زندگی جالب و اعیانی ایرج میرزا، شاعرِ باحال و صریح الهجه مشروطه

زندگی جالب و اعیانی ایرج میرزا، شاعرِ باحال و صریح الهجه مشروطهمهارت های زندگی
ایرج میرزا فرزند صدرالشعرا غلام‌حسین میرزا و نوه‌ی ایرج پسر ِ. فتح‌علی‌شاه قاجار بود. پدر با تخلص «بهجت» شعر می‌سرود. او در سال ۱۲۵۱ شمسی در تبریز دیده به جهان گشود. ایرج تحصیلاتش را در مدرسه‌ی دارالفنون تبریز یا همان «مدرسه‌ی مظفریه» گذراند و در همان‌جا بود که مقدمات عربی و فرانسه را آموخت.

ایرج میرزا فرزند صدرالشعرا غلام‌حسین میرزا و نوه‌ی ایرج پسر ِ فتح‌علی‌شاه قاجار بود. پدر با تخلص «بهجت» شعر می‌سرود. او در سال ۱۲۵۱ شمسی در تبریز دیده به جهان گشود. ایرج تحصیلاتش را در مدرسه‌ی دارالفنون تبریز یا همان «مدرسه‌ی مظفریه» گذراند و در همان‌جا بود که مقدمات عربی و فرانسه را آموخت. مدرسه‌ی مظفریه دومین مدرسه‌ی آموزش عالی در تاریخ معاصر به حساب می‌آید که در دوران ولایت‌عهدی ِ مظفرالدین میرزا به سبک دارالفنون تهران تاسیس شد. در این شماره از زندگی افراد مشهور با ایرج میرزا بیشتر آشنا شوید.

ایرج میرزا

علی دهباشی در مقدمه کتاب «سیری در زندگی و آثار ایرج میرزا» از قول «پروفسور مار»،
ایران‌شناس نام‌دار روس، ایرج را چنین توصیف کرده است:
«مردی بود سیاه‌سوخته و لاغراندام و متوسط‌القامه و در رفتار و گفتار شکیبا و بردبار.
اشعار ایرج وقتی خودش آن‌ها را می‌خواند جان می‌گرفت…
ایرج را از زمره‌ی شاعران برجسته‌ی عصر مشروطیت می‌دانند.
شاید بتوان وی را از شاعران مطرح دوران تجدد در ادبیات ایران نیز به شمار آورد.»

ایرج میرزا

آشنایی با ایرج میرزا

زمانی که حسن‌علی‌خان گروسی ملقب به «امیرنظام گروسی» مدرسه‌ی مظفری را در تبریز ساخت، ایرج میرزا معاونت آن مدرسه را برعهده گرفت.
امیر نظام گروسی سیاست‌مدار و وزیر و ادیب و خوش‌نویس دوره‌ی قاجار بود.
او علاوه بر مناصب سیاسی ادیبی توان‌مند بود که دو اثر ادبی به نام‌های منشآت و پندنامه یحیویه نیز به جا مانده است.

ایرج علاوه بر معاونت این مدرسه، مدیریت ماه‌نامه‌ی «ورقه» یا
«ارگان دارالفنون تبریز»، که نخستین نشریه‌ی دانش‌جویی ِ شهر تبریز بود را نیز عهده‌دار بود.

ایرج میرزا

دیوان ایرج میرزا

او در نوزده سالگی لقب «ایرج‌بن صدرالشعرا» یافت اما شاعر دربار بودن را کنار گذاشت
و به شغل‌های دولتی از جمله کار در وزارت فرهنگ که در آن زمان «معارف» نام داشت
و پس از آن به استخدام اداره‌ی گمرک در آمد و پس از مشروطه نیز در مشاغل مختلف دولتی از جمله وزارت کشور و در سمت فرماندار آباده و معاونت استان‌داری اصفهان به کار مشغول شد. ایرج میرزا به زبان‌های فارسی، ترکی، عربی و فرانسه تسلط داشت و تا حدودی نیز زبان روسی می‌دانست.

ایرج در سن شانزده سالگی ازدواج کرد و سه سال از ازدواجش نگذشته بود که
پدر و همسر هر دو را از دست داد. دوران اقامت ۵ ساله‌ی ایرج در
خراسان را شاید بتوان بهترین دوره‌ی کوشش ادبی ایرج دانست.
اشعار پیش از دوره مشروطیت ایرج اشعاری است که بیش‌تر در ستایش رجال زمان و بزرگان قاجار است اما پس از مشروطه اشعار ایرج بیش‌تر رنگ و بوی مضامینی با انتقادهای اجتماعی به خود می‌گیرد.

ایرج میرزا، شاعر ِ مشروطه

سفر ایرج میرزا به اروپا و قفقاز و آشنایی او با آداب و فرهنگ و ادبیات دیگران در رشد و بالندگی ایرج میرزا تاثیر به‌سزایی داشت. بسیاری از اشعار ایرج میرزا را جمع کثیری از مردم شنیده‌اند و یا خوانده‌اند. شاید بتوان از معروف‌ترین اشعار او شعری را دانست که عنوان «مادر» گرفته است. بسیاری از مردم خصوصا بزرگ‌ترها با این شعر ایرج میرزا آشنایی دارند و لااقل برخی از ابیات آن را از حافظه می‌خوانند:

گویند مرا چو زاد مادر / پستان به دهن گرفتن آموخت

شب‌ها سر گاه‌واره‌ی من / بیدار نشست و خفتن آموخت

دستم بگرفت و پا به پا برد/ تا شیوه‌ی راه‌رفتن آموخت

یک حرف و دو حرف بر زبانم / الفاظ نهاد و گفتن آموخت

لبخند نهاد بر لب من / بر غنچه گل شکفتن آموخت

پس هستی من ز هستی اوست / تا هستم و هست دارمش دوست

ایرج میرزا

کتاب ایرج میرزا

سعید نفیسی در مقاله‌ای با عنوان «ستایش مادر» که در کتاب «سیری در آثار ایرج میرزا» و به کوشش علی دهباشی گرد آمده است می‌نویسد: آن جاذبه‌ی خاص که این شعر و برخی از دیگر اشعار ایرج جلال‌الممالک را از سادگی و روانی، باب فهم کودکان کرده است و نیز در بعضی از معروف‌ترین آثار او متجلی است…چیست؟

بنده تصور می‌کنم، علاوه بر دیگر مزایا، بارزترین خصیصه شعر ایرج زبان چالاک و بیان گرم و زنده و پوینده‌ی او است و برخورداری هنرمندانه وی از گفتار ساده روزانه مردم و تعبیرات آن که خود دارای بلاغتی خاص است.» وجود الفاظ رکیک در اشعار ایرج موجب شد که برخی از منتقدان، آثار تربیتی منفی‌ای بر اشعار او مترتب بدانند.

ایرج در هجو شاهان قاجار از جمله احمدشاه و محمدعلی‌شاه نیز اشعاری سروده است. با همه‌ی این توصیفات نمی‌توان او را کاملا فردی بریده از مذهب دانست و یا لااقل در برهه‌های زمانی‌ای از زندگی خود ایرج میرزا به قطع باورهای مذهبی داشته است و اشعاری نیز در نعت محمد، پیام‌بر ِ مسلمانان و همین‌طور ائمه‌ی شیعه سروده است. شعر« قلب مادر» از دیگر اشعار معروف ایرج میرزا است که در میان مخاطبان عام جای خود را باز کرده است و بسیاری از مردم آن را شنیده‌اند.

زندگی ایرج میرزا

منظومه‌ی «زهره و منوچهر» که از یک داستان یونانی است و شکسپیر آن را به شعر درآورده است را ایرج میرزا به شعر درآورده است که از اشعاری است که در میان دیوان ایرج بیش‌تر شناخته شده است. خلاف آن‌چه به دلیل استفاده از الفاظ رکیک از منش و شخصیت ایرج میرزا استنباط می‌شود باید گفت که ایرج میرزا فردی متین و موقر و مبادی آداب بوده و در جمع بسیار لفط قلم سخن می‌گفته اما در جمع خصوصی و دوستانه گاهی بذله‌گو بوده است.

به راستی که ایرج میرزا و ملک‌الشعرای بهار را می‌توان صدای شعر دوره‌ی مشروطه دانست. ایرج میرزا منتقد زمانه‌ی خود بود؛ منتقدی بی‌پروا که گاهی این بی‌پروایی به مذاق بسیاری خوش نمی‌آمد. ایرج در ۲۲ اسفندماه ۱۳۰۴ در تهران به دلیل سکته قلبی درگذشت و او را در گورستان ظهیرالدوله به خاک سپردند.

ایرج میرزا، شاعر ِ مشروطه

جالب است بخوانید : مرثیه عاشورا( استاد ایرج میرزا )

رسم است هر که داغ جوان دیده
دوستان رأفت برند حالت آن داغ ‌دیده را

یک دوست زیر بازوی او گیرد از وفا
وان یک ز چهره پاک کند اشک دیده را

آن دیگری بر او بفشاند گلاب قند
تا تقویت شود دل محنت ‌کشیده را

یک چند دعوتش به گل و بوستان کنند
تا برکنندش از دل، خار خلیده را

جمعی دگر برای تسلای او دهند
شرح سیاه ‌کاری چرخ خمیده را

القصه هر کس به طریقی ز روی مهر
تسکین دهد مصیبت بر وی رسیده را

آیا که داد تسلیت خاطر حسین
چون دید نعش اکبر در خون تنیده را

آیا که غمگساری‌ و اندوه بری نمود
لیلای داغ‌ دیده‌ی محنت ‌کشیده را

بعد از پدر دل پسر آماج تیغ شد
آتش زدند لانه‌ی مرغ پریده را

برترین ها / آخرین خبر

2018-12-18 / گردآوری:

نو عروس

نظر خود را بنویسید-نظرات کاربران (۰)
فیلم پرشین ویچارخونه
زندگی منوچهر آتشی | از زنی که عاشقش شد تا دخترش که احوالش را نمی پرسید!زندگی منوچهر آتشی | از زنی که عاشقش شد تا دخترش که احوالش را نمی پرسید!
زندگی امین تارخ؛ از تولد وسط کودتا تا آقا معلم بازیگران ایرانی!زندگی امین تارخ؛ از تولد وسط کودتا تا آقا معلم بازیگران ایرانی!
ازدواج پرستو صالحی؛ همه فراز و فرود‌های یک سلبریتی در زندگی اش!ازدواج پرستو صالحی؛ همه فراز و فرود‌های یک سلبریتی در زندگی اش!
حاشیه‌ های زندگی خصوصی جمال خاشقجی | از همسر اول تا ثبت ازدواج چهارم که باعث مرگش شد!حاشیه‌ های زندگی خصوصی جمال خاشقجی | از همسر اول تا ثبت ازدواج چهارم که باعث مرگش شد!
آشنایی با زندگی دیدیه دروگبا به بهانه خداحافظی سفیر صلح و عشق و آفریقا از فوتبالآشنایی با زندگی دیدیه دروگبا به بهانه خداحافظی سفیر صلح و عشق و آفریقا از فوتبال
همه چیز از زندگی کارل لاگرفلد، سلطان مد جهان و رژیم غذایی جالبشهمه چیز از زندگی کارل لاگرفلد، سلطان مد جهان و رژیم غذایی جالبش
۴۰ نکته جالب از زندگی ویل اسمیت به مناسبت تولد ۵۰ سالگی او۴۰ نکته جالب از زندگی ویل اسمیت به مناسبت تولد ۵۰ سالگی او
ناتالی وود | زندگی ناتالی وود ؛ بازیگری که هیچ وقت معمای مرگ تراژدیک و مرموزش مشخص نشد!ناتالی وود | زندگی ناتالی وود ؛ بازیگری که هیچ وقت معمای مرگ تراژدیک و مرموزش مشخص نشد!
گذری بر زندگی نامه رضا نیازمند؛ ژنرال صنعت ایرانگذری بر زندگی نامه رضا نیازمند؛ ژنرال صنعت ایران
جهانگیر کوثری | از زندگی شخصی تا ناجوانمردی در حق خودش و دخترش!جهانگیر کوثری | از زندگی شخصی تا ناجوانمردی در حق خودش و دخترش!
زندگی محمد بن سلمان | از ناشی گری در ولیعهدی تا اصلاحات و شبه کودتا!زندگی محمد بن سلمان | از ناشی گری در ولیعهدی تا اصلاحات و شبه کودتا!
زندگی کوروش یغمایی؛ پدر موسیقی راک ایران و خالق گل یخ!زندگی کوروش یغمایی؛ پدر موسیقی راک ایران و خالق گل یخ!
زندگی محمدرضا هدایتی؛ از طغرل و پسرعمه زا تا کلاه برداری از اوزندگی محمدرضا هدایتی؛ از طغرل و پسرعمه زا تا کلاه برداری از او
زندگی احمدرضا دالوند؛ آخرین سخنان او پیش از درگذشتزندگی احمدرضا دالوند؛ آخرین سخنان او پیش از درگذشت
زندگی جالب رودکی، پدر شعر فارسیزندگی جالب رودکی، پدر شعر فارسی
۴۰ نکته جذاب زندگی کیت بلانشت| از دوست صمیمی معروف تا خانم آمریکا!۴۰ نکته جذاب زندگی کیت بلانشت| از دوست صمیمی معروف تا خانم آمریکا!
گذری بر زندگی پل نیومن؛ ستاره‌ای که به اسکار رودست زدگذری بر زندگی پل نیومن؛ ستاره‌ای که به اسکار رودست زد
زندگی جالب خواهران عبدالعزیز | نسخه خاورمیانه ای کارداشیان ها!زندگی جالب خواهران عبدالعزیز | نسخه خاورمیانه ای کارداشیان ها!
۳ درس زیبا از سبک زندگی حضرت محمد (ص)، امام حسن مجتبی و امام رضا (ع)۳ درس زیبا از سبک زندگی حضرت محمد (ص)، امام حسن مجتبی و امام رضا (ع)
زندگی حرفه ای عادل فردوسی‌ پور؛ تنها سوپراستار فوتبالی تلویزیونزندگی حرفه ای عادل فردوسی‌ پور؛ تنها سوپراستار فوتبالی تلویزیون
زندگی شهرام جزایری ؛ مردِ فرار های ناکام از کشور!| از نبوغِ بالا تا دستگیری در کانتینر عدس!زندگی شهرام جزایری ؛ مردِ فرار های ناکام از کشور!| از نبوغِ بالا تا دستگیری در کانتینر عدس!
حسن تفتیان از زندگی کاری اش می گوید،خیلی‌ها به من میگ میگ می‌گویند!حسن تفتیان از زندگی کاری اش می گوید،خیلی‌ها به من میگ میگ می‌گویند!
همه چیز درباره زندگی آگاتا کریستی ؛ ملکه جنایت!همه چیز درباره زندگی آگاتا کریستی ؛ ملکه جنایت!
زندگی اندی ماری |از نجات از کشتار وحشیانه در کودکی تا لقب شوالیه!زندگی اندی ماری |از نجات از کشتار وحشیانه در کودکی تا لقب شوالیه!
اندی ماری ، ستاره بریتانیایی و سرسخت دنیای تنیس پس از مصدومیت شدیدش در مصاحبه‌ای احساسی و با چشمانی اشکبار، بازنشستگی اجباری خود را اعلام کرد.
سوژه های روز رو این جا ببینید !
دیگر جشن عروسی نگیرید، بدون عروسی ساز !!!
آرشیو برنامه های خارجی و ایرانی - داغ داغ
شیک ترین و جدیدترین مدل های لباس عروس , سفره عقد , آرایش عروس و ...
زندگی مهدیه نساج و کمک همسرش برای خلق شخصیت مینو!!!
زندگی حسن آقامیری روحانی تلگرامی و نظر سید احمد خمینی درباره خلع لباس شدنش
نکات جالب زندگی لیدی گاگا | از تتو های عجیب تا حلقه ای گران قیمت!
زندگی نیکولا تسلا؛ از کلاه بزرگی که ادیسون سرش گذاشت تا برنده شدن مقابل ادیسون!
۴۰ نکته جذاب زندگی کیت بلانشت| از دوست صمیمی معروف تا خانم آمریکا!
زندگی جالب گریگوری مندل؛ از تحصیل با پول جهزیه خواهر تا عنوان پدر علم ژنتیک!
آشنایی با زندگی مایکل شوماخر به مناسبت تولد ۵ سالگی!
۴۰ نکته جذاب و خواندنی از زندگی مرلین مونرو که خیلی از آن ها را نمی دانید!
زندگی سجاد پوراحسان ؛ قربانی اتوبوس دانشگاه که کم نظیر بود!
زندگی مسعود صابری ؛از فامیل بودن با رسول صدر عاملی تا اجرای کنسرت پس از جراحی مغز و اعصاب!
ازدواج پرستو صالحی؛ همه فراز و فرود‌های یک سلبریتی در زندگی اش!
زندگی بابک فرزاد ، نخبه ایرانی که در غربت درگذشت
زندگی مریم مومن، فخرالزمان سریال بانوی عمارت
زندگی صغری خانی شهرآبادی؛ تنها بانوی پاکبان !
نکات جذاب زندگی جیک جیلنهال به مناسبت تولد ۳۸ سالگی او
زندگی جالب رودکی، پدر شعر فارسی
همه چیز درباره زندگی بهرام بیضایی ؛ روشنفکر فصل‌های سخت
زندگی پر فراز و نشیب ملک طباطبایی یا خانم‌ زاده؛ همسر مهندس بازرگان
یلدای طولانیِ سلطان قیر |همه چیز از زندگی تا اعدام حمیدرضا باقری درمنی !
زندگی کاتریونا گری؛ دختر شایسته ۲۰۱۸ |از نقاشی برای خیریه تا رقابت با دختر تراجنسیتی!
همه چیز از زندگی کارل لاگرفلد، سلطان مد جهان و رژیم غذایی جالبش
زندگی جالب و اعیانی ایرج میرزا، شاعرِ باحال و صریح الهجه مشروطه
۴۰ نکته خواندنی از زندگی اما استون به مناسبت تولد ۳۰ سالگی او
حقایق زندگی نیکی هیلی ، زن دشمن ایران در سازمان ملل
زندگی شاپرک شجری‌ زاده ؛ از خیابان انقلاب تا درخواست تحریم ایران در کانادا!
خاطرات کارمن؛ عروس ایرانی-سوئیسی بن‌لادن
زندگی احمدرضا دالوند؛ آخرین سخنان او پیش از درگذشت
زندگی پیام صابری | از مادرش که نشان لژیون دونور را در فرانسه گرفته تا ازدواج جنجالی با زیبا بروفه!
زندگی مشترک پریانکا چوپرا و نیک جوناس چگونه آغاز شد؟ | از آشنایی تا تور ۲۳ متری لباس عروس!
زندگی حسنا جلیل؛ جنجالی که این زن ۲۵ ساله در افغانستان به پا کرد
زندگی جو فریزر، بوکسور جنجالی که اولین شکست محمدعلی کلی را رقم زد!
زندگی کوروش یغمایی؛ پدر موسیقی راک ایران و خالق گل یخ!
۱۶ نکته جالب از زندگی رابرت دنیرو که از آن ها بی خبرید!
نگاهی به زندگی اوشین و شایعه مرگش ، یوکو تاناکا چکونه زندگی کرده است؟
زندگی سیدجلال حسینی؛ خداحافظی با سوپرمن تیم ملی
یک عروسی رویایی داشته باشید ! | بهترین ها را اینجا ببینید
زیبایی اندام خانم ها( جمع کردن باسن و بالا کشیدن سینه ) در زمانی کوتاه
فال حافظ
فال روزانه
زندگی اندی ماری |از نجات از کشتار وحشیانه در کودکی تا لقب شوالیه!
زندگی اندی ماری |از نجات از کشتار وحشیانه در کودکی تا لقب شوالیه!
زندگی مهدیه نساج و کمک همسرش برای خلق شخصیت مینو!!!
زندگی مهدیه نساج و کمک همسرش برای خلق شخصیت مینو!!!
زندگی حسن آقامیری روحانی تلگرامی و نظر سید احمد خمینی درباره خلع لباس شدنش
زندگی حسن آقامیری روحانی تلگرامی و نظر سید احمد خمینی درباره خلع لباس شدنش
نکات جالب زندگی لیدی گاگا | از تتو های عجیب تا حلقه ای گران قیمت!
نکات جالب زندگی لیدی گاگا | از تتو های عجیب تا حلقه ای گران قیمت!
زندگی نیکولا تسلا؛ از کلاه بزرگی که ادیسون سرش گذاشت تا برنده شدن مقابل ادیسون!
زندگی نیکولا تسلا؛ از کلاه بزرگی که ادیسون سرش گذاشت تا برنده شدن مقابل ادیسون!
۴۰ نکته جذاب زندگی کیت بلانشت| از دوست صمیمی معروف تا خانم آمریکا!
۴۰ نکته جذاب زندگی کیت بلانشت| از دوست صمیمی معروف تا خانم آمریکا!
زندگی جالب گریگوری مندل؛ از تحصیل با پول جهزیه خواهر تا عنوان پدر علم ژنتیک!
زندگی جالب گریگوری مندل؛ از تحصیل با پول جهزیه خواهر تا عنوان پدر علم ژنتیک!
آشنایی با زندگی مایکل شوماخر به مناسبت تولد ۵ سالگی!
آشنایی با زندگی مایکل شوماخر به مناسبت تولد ۵ سالگی!