قالی ایران و مروری بر تاریخچه آن

مشاهده : 538
قالی ایران و مروری بر تاریخچه آن کاردستی
قالی ایران ذوق و خلاقیت هنری هر جامعه‌ای از سنن زندگی و سوابق تاریخی و محیطی آن قوم ریشه و الهام میگیرد و غالباً این ذوق و استعداد در یک یا چند رشته‌ی خاص متبلور می‌شود از جمله هنرهایی که در این سرزمین به مرور زمان به کمال رسیده است و ذوق هنرمند ایرانی در […]

قالی ایران

ذوق و خلاقیت هنری هر جامعه‌ای از سنن زندگی و سوابق تاریخی و محیطی آن قوم ریشه
و الهام میگیرد و غالباً این ذوق و استعداد در یک یا چند رشته‌ی خاص متبلور می‌شود از جمله هنرهایی
که در این سرزمین به مرور زمان به کمال رسیده است و ذوق هنرمند ایرانی در پهنه‌ی آن فرصت تجلی
وافر یافته، هنر قالیبافی است.
دلیل این شکوفایی وتعالی را علاوه بر خصوصیات ذاتی ایرانیان مانند هنردوستی ، بردباری ، باید در وفور مواد اولیه‌ی
تولید قالی از قبیل پشمهای مرغوب و انواع گوناگون گیاهان رنگدار دانست.

فرش هایی که انسان اولیه برای زیرانداز، روانداز، حمل بار، پوشش مقبره‌ها، پوشش حیوانات و غیره از آن استفاده کرده
از پوست و برگ درختان و پوست حیوانات بوده، این طبع نقاد و دست هنرمند انسان است که در طول
تاریخ خود، تکامل صنعت نساجی و بافت را بدین حد رسانیده که دستبافتهای هنرمندان امروز از هر حیث اعجاب بیننده
را بر می‌انگیزد و چشمها را خیره می‌کند.
بدون شک قدمت استفاده از زیرانداز به زمانی می‌رسد که انسان به فکر ساختن سرپناهی جهت تامین آسایش خود افتاد.

 قالی

قالی شکارگاه

قرائن تاریخی مؤید این نکته است که قالیبافی در زمان ساسانیان رونق داشته است و در ارتباط با این مطلب
سالنامه‌ی چینی سوئی سو مربوط به سالهای ۶۱۷- ۵۹۰ میلادی یعنی اندکی پیش از انقراض سلسله‌ی ساسانیان در میان کالاهای
ایرانی از قالی نام می‌برد.

یکی از قالیهای معروف این دوره، قالی «بهار خسرو» است که در کتاب تاریخ طبری ( ۳۱۱- ۲۲۵ هـ.ق) نیز
مطالبی به شرح زیر درباره‌ی این قالی آمده است: «…..
که یک قالی بسیار عالی کار ایران موسوم به بهار خسرو در قصر تیسفون به طول ۴۵۰ قدم و عرض
۹۰ قدم موجود بوده است ….
»

وجه تسمیه این قالی بدان جهت بوده است که، نقش آن نمایانگر باغی آراسته با گلها و پرندگان و
جویهای آب روان بوده است.
در مورد این قالی زربفت و گرانبها دو نظر وجود دارد: یکی آنکه هنگامی که خسرو پرویز پادشاه ساسانی مغلوب
«هراکلیوس» امپراطور روم شد این قالی به دست سپاهیان غالب افتاد و نظر دیگر آنکه این همان قالی معروف «بهارستان»
است که در شکست یزدگردسوم آخرین پادشاه ساسانی سپاهیان عرب، آن را به غنیمت بردند.

دوره بعد از اسلام

قالیبافی ایران در اوایل تسلط عرب تا حدودی دچار رکود می‌گردد، چون اعراب بر خلاف
هنر سفالگری که در آن سرآمد بودند به هنر قالیبافی به دلایل نژادی و اقلیمی در هیچ یک از ادوار
تاریخی خود اهمیت قابل توجهی نشان نداده‌اند.
توقف و رکود این حرفه و فن تنها تا زمان خلفای تجمل پرست اموی و عباسی که در تزئین کاخهای
افسانه‌ای خود بی‌نیاز از قالی زیبا و نفیس ایران نبودند، ادامه یافت.
دراین دوره کتابهای تاریخی در شرح تحف و هدایای حکام محلی برای خلفای اموی و عباسی مکرر از قالی ایران
نام می‌برند .

 قالی

قالی ترنج

ترکان سلجوقی در سال (۴۱۶ هجری شمسی) مساحتهای زیادی از خاک ایران را به تصرف خود درآورده و آذربایجان
و نواحی مرکزی و غربی ایران استقرار یافتند و با این تهاجم زبان و فرهنگ آنها نیز به این سرزمین
آورده شد و با هنر و فرهنگ ایران ممزوج گردید و در نتیجه طرحهای قالی ایران در این برخورد فرهنگی
متاثر از طرحهای سلجوقی شده با توجه به این نکته که امروزه از قالیهای ایرانی این دوره اثر قابل توجهی
وجود ندارد نمی‌توان به درستی نقش آن را ترسیم کرد؛ ولی با احتیاط می‌توان اظهار نظر کرد که طرحهای قالیهای
این زمان با خطوط شکسته و بدون انحنا بوده و همچنین ظرافت بافت آنها نیز به پایه‌ی بافته شده در
ادوار بعدی نمی‌رسیده است.

به هنگام تسلط تیمور لنگ در این سرزمین بسیاری از ویژگی‌های هنری ایران دستخوش تغییرات اساسی می‌شود و در مورد
نقش قالی تغییرات حاصله چنین بود، که طرحهای هندسی رفته رفته جای خود را به طرحهایی با خطوط دوار و
منحنی می‌دهند و موتیفهایی مانند پیچک و گلها، نخلهای بادبزنی، توده‌های ابر، انواع حیوانات و پرندگان افسانه‌ای و معمولی و…
در طرحهای قالی ایران جای می‌گیرند.

هنر قالیبافی در اواخر حکومت تیموریان در نهایت کمال و اهمیت قرار می‌گیرد.
بعد از تیموریان حکام سلسله‌های قره قویونلو و آق قویونلو که در غرب ایران فرمانروایی داشته‌اند، مرکز سیاسی خود را
در شهر تبریز قرار داده‌اند.
در این دوره قالیهای زیبایی در این شهر (تبریز ) بافته شده است که حدس زده می شود که قالیهایی
که به اوایل دوره‌ی صفوی نسبت داده شده‌اند.
احتمالاً در این زمان در تبریز بافته می‌شد.
در دوره‌ی صفویه هنر قالیبافی به اوج شکوفایی، رونق و کمال خود می‌رسد.
طرحهای قالی از خلاقیت و نبوغ هنرمندان این عصر چنان بارور می‌شود که پس از گذشت چند صد سال هنوز
مورد تقلید بوده است.

قالیبافان این دوره با استفاده از این طرحها در حدود یک هزار و پانصد تخته قالی و قالیچه از خود
برجای گذاشته‌اند که برخی به صورت شاهکارهای مسلم قالیبافی دنیا ثبت شده‌اند که اینک زینت بخش موزه‌ها و کلکسیونهای دنیاست.
در این دوره است که قالیبافی از حالت یک پیشه‌ی روستایی و چادرنشینی به مقام یک حرفه‌ی با اهمیت در
کارگاههای شهری تغییر موضع داده و تجارت و صدور آن به کشورهای اروپایی شروع می‌شود.
در این دوره مراکز عمده قالیبافی شهرهای اصفهان، کاشان، تبریز و کرمان است و طرحهای آن را به گروههای زیر
تقسیم‌بندی می‌کنند:

ترنج دار، گلدانی، شکارگاه، گلدار هراتی، درخت و بوته، باغی، لهستانی.

درسالهای پایانی سلسله‌ی صفویه تا ظهور فتنه‌ی افغان که به انقراض این سلسله منجر گردید، توجه چندانی به هنر قالیبافی
نمی‌شد.
تنها در دوران پایانی قاجاریه است که قالیبافی تجدید حیات یافته و به صورت رضایت بخشی ادامه پیدا می‌کند.
اواخر دوران قاجار و دو دهه اول قرن چهاردهم هجری قمری تقاضای زیاد برای قالی ایران و تجارت موفق آن
باعث گردید تا تعداد زیادی از شرکتهای خارجی از کشورهایی چون انگلیس، آمریکا، سوئیس، یونان و …
به سرمایه گذاری در قالی ایران و تولید انبوه آن ترغیب گردند و بخشی از مهم‌ترین و نفیس‌ترین قالیهای ایران
در همین دوران و به دستور همین شرکتها در شهرهایی چون کرمان، اراک، همدان، تبریز و مشهد بافته شد.
شرکت تولید کنندگان قالی شرق (O.C.
M)، عطیه بوروس وزیگلر از بزرگترین این شرکتها بودند.

در سال ۱۳۱۴ شمسی با خلع ید از کمپانی شرق، اختیارات انجام فعالیتهای تولید و تجاری قالی ایران به موسسه
دولتی تازه تاسیس شده‌ای به نام شرکت سهامی فرش ایران واگذار شد و بدین ترتیب این شرکت از این سال
به بعد به کار ترویج قالیبافی و تولید و تجارت آن پرداخت.

فرش ایرانی

2017-02-15 / گردآوری:
برچسب ها:
گزارش خطا در خبر
نظر خود را بنویسید - نظرات کاربران (۰)
فیلم پرشین وی
خرید بهترین برندهای تولید کننده مداد و نوشت افزار در دفتر دستک خرید بهترین برندهای تولید کننده مداد و نوشت افزار در دفتر دستک
دراین مطلب به بررسی برترین برندهای ایرانی و وارداتی مداد و نوشت افزار از فابرکاستل و استدلر و استابیلو تا پارس مداد و آرت لاین و آریا می پردازیم .
سوژه های روز رو این جا ببینید !
فال روزانه
تعبیر خواب
آموزش درست کردن گلدان به شکل قو با بطری + تصاویر
پادری متفاوت با پلاستیک بسازید ( فوق العاده زیبا و آسان ) +تصاویر
چگونه با کاموا گل درست کنیم ؟ +تصاویر
آموزش درست کردن لانه با بادکنک +تصاویر
آموزش درست کردن دستمال سر ستاره نشان + تصاویر
آموزش ساخت طاووس زیبا با بطری آب معدنی + تصاویر
ساخت جا شمعی با وسایل دور ریختنی شیشه و چوب (۱) + تصاویر
چگونه خمیر عروسک سازی درست کنیم ؟ + تصاویر
آموزش درست کردن قلب دیواری با کاغذ رنگی + تصاویر
آموزش درست کردن آویز نمدی به شکل ماه و ستاره + تصاویر
مراحل ساخت زیر لیوانی با رزین و تکه های درخت
آموزش درست کردن پادری با پارچه های غیر قابل استفاده + تصاویر
آموزش درست کردن آدمک با کاغذ برای کودکان +تصاویر
آموزش ساخت گلدان دکوراتیو با قالب کاغذی
آموزش درست کردن گل رز با تور +تصاویر
آموزش درست کردن قلب سه بعدی با کاغذ رنگی +تصاویر
آسان ترین روش برای رنگ کردن پر پرندگان +تصاویر
آموزش ساخت دمپایی روفرشی با پلیورهای بی استفاده
مینیاتور به چه معناست؟
آموزش درست کردن گلدان با لاستیک +تصاویر
درست کردن توپ کاموایی رنگارنگ از صنایع دستی ژاپن
مراحل بافت گلیم
آموزش ساخت مبل عروسکی با بطری +تصاویر
ظروف سرامیک چگونه ساخته می شود؟
آموزش درست کردن کیف سکه چرمی با طرح اوریگامی
آموزش بافت سبد قلاب بافی با کاموا +تصویر
آموزش درست کردن حلقه زیبا و آنتیک با استفاده از سکه
آموزش ساخت هندوانه سه بعدی با مقوا +تصاویر
چگونه با قلوه سنگ پادری بسازیم +تصاویر
با نخ های کنفی فرشی زیبا درست کنید
با فرش های لهستانی آشنا شوید
روش ساخت دستبند گره ای با مهره های فلزی
ویژگی های فرش قشقایی
آموزش درست کردن گل رز با شانه تخم مرغ
فرش معیوب | عیوبی که در فرش پیداست
روشی ساده برای درست کردن آویز گردنبند کریستال
logo-samandehi