قصد داریم اطلاعات کامل و جامعی از آغاز ساخت حرم تا
کامل شدن آن و حرم امام رضا قدیم و جدید مطالبی را به اشتراک گذاریم.

حرم امام رضا قدیم و جدید

آرامگاه امام رضا (ع) در مشهد یکی از معروف‌ترین بناهای مذهبی ساخته شده در ایران است؛ بنایی که با برخورداری
از متنوع‌ترین ویژگی‌ها و عناصر معماری ایرانی – اسلامی، هر ساله پذیرای میلیون‌ها زائر و گردشگر است و تا به
امروز بارها مورد بازسازی و توسعه قرار گرفته است.مشهد که در ابتدا روستای کوچکی بود، در خاک توس و در دهکده سناباد بنا شد.
این مکان با دفن هارون الرشید در آن اهمیت یافت و به «بقعه هارونیه» شهرت یافت.
پس از دفن هارون، به دستور مأمون آرامگاهی به سبک معماری خراسانی در اطراف قبر ساخته می‌شود.

امام رضا (ع) پیش از سفر به مرو، این مکان را به عنوان محل دفن خود به همراهانش نشان
داد.
پس از شهادت امام در توس، پیکر او را در همین بقعه به خاک سپردند و نام آنجا به «مشهدالرضا»
تغییر کرد.
تا زمان ظهور سربداران، قبر هارون‌الرشید در پایین قبر امام قابل رؤیت بود، اما سربداران صورت قبر هارون را محو
کردند.

چه کسی اولین گنبد حرم را ساخت؟

پس از شهادت امام، او را در قسمت بالای قبر هارون‌الرشید دفن کردند.
این بقعه در دوران سامانیان، دیالمه و غزنویان بارها مورد تعمیر و افزودن تزیینات قرار گرفت، اما نخستین گنبد بر
روی حرم امام رضا در دوران حکومت سلطان سنجر سلجوقی بر فراز قبر ایشان نصب شد.
جنس این گنبد از کاشی و دارای مقرنس‌های آیینه‌کاری شده بود که تا به امروز هم به جا مانده است.
سلطان محمد خوارزمشاه نیز از کسانی بود که حرم را با مرغوب‌ترین کاشی‌های آن زمان تزیین کرد و دستور داد
دو محراب به حرم اضافه کنند.
مناره گنبد در دوره غزنویان و به دستور ابن معتز حاکم شیراز بنا شد.

مشهد

صحن عتیق و سردر ایوان ساعت حرم امام رضا(ع) – در دوره قاجار سال ۱۳۰۹ ق

صحن عتیق و سردر ایوان ساعت حرم امام رضا(ع) – در دوره قاجار سال ۱۳۰۹ ق

طبق اسناد به
جا مانده از مورخان دوره‌های مختلف، حرم امام رضا (ع) از معدود بناهایی بود که در حمله مغولان به ایران
تخریب نشد و تنها آسیب‌های جزئی به آن وارد شد.
مغولان با اینکه با حمله به خراسان، شهر را غارت کرده و مردم را به قتل رساندند، اما پس از
غارت اموال حرم، به بنای اصلی آن آسیبی نرساندند.
آسیب‌های جزئی حاصل از حمله مغول بعدها در دوره‌های مختلف ترمیم شد.

شکوه هنرهای هنرمندان ایرانی در آرامگاه امام هشتم

دوران تیموریان از دوره‌های درخشان معماری حرم امام رضا است حرم امام رضا قدیم و جدید .
در آن دوران به دستور همسر شاهرخ تیموری، مسجد گوهرشاد، یکی از زیباترین و معروف‌ترین مساجد اسلام، توسط هنرمندان و
معماران ایرانی در سمت قبله حرم و صحن جنوبی آن ساخته شد.
به عقیده بسیاری از کارشناسان مسجد گوهرشاد به لحاظ فرم و معماری در جهان اسلام بی نظیر است.
کتیبه‌های ورودی مسجد گوهرشاد در هیچ کجای جهان اسلام نظیر ندارد.

این مسجد با ایوان‌های ‌بلند و طاق‌های خوش نقش و کاشیکاری‌های نفیس از زیباترین مساجد ساخته شده در ایران
است.

حرم امام رضا قدیم و جدید

نمای سقاخانه و فضای داخلی صحن عتیق حرم امام رضا(ع) – دوره قاجار سال ۱۲۷۵ق

معمار این مسجد قوام‌الدین شیرازی است.
مدرسه پریزاد، مدرسه دودر و مدرسه بالاسر نیز در همین دوران به مجموعه حرم اضافه شدند.
در زمان نادر شاه افشار ایوان صحن تیموری طلاکاری شد و نقاشی دیوارهای حرم را تجدید کردند.

پس از به قدرت رسیدن صفویان و رسمی شدن مذهب شیعه در ایران، بر شکوه و عظمت حرم افزوده
شد.
شاه تهماسب، شاه عباس و شاه سلیمان صفوی، از پادشاهانی بودند که در بازسازی و توسعه حرم نقش داشتند.
شاه تهماسب مناره‌های حرم را بازسازی و طلاکاری کرد و به دستور او خشت‌های کاشی روی گنبد را به طلا
تبدیل کردند.
این گنبد با روکش طلا همان گنبدی است که هم‌اکنون در نمای بیرونی وجود دارد.
علاوه بر این، ایوان امیرعلی شیر و گلدسته کنار گنبد را هم طلاکاری کرد.

کمال‌الدین محمدو یزدی، از معماران معروف آن دوره به دستور شاه عباس روکشی از مس و طلا بر گنبد ساخت.
همچنین در این دوران متن کتیبه گنبد به دست علیرضا عباسی خوشنویس و با حروف طلایی بر زمینه فیروزه‌ای به
خط ثلث نوشته شد.
از دیگر تحولات حرم در این دوره می‌توان به توسعه صحن عتیق، احداث ایوان شمالی و اطاق‌ها، غرفه‌ها، سردرها، و
ایوانهای شرقی و غربی آن، ایجاد رواق توحیدخانه و نیز گنبد الله وردی‌خان اشاره کرد.

مشهد

نمای ضریح فولادی حرم امام رضا (ع) – سال ۱۳۱۵

در دوران قاجاریه
هم به حرم امام رضا (ع) توجه ویژه‌ای شده و سومین ضریح در دوران حکومت فتحعلی‌شاه ساخته شد.
بنای صحن آزادی مربوط به این دوره است.
در این عهد، ایوان غربی صحن آزادی به طلا آراسته و به ایوان ناصری معروف شد.
در همین دوران، کاشی‌کاری و تزیینات صحن آزادی انجام شد.
علاوه بر این، در سال ۱۲۷۵ هجری قمری، قائم مقام نوری اقدام به آینه‌کاری روضه منوره کرد و در همین
دوره بود که رواق‌های توحیدخانه، دارالحفاظ و دارالسیاره نیز آینه‌کاری شدند.
در دوران پهلوی دوم نیز تعمیراتی در حرم انجام شد، اما بخش بزرگی از توسعه حرم امام رضا (ع)، پس
از پیروزی انقلاب صورت گرفت.

ضریح به بخش دربرگیرنده‌ی قبر امام گفته می‌شود که زائران از پشت آن قبر امام را زیارت می‌کنند.
از ابتدا ضریح در مرکز بنای حرم نبود، بلکه در سمت چپ آن قرار داشت.
در دوره‌های گذشته ضریح‌های مختلفی روی مزار نصب شد.

اولین ضریح در حرم امام رضا که از جنس چوب و طلا بود در زمان شاه تهماسب صفوی و در
سال ۹۵۷ هجری قمری نصب شد که بر روی کتیبه‌های آن سوره «هل اتی» به خط ثلث نوشته شده بود.
دومین ضریح از جنس فولاد مرصع بود که در سال ۱۱۶۰ به دستور شاهرخ میرزا نوه نادر شاه افشار ساخته
و نصب شد.
این ضریح تا به امروز در حرم نگه‌داری می‌شود.

حرم امام رضا قدیم و جدید

ساخت پنجمین ضریح حرم امام رضا (ع) از سال ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۹ طول کشید

سومین ضریح حرم امام رضا (ع) در سال ۱۲۳۸ هجری قمری و در زمان فتحعلی‌شاه قاجار از جنس فولاد
ساخته و بر روی ضریح دوم نصب شد.
این ضریح دارای ورقه‌های طلاکوب و طوق‌های طلای جواهر نشان بود و بر روی آن سوره «هل اتی» و «یس»
به خط ثلث نوشته شده‌است.
این ضریح در سال ۱۳۳۸ هجری شمسی به علت پوسیدگی پایه‌هایش به موزه آستان قدس رضوی انتقال داده شد و
چهارمین ضریح از جنس طلا و نقره در سال ۱۳۳۸ شمسی به جای آن نصب شد.
این ضریح توسط حاج محمدتقی ذوفن اصفهانی و با استفاده از مصالحی چون نقره، طلا، آهن، مفرغ و چوب گردو
ساخته شد.

پنجمین ضریح حرم امام رضا (ع) پس از یک
برگزاری یک مسابقه هنری بین هنرمندان ایرانی انتخاب شد.
طرح انتخاب شده از محمود فرشچیان، هنرمند و مینیاتوریست ایرانی بود.
در این ضریح علاوه بر توجه به مبانی هنر اصیل ایران اسلامی، نمادهایی از معماری دوره‌های پیشین را نیز دیده
می‌شود.
ساخت این ضریح از سال ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۹ طول کشید و آن را از فولاد و چوب گردو ساختند.
در چهار جهت آن ۱۴ محراب به نشان چهارده معصوم که همگی به یک محراب بزرگ‌تر که آن نیز به
کلمه «الله» ختم می‌شود، قرار دارد.

مشهد

ساخت پنجمین ضریح حرم امام رضا (ع) از سال ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۹ طول کشید

قلمزنی این ضریح توسط
استاد خدادادزاده اصفهانی انجام شد.دو سوره «یس» و «هل اتی»، در بالای ضریح مطهر امام رضا (ع) به صورت کتیبه
دور تا دور ضریح نوشته شده است.
هر دو کتیبه و دیگر خطوط بیرونی و داخلی ضریح مطهر که مشتمل بر آیاتی از قرآن و اسماء‌الحسنی است
توسط استاد موحد خوشنویسی شده است.
در پوشش داخلی ضریح پنجم برای اولین بار از هنر خاتم‌کاری استفاده شد.

گنبد حرم امام رضا (ع)

نخستین گنبد حرم امام رضا (ع) در آغاز قرن ششم هجری و توسط سلطان سنجر سلجوقی از کاشی ساخته
شد.
این گنبد بارها مورد بازسازی و تعمیر قرار گرفت.
گنبد حرم از آجر ساخته شده، و سپس روی آن را با الواح مسی، که روکشی از طلا دارد پوشانده‎اند.
تذهیب این گنبد برای آخرین بار در سال ۱۰۱۰ تا ۱۰۱۶، در زمان شاه عباس صورت گرفته، و به طوری
که از گفته‎های محققان برمی‎آید، رویه و سطح این گنبد پیش از آن کاشی‎کاری بوده است.

گنبد طلای حرم امام رضا (ع) دارای دو پوشش در سقف حرم و بالای آن است.
پوشش سقف که به صورت مقعر و مقرنس است به نام «قبه» شناخته می‌شود.
کتیبه‌هایی که در اطراف گنبد وجود دارند که از نکات جالب آن اشاره به ماجرای پیاده رفتن شاه عباس صفوی
از اصفهان به مشهد است که به خط ثلث توسط علیرضا عباسی نوشته شده است.

حرم امام رضا قدیم و جدید

در کل ۱۲ مناره در بناهای حوزه حرم امام رضا وجود دارد

مناره‌های حرم امام رضا (ع)

مناره به معنای جای نور و روشنایی است و در معماری به بنایی گفته می‌شود
که بر فراز ایوان اصلی مساجد، زیارتگاه‌ها و مدارس دینی می‌ساختند و بر بلندای آن اذان می‌گفتند و یا به
اطراف نور می‌انداختند.
این بنا علاوه بر این ویژگی، محلی برای هدایت مسافران بود.

در کل ۱۲ مناره در بناهای حوزه حرم امام رضا وجود دارد

در حرم دو مناره با روکش
طلا وجود دارد که یکی از آن‌ها نزدیک گنبد و دیگری مقابل آن و در قسمت بالای ایوان عباسی (صحن
انقلاب) واقع شده است.
مناره نزدیک گنبد در زمان ساخت گنبد بنا شده، اما مناره دوم از آثار دوره نادری است.
از نکات قابل توجه معماری مناره‌ها این است که با وجود فاصله‌ی زیادی که با یکدیگر دارند، وقتی کسی از
سمت جنوب اماکن متبرکه و خیابان امام رضا به سمت حرم می‌آید، چنین می‌پندارد که گنبد میان دو مناره قرار
گرفته است.

ایوان‌های حرم امام رضا (ع)

حرم امام رضا (ع) دارای چند ایوان است که نمونه‌های قابل توجهی در معماری
ایرانی – اسلامی هستند.
ایوان جنوبی که به «ایوان طلا» معروف است توسط امیر‌علیشیر نوایی، وزیر سلطان حسین بایقرا در قرن نهم هجری ساخته
شد.حرم امام رضا قدیم و جدید

این ایوان که ۲۱ متر ارتفاع دارد از خشت‌های طلا ساخته شده و دارای چهار در است و سطح آن
در زمان نادرشاه افشار طلاکاری شد.
ایوان عباسی در زمان شاه عباس صفوی ساخته شد.
ارتفاع آن ۲۲ متر است.
ایوان غربی حرم نیز با ۲۴ متر از بلندترین بناهای حرم است و بر سر در آن، ساعت بزرگی وجود
دارد، به همین دلیل به آن ایوان ساعت نیز گفته می‌شود.

مشهد

سقاخانه را در دوران سلطنت نادر شاه افشار و بین سال‌های ۱۱۴۴ تا ۱۱۴۵ از سنگ مرمر ساختند

ایوان شرقی یا ایوان نقاره‌خانه نیز مانند ایوان غربی از دو ایوان مجزا تشکیل شده است.
بر بلندای این بنا که ۲۶ متر ارتفاع دارد ساختمان نقّاره‌خانه قرار دارد.
نواختن نقاره، برای آگاهی از نزدیک شدن پایان وقت نماز است که در طول سال به جز ایّام محرم و
صفر و دیگر ایّام سوگواری، همه روزه در دو نوبت، ۱۰ دقیقه پیش از طلوع و غروب آفتاب نواخته می‌شود.
علاوه بر آن، در شب‌های عید پس از نماز مغرب و عشا و روزهای عید، زمان تحویل سال نو و
اعلام عید فطر و سحرهای ماه مبارک رمضان نیز نقاره نواخته می‌شود.

سقاخانه را در دوران سلطنت نادر شاه افشار و بین سال‌های ۱۱۴۴ تا ۱۱۴۵ از سنگ مرمر ساختند

سقاخانه حرم امام رضا(ع)

از بناهای معروف حرم امام رضا (ع) ، سقاخانه‌ای است که هم‌اکنون در وسط صحن انقلاب
واقع شده است.
سقاخانه را در دوران سلطنت نادر شاه افشار و بین سال‌های ۱۱۴۴ تا ۱۱۴۵ از سنگ مرمر ساختند.
استاد اسماعیل طلاکار سقفی گنبدی شکل بر روی آن ساخت و پوششی هشت‌ضلعی روی آن قرار داد و سپس آن
را طلاکاری کرد.
این بنا در سال ۱۳۴۷ بازسازی شد.

بیشتر بدانید از معرفی حرم امام رضا

حرم
مدفن اصلی امام رضا (ع) مکانی بوده که آن را بقعه هارونیه می‌گفته‌اند. این مکان دارالاماره
یا باغ حمید بن قحطبه طائی در دهکده سناباد است که یک دژ نظامی بوده و تاریخ پیدایش آن به قبل از اسلام می‌رسد.

این محل بر سر چند راهی سناباد، نیشابور، سرخس، طوس و رادکان قرار داشته
و از آن برای تامین امنیت این مسیر استفاده می‌شده است. هارون عباسی
در سال ۱۹۳ق. در این مکان دفن شد و دارالاماره به بقعه هارونیه شهرت یافت.

در سال ۲۰۳ به خواست مأمون، امام رضا (ع) در این مکان در کنار هارون دفن شد.

پس از این تاریخ، به دلیل اهمیت مقبره امام رضا (ع)، توجه به دفن‌شدن
هارون در این مکان کاسته شد و این مکان به مدفن و حرم امام رضا (ع) شناخته شد.

گاهشمار حرم امام رضا

۱۹۳ق     مرگ هارون و دفن در بقعه هارونیه
۲۰۳     شهادت امام رضا و دفن در کنار هارون

حرم امام رضا قدیم و جدید

شناخته شدن مقبره به مقبره امام رضا
قرن ۵     بنای مسجد بالاسر از سوی ابوالحسن عراقی (د۴۲۹ق)
۵۰۰ق     تقدیم صندوق نقره از سوی نوشیروان اصفهانی در زمان سلطان سنجر
۸۲۱ق     ساخت مسجد گوهرشاد

قرن۹     ساخت ایوان جنوبی صحن عتیق (انقلاب) از طرف امیر علی‌شیر معروف به ایوان نادری
قرن ۱۰     طلاکاری گنبد برای نخستین بار

سقاخانه را در دوران سلطنت نادر شاه افشار و بین سال‌های ۱۱۴۴ تا ۱۱۴۵ از سنگ مرمر ساختند

حرم امام رضا قدیم و جدید
ساخت نخستین ضریح در زمان شاه طهماسب اول
قرن ۱۱     ساخت ایوان شمالی یا ایوان عباسی در ۱۰۵۹ق و ایوان شرقی و غربی صحن عتیق از سوی شاه عباس اول
عهد نادرشاه     طلاکاری ایوان جنوبی صحن عتیق

۱۱۶۰ق     ساخت ضریح نگین نشان در زمان شاهرخ افشار (ضریح دوم)
۱۲۲۳ق     نصب ضریح سوم تقدیمیِ فتحعلی‌شاه قاجار

ح۱۲۵۰ق     ساخت صحن جدید (آزادی) در زمان فتحعلی‌شاه و کاشی‌کاری آن در زمان محمدشاه قاجار
۱۲۶۴ق     طغیان محمدحسن خان سالار و دستبرد به طلا و نقره‌های ضریح

۱۲۶۸     تعمیرات ضریح در زمان ناصرالدین شاه
۱۲۹۱ش     به توپ بستن حرم از سوی قوای روسی

۱۳۳۸ش     ساخت و نصب ضریح چهارم به نام شیر و شکر
۱۳۵۳ش     ساخت صحنی جدید (امام خمینی) پس از برچیده شدن ساختمان موزه و خزانه و کتابخانه

۱۳۶۰ش     ساخت صحن جمهوری اسلامی
۱۳۷۳ش     بمب‌گذاری در حرم در ۳۰خرداد

۱۳۷۹ش     نصب ضریح پنجم به نام سیمین و زرین

مشخصات اصلی حرم امام رضا

حرم امام رضا قدیم و جدید بنایی است مستطیل شکل (نزدیک به مربع) به طول ۹۰/۱۰ و عرض ۴۰/۱۰ متر. ۴ صُفّه در ۴ طرف حرم واقع است که از آنها به داخل حرم رفت و آمد می‌شود و طول دهانه هریک ۳ متر است. بالای این صفه‌ها ۴ صفه کوچک قرار دارد. ازاره حرم تا ارتفاع ۲۰ سانتی متر از سنگ مرمر است و بالاترِ آن به ارتفاع ۹۲ سانتی متر از کاشی‌های ۴ و ۶ و ۸ پهلو و کوکبی شکل پوشیده شده که بر اغلب آنها آیات و احادیث، و بر برخی دیگر نقشهای اسلیمی برجسته دیده می‌شود.

بر بالای این کاشی‌ها کتیبه‌ای برجسته بر روی کاشی‌های چینی نمای نفیس، حاوی آیاتی از سوره فتح دیده می‌شود و بر بالای آن، کتیبه دیگری از مرمر به عرض ۳۲ سانتی متر هست که قصیده‌ای از دبیرالملک فراهانی به خظ نستعلیق بر آن نوشته شده است.

حرم از کف تا انتهای زیر سقف نزدیک به ۱۹ متر ارتفاع دارد. کتیبه‌ای به عرض ۸۰ سانتی متر در منتهی الیه ۴ دیوار حرم که زیر طاق گنبد واقع است، در ارتفاع حدود هفت متری از کف حرم قرار دارد که سوره جمعه به خط ثلث علیرضا عباسی بر آن نوشته شده است.

ایسنا / zaerapp

2020-11-05 / گردآوری:
برچسب ها:
گزارش خطا در خبر
نظر خود را بنویسید - نظرات کاربران (۰)
فیلم پرشین وی
زیباترین و متفاوت ترین جزیره های دنیا به شکل قلب زیباترین و متفاوت ترین جزیره های دنیا به شکل قلب
اگر شما هم تمایل دارید که جزیره های متمایز و زیبای جهان را ببینید تا انتهای این مطلب همراه ما باشید
سوژه های روز رو این جا ببینید !
فال روزانه
تعبیر خواب
تعطیلات آخر هفته در زیباترین جاذبه های طبیعی ایران
این وسایل را برای طبیعت گردی حتما با خود داشته باشید
گشتی در زیبایی های دیدنی و جذاب روستای بکر اطرب
مزیت های سفر با کشتی کروز
گشت و گذار در دیدنی ترین خانه موزه های تاریخی ایران
به جای چادر مسافرتی خانه را برای سفر با خود ببرید
خاص‌ترین و زیباترین جاذبه‌های گردشگری بجنورد
تالاب سوستان لاهیجان بسیار جذاب که نباید از دست داد
برای طبیعتگردی ایده ال در جنگل این نکات را باید بلد باشید
مجموعه‌ی گنجعلی‌خان کرمان شکوه تاریخ ایران در بناهای تاریخی
حمام شاه مشهد یا حمام مهدی قلی‌ بیک را بیشتر بشناسید
۵ مورد از بهترین روش‌های اخذ ویزای کانادا
انبوهی از جاذبه‌های گردشگری و طبیعی را در نور میبینید
بیرجند و گردش در جاذبه های تفریحی و تاریخی بی نظیر آن
زیباترین و متفاوت ترین جزیره های دنیا به شکل قلب زیباترین و متفاوت ترین جزیره های دنیا به شکل قلب
اگر شما هم تمایل دارید که جزیره های متمایز و زیبای جهان را ببینید تا انتهای این مطلب همراه ما باشید
تعطیلات آخر هفته در زیباترین جاذبه های طبیعی ایران
این وسایل را برای طبیعت گردی حتما با خود داشته باشید
گشتی در زیبایی های دیدنی و جذاب روستای بکر اطرب
مزیت های سفر با کشتی کروز
گشت و گذار در دیدنی ترین خانه موزه های تاریخی ایران
به جای چادر مسافرتی خانه را برای سفر با خود ببرید
خاص‌ترین و زیباترین جاذبه‌های گردشگری بجنورد
تالاب سوستان لاهیجان بسیار جذاب که نباید از دست داد
برای طبیعتگردی ایده ال در جنگل این نکات را باید بلد باشید
مجموعه‌ی گنجعلی‌خان کرمان شکوه تاریخ ایران در بناهای تاریخی
حمام شاه مشهد یا حمام مهدی قلی‌ بیک را بیشتر بشناسید
۵ مورد از بهترین روش‌های اخذ ویزای کانادا
انبوهی از جاذبه‌های گردشگری و طبیعی را در نور میبینید
بیرجند و گردش در جاذبه های تفریحی و تاریخی بی نظیر آن
logo-samandehi