زندگی جالب و اعیانی ایرج میرزا، شاعرِ باحال و صریح الهجه مشروطه

زندگی جالب و اعیانی ایرج میرزا، شاعرِ باحال و صریح الهجه مشروطهمهارت های زندگی
ایرج میرزا فرزند صدرالشعرا غلام‌حسین میرزا و نوه‌ی ایرج پسر ِ. فتح‌علی‌شاه قاجار بود. پدر با تخلص «بهجت» شعر می‌سرود. او در سال ۱۲۵۱ شمسی در تبریز دیده به جهان گشود. ایرج تحصیلاتش را در مدرسه‌ی دارالفنون تبریز یا همان «مدرسه‌ی مظفریه» گذراند و در همان‌جا بود که مقدمات عربی و فرانسه را آموخت.

ایرج میرزا فرزند صدرالشعرا غلام‌حسین میرزا و نوه‌ی ایرج پسر ِ فتح‌علی‌شاه قاجار بود. پدر با تخلص «بهجت» شعر می‌سرود. او در سال ۱۲۵۱ شمسی در تبریز دیده به جهان گشود. ایرج تحصیلاتش را در مدرسه‌ی دارالفنون تبریز یا همان «مدرسه‌ی مظفریه» گذراند و در همان‌جا بود که مقدمات عربی و فرانسه را آموخت. مدرسه‌ی مظفریه دومین مدرسه‌ی آموزش عالی در تاریخ معاصر به حساب می‌آید که در دوران ولایت‌عهدی ِ مظفرالدین میرزا به سبک دارالفنون تهران تاسیس شد. در این شماره از زندگی افراد مشهور با ایرج میرزا بیشتر آشنا شوید.

ایرج میرزا

علی دهباشی در مقدمه کتاب «سیری در زندگی و آثار ایرج میرزا» از قول «پروفسور مار»،
ایران‌شناس نام‌دار روس، ایرج را چنین توصیف کرده است:
«مردی بود سیاه‌سوخته و لاغراندام و متوسط‌القامه و در رفتار و گفتار شکیبا و بردبار.
اشعار ایرج وقتی خودش آن‌ها را می‌خواند جان می‌گرفت…
ایرج را از زمره‌ی شاعران برجسته‌ی عصر مشروطیت می‌دانند.
شاید بتوان وی را از شاعران مطرح دوران تجدد در ادبیات ایران نیز به شمار آورد.»

ایرج میرزا

آشنایی با ایرج میرزا

زمانی که حسن‌علی‌خان گروسی ملقب به «امیرنظام گروسی» مدرسه‌ی مظفری را در تبریز ساخت، ایرج میرزا معاونت آن مدرسه را برعهده گرفت.
امیر نظام گروسی سیاست‌مدار و وزیر و ادیب و خوش‌نویس دوره‌ی قاجار بود.
او علاوه بر مناصب سیاسی ادیبی توان‌مند بود که دو اثر ادبی به نام‌های منشآت و پندنامه یحیویه نیز به جا مانده است.

ایرج علاوه بر معاونت این مدرسه، مدیریت ماه‌نامه‌ی «ورقه» یا
«ارگان دارالفنون تبریز»، که نخستین نشریه‌ی دانش‌جویی ِ شهر تبریز بود را نیز عهده‌دار بود.

ایرج میرزا

دیوان ایرج میرزا

او در نوزده سالگی لقب «ایرج‌بن صدرالشعرا» یافت اما شاعر دربار بودن را کنار گذاشت
و به شغل‌های دولتی از جمله کار در وزارت فرهنگ که در آن زمان «معارف» نام داشت
و پس از آن به استخدام اداره‌ی گمرک در آمد و پس از مشروطه نیز در مشاغل مختلف دولتی از جمله وزارت کشور و در سمت فرماندار آباده و معاونت استان‌داری اصفهان به کار مشغول شد. ایرج میرزا به زبان‌های فارسی، ترکی، عربی و فرانسه تسلط داشت و تا حدودی نیز زبان روسی می‌دانست.

ایرج در سن شانزده سالگی ازدواج کرد و سه سال از ازدواجش نگذشته بود که
پدر و همسر هر دو را از دست داد. دوران اقامت ۵ ساله‌ی ایرج در
خراسان را شاید بتوان بهترین دوره‌ی کوشش ادبی ایرج دانست.
اشعار پیش از دوره مشروطیت ایرج اشعاری است که بیش‌تر در ستایش رجال زمان و بزرگان قاجار است اما پس از مشروطه اشعار ایرج بیش‌تر رنگ و بوی مضامینی با انتقادهای اجتماعی به خود می‌گیرد.

ایرج میرزا، شاعر ِ مشروطه

سفر ایرج میرزا به اروپا و قفقاز و آشنایی او با آداب و فرهنگ و ادبیات دیگران در رشد و بالندگی ایرج میرزا تاثیر به‌سزایی داشت. بسیاری از اشعار ایرج میرزا را جمع کثیری از مردم شنیده‌اند و یا خوانده‌اند. شاید بتوان از معروف‌ترین اشعار او شعری را دانست که عنوان «مادر» گرفته است. بسیاری از مردم خصوصا بزرگ‌ترها با این شعر ایرج میرزا آشنایی دارند و لااقل برخی از ابیات آن را از حافظه می‌خوانند:

گویند مرا چو زاد مادر / پستان به دهن گرفتن آموخت

شب‌ها سر گاه‌واره‌ی من / بیدار نشست و خفتن آموخت

دستم بگرفت و پا به پا برد/ تا شیوه‌ی راه‌رفتن آموخت

یک حرف و دو حرف بر زبانم / الفاظ نهاد و گفتن آموخت

لبخند نهاد بر لب من / بر غنچه گل شکفتن آموخت

پس هستی من ز هستی اوست / تا هستم و هست دارمش دوست

ایرج میرزا

کتاب ایرج میرزا

سعید نفیسی در مقاله‌ای با عنوان «ستایش مادر» که در کتاب «سیری در آثار ایرج میرزا» و به کوشش علی دهباشی گرد آمده است می‌نویسد: آن جاذبه‌ی خاص که این شعر و برخی از دیگر اشعار ایرج جلال‌الممالک را از سادگی و روانی، باب فهم کودکان کرده است و نیز در بعضی از معروف‌ترین آثار او متجلی است…چیست؟

بنده تصور می‌کنم، علاوه بر دیگر مزایا، بارزترین خصیصه شعر ایرج زبان چالاک و بیان گرم و زنده و پوینده‌ی او است و برخورداری هنرمندانه وی از گفتار ساده روزانه مردم و تعبیرات آن که خود دارای بلاغتی خاص است.» وجود الفاظ رکیک در اشعار ایرج موجب شد که برخی از منتقدان، آثار تربیتی منفی‌ای بر اشعار او مترتب بدانند.

ایرج در هجو شاهان قاجار از جمله احمدشاه و محمدعلی‌شاه نیز اشعاری سروده است. با همه‌ی این توصیفات نمی‌توان او را کاملا فردی بریده از مذهب دانست و یا لااقل در برهه‌های زمانی‌ای از زندگی خود ایرج میرزا به قطع باورهای مذهبی داشته است و اشعاری نیز در نعت محمد، پیام‌بر ِ مسلمانان و همین‌طور ائمه‌ی شیعه سروده است. شعر« قلب مادر» از دیگر اشعار معروف ایرج میرزا است که در میان مخاطبان عام جای خود را باز کرده است و بسیاری از مردم آن را شنیده‌اند.

زندگی ایرج میرزا

منظومه‌ی «زهره و منوچهر» که از یک داستان یونانی است و شکسپیر آن را به شعر درآورده است را ایرج میرزا به شعر درآورده است که از اشعاری است که در میان دیوان ایرج بیش‌تر شناخته شده است. خلاف آن‌چه به دلیل استفاده از الفاظ رکیک از منش و شخصیت ایرج میرزا استنباط می‌شود باید گفت که ایرج میرزا فردی متین و موقر و مبادی آداب بوده و در جمع بسیار لفط قلم سخن می‌گفته اما در جمع خصوصی و دوستانه گاهی بذله‌گو بوده است.

به راستی که ایرج میرزا و ملک‌الشعرای بهار را می‌توان صدای شعر دوره‌ی مشروطه دانست. ایرج میرزا منتقد زمانه‌ی خود بود؛ منتقدی بی‌پروا که گاهی این بی‌پروایی به مذاق بسیاری خوش نمی‌آمد. ایرج در ۲۲ اسفندماه ۱۳۰۴ در تهران به دلیل سکته قلبی درگذشت و او را در گورستان ظهیرالدوله به خاک سپردند.

ایرج میرزا، شاعر ِ مشروطه

جالب است بخوانید : مرثیه عاشورا( استاد ایرج میرزا )

رسم است هر که داغ جوان دیده
دوستان رأفت برند حالت آن داغ ‌دیده را

یک دوست زیر بازوی او گیرد از وفا
وان یک ز چهره پاک کند اشک دیده را

آن دیگری بر او بفشاند گلاب قند
تا تقویت شود دل محنت ‌کشیده را

یک چند دعوتش به گل و بوستان کنند
تا برکنندش از دل، خار خلیده را

جمعی دگر برای تسلای او دهند
شرح سیاه ‌کاری چرخ خمیده را

القصه هر کس به طریقی ز روی مهر
تسکین دهد مصیبت بر وی رسیده را

آیا که داد تسلیت خاطر حسین
چون دید نعش اکبر در خون تنیده را

آیا که غمگساری‌ و اندوه بری نمود
لیلای داغ‌ دیده‌ی محنت ‌کشیده را

بعد از پدر دل پسر آماج تیغ شد
آتش زدند لانه‌ی مرغ پریده را

برترین ها / آخرین خبر

2018-12-18 / گردآوری:

نو عروس

دکتر طاهری

مسابقه گردشگری

نظر خود را بنویسید-نظرات کاربران (۰)
فیلم پرشین وی
زندگی سعید راد، از نظر جالبش درباره خسرو شکیبایی تا فاتح ۵۰ ساله قلبها و گیشه ها!زندگی سعید راد، از نظر جالبش درباره خسرو شکیبایی تا فاتح ۵۰ ساله قلبها و گیشه ها!
زندگی مریم میرزاخانی؛ ستاره‌ ای که خاموش نخواهد شدزندگی مریم میرزاخانی؛ ستاره‌ ای که خاموش نخواهد شد
زندگی مرضیه ابراهیمی | از اسیدپاشی تا ازدواج و نمایشگاه عکاسیزندگی مرضیه ابراهیمی | از اسیدپاشی تا ازدواج و نمایشگاه عکاسی
زندگی متفاوت مگان مارکل قبل و بعد از ازدواج سلطنتی | چی بود و چی شد!!!؟زندگی متفاوت مگان مارکل قبل و بعد از ازدواج سلطنتی | چی بود و چی شد!!!؟
زندگی آغاسی؛ از خوانندگی در لاله زار تا نمازی که هیچوقت ترک نکرد!زندگی آغاسی؛ از خوانندگی در لاله زار تا نمازی که هیچوقت ترک نکرد!
زندگی سعید مرتضوی؛ آن مظنون همیشگی | از ورود با توصیه تا ماجرای زهرا کاظمیزندگی سعید مرتضوی؛ آن مظنون همیشگی | از ورود با توصیه تا ماجرای زهرا کاظمی
همه چیز درباره زندگی بهرام بیضایی ؛ روشنفکر فصل‌های سختهمه چیز درباره زندگی بهرام بیضایی ؛ روشنفکر فصل‌های سخت
آشنایی با زندگی صادق هدایت ؛ آیا هدایت هم….؟آشنایی با زندگی صادق هدایت ؛ آیا هدایت هم….؟
رنج‌ها و اتفاقات دردناک زندگی سلن دیون | از مرگ همسر و برادر تا از دست دادن صدا!رنج‌ها و اتفاقات دردناک زندگی سلن دیون | از مرگ همسر و برادر تا از دست دادن صدا!
نگاهی به زندگی و مراسم ازدواج خاص و دیدنی جان اسنو و رز لزلی و مهمانان معروف این مراسمنگاهی به زندگی و مراسم ازدواج خاص و دیدنی جان اسنو و رز لزلی و مهمانان معروف این مراسم
زندگی هدیه تهرانی؛ از شکار شدن توسط آزیتا حاجیان و محمدرضا شریفی نیا تا تصادف وحشتناک!زندگی هدیه تهرانی؛ از شکار شدن توسط آزیتا حاجیان و محمدرضا شریفی نیا تا تصادف وحشتناک!
یک روز از زندگی ملانیا ترامپ در کاخ سفید | او و شوهرش در اتاق جدا می خوابند!یک روز از زندگی ملانیا ترامپ در کاخ سفید | او و شوهرش در اتاق جدا می خوابند!
زندگی جالب داوطلبان ایرانی سفر بی‌بازگشت به مریخ | از پسر نماینده سابق مجلس تا دانشجوی معماری!زندگی جالب داوطلبان ایرانی سفر بی‌بازگشت به مریخ | از پسر نماینده سابق مجلس تا دانشجوی معماری!
راز های زندگی مارگو رابی؛ پرنسس خوش‌ شانس استرالیاییراز های زندگی مارگو رابی؛ پرنسس خوش‌ شانس استرالیایی
زندگی بسیار جالب آبدارچیِ اینستاگرام که سلبریتی معروفی شد!زندگی بسیار جالب آبدارچیِ اینستاگرام که سلبریتی معروفی شد!
زندگی آرات حسینی ؛ پسر عنکبوتی ۴ ساله ایرانیزندگی آرات حسینی ؛ پسر عنکبوتی ۴ ساله ایرانی
زندگی آرمین رحیمیان ؛ عبدالمالک ریگی هستم، عاشق ژوکر!زندگی آرمین رحیمیان ؛ عبدالمالک ریگی هستم، عاشق ژوکر!
زندگی جذاب انگین اکیورک، از شروع با مسابقات استعداد یابی تا دوری از شبکه های اجتماعیزندگی جذاب انگین اکیورک، از شروع با مسابقات استعداد یابی تا دوری از شبکه های اجتماعی
زندگی محمد حسین میثاقی ؛ از اجرای برنامه با سِرُم تا ناخوابی به علت پدر شدن!زندگی محمد حسین میثاقی ؛ از اجرای برنامه با سِرُم تا ناخوابی به علت پدر شدن!
به بهانه تولد نصرت رحمانی؛ زندگی شاعر شعر سیاه و ماجرای کتک زدن رضا براهنیبه بهانه تولد نصرت رحمانی؛ زندگی شاعر شعر سیاه و ماجرای کتک زدن رضا براهنی
زندگی عبدالله رئیسی؛ آقازاده واقعی که قله کنکور را فتح کرد!زندگی عبدالله رئیسی؛ آقازاده واقعی که قله کنکور را فتح کرد!
زندگی همسر رهبر کره شمالی | از زندگی در یک خانواده روشنفکر تا خوانندگی و استایل شیکزندگی همسر رهبر کره شمالی | از زندگی در یک خانواده روشنفکر تا خوانندگی و استایل شیک
زندگی زهرا کیانی؛ دختر ۱۸ ساله ای که تاریخ ساز شد!زندگی زهرا کیانی؛ دختر ۱۸ ساله ای که تاریخ ساز شد!
زیر و بم زندگی کاوه رضایی در مصاحبه اختصاصی با خواهرزن!زیر و بم زندگی کاوه رضایی در مصاحبه اختصاصی با خواهرزن!
بیوگرافی باب دیلن؛ از نفرت از پدر و مادرش تا تصادف ، سیاست و نوبل !بیوگرافی باب دیلن؛ از نفرت از پدر و مادرش تا تصادف ، سیاست و نوبل !
زندگی امیرعلی اکبری | شکارچی خرس لهستان و غول روسیهزندگی امیرعلی اکبری | شکارچی خرس لهستان و غول روسیه
زندگی پروفسور حسابی و شایعات مشهوری که درباره ایشان وجود دارد!زندگی پروفسور حسابی و شایعات مشهوری که درباره ایشان وجود دارد!
زندگی نازنین بیاتی | از مضحک ترین موقعیتی که در آن قرار داشت تا تقلب کردن!زندگی نازنین بیاتی | از مضحک ترین موقعیتی که در آن قرار داشت تا تقلب کردن!
زندگی کاتریونا گری؛ دختر شایسته ۲۰۱۸ |از نقاشی برای خیریه تا رقابت با دختر تراجنسیتی!زندگی کاتریونا گری؛ دختر شایسته ۲۰۱۸ |از نقاشی برای خیریه تا رقابت با دختر تراجنسیتی!
گفت‌و‌گو با پیمان قاسم‌خانی، همه چیز از زندگیِ آن قهر کرده با مدیری!گفت‌و‌گو با پیمان قاسم‌خانی، همه چیز از زندگیِ آن قهر کرده با مدیری!
رنج‌ها و اتفاقات دردناک زندگی سلن دیون | از مرگ همسر و برادر تا از دست دادن صدا!رنج‌ها و اتفاقات دردناک زندگی سلن دیون | از مرگ همسر و برادر تا از دست دادن صدا!
واقعاً واژه‌ای برای توصیف هنر سلن دیون وجود ندارد، این پرنده خوش‌صدای دنیای موسیقی با صدای ملکوتی خود سال‌ها است که می‌خواند و اگر روزی از صحنه جدا شود، انصافاً باید گفت: دنیای موسیقی چیزی کم خواهد داشت.
سوژه های روز رو این جا ببینید !
اگر اهل سفر و هیجان هستید ، حتما ببینید !
یک عروسی رویایی داشته باشید ! | بهترین ها را اینجا ببینید
زیبایی اندام خانم ها( جمع کردن باسن و بالا کشیدن سینه ) در زمانی کوتاه
زندگی بچه های مایکل جکسون | از دختر دردسرساز تا پسری که از پنجره آویزانش کرد!
زندگینامه هنری فورد ؛ او خورو را مردمی کرد
نکات عجیب از زندگی جولیا رابرتز | از از بیمه لبخند تا شوخی جرج کلونی و بردپیت با او
زندگی صدف خادم ؛ از اضافه وزن شدید تا رینگ بوکس فرانسه
زندگی شهرنوش پارسی‌ پور (همسر سابق ناصر تقوایی) و درخواست کمک مالی از آمریکا
زندگی جین سیمور، پزشک دهکده | از مهمانی ملکه الیزابت به افتخارش تا اسارت مادرش در ژاپن!
زندگی مرجان شیخ الاسلامی آل آقا و همسرش ؛ زن هزار چهره
راز‌های موفقیت زندگی ایلان ماسک ، کارآفرین و نابغه پولسازی جهان
زندگی جنجالی برد پیت | از ازدواج و جدایی عجیب تا تحصیل فرزندانش!
نکات جالب و عجیب از زندگی امبر هرد | از تصادف دوست صمیمی اش تا طلاق پر سر و صد
به بهانه تولد نصرت رحمانی؛ زندگی شاعر شعر سیاه و ماجرای کتک زدن رضا براهنی
۴۰ نکته جذاب از ریحانا | از شکایت پدرش تا کتک خوردن از کریس براون
زندگی نورگل یشیل‌ چای ، از درخشش فیلمش در کن تا سانسور در ایران!
زندگی عجیب نوجوان ژیمناست چابهاری | آیا او را جرقه نزده خاموش کردند؟
زندگی مایک رستم‌ پور ؛ پسری با خالکوبی و زبان انگلیسی یا دژاگه بسکتبال ایران!
کارل لاگرفلد ، اسطوره بی‌ همتای مد جهان که ارثش به گربه اش رسید!
زندگی بن کینگزلی ، مرد هزار چهره سینمای جهان | از گاندی تا ابن سینا!
زندگی آرمین رحیمیان ؛ عبدالمالک ریگی هستم، عاشق ژوکر!
زندگی فرانک دارابونت ؛ خالق برترین های جهان | از رستگاری در شاوشنک تا مردگان متحرک
حقایق تلخ و زشت زندگی لیدی گاگا | از بیماری مزمن تا آزار جنسی!
زندگی سارا خادم الشریعه ؛ از شگفتی‌ سازی در جهان تا غوغا در بوندس لیگا!
بیوگرافی مونا سپهری ؛ فرد کلیدی هولدینگ رنو – نیسان
زندگی جالب یونس دلفی ؛ CR7 وطنی| از شوش تا بلژیک!
رازهای زندگی رزا لوکزامبورگ و جسدی که به جای او دفن شد!
نکات جذاب زندگی لئوناردو دی کاپریو | از زمان عجیب ازدواجش تا فقر در کودکی!
ناگفته های زندگی حسین فردوست پس از دستگیری و بازداشت!
زندگی بهروز بوچانی در جزیره مانوس| از ساخت فیلم مستند تا بردن گران ترین جایزه ادبی!
حکایت زندگی محراب شاهرخی | از خودکشی در سال مرگ تختی تا درگذشت در تنهایی !
۱۴ نکته خواندنی از زندگی کری گرانت به مناسبت تولد ۱۱۵ سالگی اش!
نکات جذاب زندگی جیک جیلنهال به مناسبت تولد ۳۸ سالگی او
زندگی سوفی ترنر و ماجرای عجیب انتخابش در نقش سانسا به خاطر فالوورهایش!
زندگی جالب قدیمی‌ ترین غسال بهشت‌ زهرا (س) | از کار در دامداری تا غسل شهید چمران!
زندگی سارا خادم الشریعه و جایزه بزرگی که برنده شد
زندگی آناهیتا نیکوکار ؛ جوان‌ ترین زن خلبان ایرانی !
زندگی جون بایز؛ ملکه موسیقی مردمی
فال روزانه
تعبیر خواب