توصیه های اسلامی برای درمان بدگمانی

شاید بارهااسم کلمه ی بدگمانی را شنیده باشید.که یعنی فردی را کامل نشناختن و به او سوءظن پیدا کردن است .این بد گمانی میتواند یک بیماری باشد که فرد به ان دچار شده است و در این بخش راه های درمان بدگمانی را برای شما بیان کرده ایم . اگر به دنبال علل وانگیزه‌های بدگمانی هستید مطالب ما را در پرشین وی ببینید.

راه های درمان بدگمانی

با توجه به آية 284 سورة بقره که مي‌فرمايد: « اگر آنچه را از اغراضخير و شر در دل داريد آشکارا و يا پنهان کنيد همه را خدا در محاسبه شما بياورد»

1) آياکسي که نسبت به ديگران بدگمان است و بدگماني را در ذهن دارد ولي به زبان نياورد جزو اين افرادبه شمار مي آيد؟ 2) در مورد راه‌هاي دفع بدگماني از يک فرد توضيح دهيد.

پاسخ:با سلام خدمت شما دوست عزیز آيه بالا به شرح زير است :و ان تبدوا ما في انفسکم او تخفوهيحاسبکم به اللهآيه دلالت بر ملکات نفساني دارد که قابل پنهان و آشکار کردن هستند و منشاء صدور افعالمي باشند مثل ملکه حسد و کبر و...، (1) " ما في انفسکم" آن جا که باور و بينش و اعتقاد است که خود نوعي عمل است
(عمل جوانحي در مقابل عمل جوارحي) و محاسبه و پاداش و کيفر دارد.

آن جا که ما انفسکم خُلق است، اگر خُلق بد باشد و به عمل بيانجامد و ظاهر شود، که کيفردارد اما آن جا که شخص با آن مبارزه کند و نگذارد به عمل منجر گردد، نه تنها کيفر نداردبلکه بايد پاداش مجاهد با خُلق بد را هم داشته باشد.اما آن جا که شخص تصميم بر گناهي بگيرد، ياآن را انجام مي دهد، که مستحق کيفر مي گردد يا مبارزه مي کند و جلوي خود را مي گيردکه مرتکب نشود و نمي شود، که مستحق پاداش است

يا مانعي حاصل مي شود و مرتکب نمي شود، دراين جا بنا بر روايات خدابه لطف خود او را کيفر نمي کند و اين از لطف هاي خدا بهبندگانش مي باشد زيرا آنان به واسطه نيت و همت بر گناه، مستحق کيفر شده اند ولي خدا به فضلخودش از عذاب آنان گذشته و تا مرتکب نشده باشند، کيفرشان نمي کند.محقق اردبيلي گويد:بين اصحاب اماميه مشهوراست که خدا کسي را به خاطر نيت بر حرام عذاب نمي کند ولي به خاطر نيت ثواب پاداش ميدهد و اين از الطاف خداوند است.(2)

سوء ظن و راه های درمان آن

دلایل بدگمانی و راه های درمان بدگمانی

در اجابت دعاي پيامبر که فرمود :خدايا بارهاي سنگيني که امت هاي گذشتهبر دوش داشتند از دوش ما بگير ؛خداوند فرمود:هر گاه کسي از امت هاي سابق نيت کار نيکي مي کردولي بدان عمل نمي کرد، ثوابي براي او نوشته نمي شد.اگر بدان عمل مي کرد يک ثواب داشت اما امتتو اگر نيت کار خير کند و آن را انجام ندهد، يک حسنه و اگر بدان عمل کند، ده حسنهخواهد داشت.در آن امت ها اگر کسي تصميم به گناهي مي گرفت ولي بدان عمل نمي کرد، گناهي برايش نوشته نمي شد.اگر بدان عمل مي کرد، يک گناه برايش نوشته مي شد.امت تو اگر تصميم بر گناهي بگيرد ولي خودداريورزد و بدان عمل نکند، يک ثواب برايش نوشته مي شود.(3)

بنا بر اين تا کار بدي را مرتکب نشدهگناهي بر او نوشته نمي شود.بدگماني و حسد و فال بد اگر کنترل شود و فرد به مقتضاي آنها عمل نکند، نه تنها گناه نکرده
بلکه بابت خود نگه داري ثواب هم دارد.در روايت وارد شده: سه چيز است که کسي از آن در امان نيست: بد انديشيدن در باره مردم، فالبد زدن و حسد ورزيدن جز آن که مؤمن حسد (و بدگماني و فال بد ) را نگه مي داردو بدان عمل نمي کند.(4)

بنا بر اين اگر در ذهنمان نسبت به افرادي بد گمان هستيم، اما بااين حالت ذهني و روحي مبارزه مي­کنيم و نمي­گذاريم بدگماني بر ما غالب شود و بر رابطه ما با مؤمنان
تأثير گذارد، به خاطر بدگماني معاقب نخواهيم بود بلکه به خاطر مبارزه با آن پاداش داريم.

دلایل بدگمانی

پي نوشت ها:

1- ترجمه الميزان، ج2، ص672.2- زبدة البيان، ص563.3-البرهان، ج2، ص672.4-کافي، ج8، ص108.

مهم ترين آثار و معايب بدگماني عبارتند از:

1- آفت دين بودن:

اميرالمؤمنين(ع) مي‏فرمايد:"آفة الدّين سوء الظّن؛ بدگماني آفت دين است".(1)

2- سوق دادن به بدي‏ها:

امام علي(ع) مي‏فرمايد: "بدگماني كارها را خراب مي‏كند و شرور را برمي‏انگيزد".(2)

3- نابودي ايمان:

امام صادق(ع) مي‏فرمايد: "آن كه انسان برادر مؤمن خود را مورد سوء ظن قرار دهد،ايمان وي اندك اندك از او سلب مي‏گردد، چنان كه نمك در آب از بين مي‏رود".(3)

4- بطلان عبادت:

امام علي(ع) مي‏فرمايد: "از سوء ظن بپرهيزيد، زيرا بدگماني عبادت را نابود مي‏سازد".(4)

5- سلب اعتماد:

در روايتي آمده است: "بدترين مردم كسي است كه به خاطر سوء ظن به كسي اعتماد نكند، نيز مورد اعتماد كسي نباشد".(5)

6- بيماري:

اميرمؤمنان(ع) مي‏فرمايد: "انسان بدگمان هميشه بيمار است".(6)

7- ترس:

امام علي(ع) مي‏فرمايد: "كسي كه گمانِ بد داشته باشد، از همه كس مي‏ترسد".(7)

راه‏هاي پيشگيري از بدگماني:

1- آشنايي با آثار بدگماني:

چه بسا افرادي كه به اين بيماري مبتلا شده‏اند، از عواقب آن بي خبرند.اطلاع از سرانجام بدگماني و آثارو مضراتي كه ذكر شد، عامل باز دارنده محسوب مي‏شود.

2- كار ديگران را حمل بر صحت كرد:

بدبيني از آن جا حاصل مي‏شود كه قضاوت صحيح صورت نمي‏گيرد، ولي اگر اعمال ديگران بر نيكوترين وجه ممكن حملشود، بدبيني محقق نخواهد شد.از اين رو در روايات به اين نكته تأكيد شده است تا جايي كه رسول اكرم(ص)مي‏فرمايد: "براي كار برادرت عذري جستجو كن و اگر عذري نيافتي، براي آن عذري بتراش".(8)در روايتي ديگر امام علي(ع) مي‏فرمايد:"هرگز نسبت به سخني كه از برادر مسلمانت صادر شده گمان بد مبر، تا وقتي كه مي‏تواني محمل نيكي برايآن بيابي".(9)

3- پرهيز از معاشرت با نااهلان:

در حديثي آمده است: "مجالست و همنشيني با بدان مايه سوء ظن به نيكان است".(10)

4- اصلاح اخلاق:

از آنجا كه حسد و كينه توزي و تكبر و غرور از عوامل بدبيني به حساب مي‏آيد، براي پيشگيري از بدبينيبايد از اين امور اجتناب ورزيد.

5- مبادرت با عقده حقارت:

كسي كه گرفتار خود كم بيني و عقده حقارت است يا از سوي ديگران مورد تحقير واقع شده، سعي مي‏كندديگران را در محيط فكر خود تحقير كند و گنه كار جلوه دهد تا فشار رواني خود را كاهش دهداما كسي كه احساس خود كم بيني ندارد، به استفاده از اين شيوه نيازي ندارد.

ایران