دندانپزشکی و دندان سازی در دوران قاجار؛ از دلاک تا دندانساز
دندانپزشکی و دندان سازی در دوران قاجار یکی از مباحث جذاب و کمتر شنیده شده در تاریخ پزشکی ایران است. امروزه دندانپزشکی به عنوان یکی از شاخه‌های پیشرفته و ضروری پزشکی شناخته می‌شود، اما در گذشته، به ویژه در دوران قاجار، این علم هنوز به شکل امروزی خود شکل نگرفته بود. در آن زمان، بسیاری از مردم برای درمان دندان‌درد یا کشیدن دندان به دلاک‌ها مراجعه می‌کردند. دلاک‌ها افرادی بودند که علاوه بر کشیدن دندان، به کارهایی مانند حجامت، شکسته‌بندی و حتی آرایشگری نیز می‌پرداختند. این روند تا عصر ناصرالدین شاه قاجار ادامه داشت و تغییرات تدریجی در این حوزه آغاز شد.
با ورود پادشاهان قاجار به اروپا و آشنایی با فناوری‌های جدید، نیاز به متخصصان دندانپزشکی در ایران احساس شد. ناصرالدین شاه در سفر دوم خود به اروپا، یک نفر دندانساز را به ایران آورد و پس از چندی، دکتر «هبنت» جانشین او شد. با این حال، عامه مردم هنوز به گذاشتن دندان عاریه عادت نداشتند و حتی اعیان و بزرگان نیز کمتر به این متخصصان مراجعه می‌کردند. در این میان، سلمانی‌ها همچنان به دندان‌کشی خود مشغول بودند و با استفاده از کلبتین‌های ساخت اصفهان، کار خود را بدون هیچ تزریقی انجام می‌دادند. برخی از آن‌ها واقعاً زبردست بودند و مهارت بالایی در این کار داشتند.
ورود دندانپزشکی مدرن به ایران
ورود دندانپزشکی مدرن به ایران در دوران قاجار، نقطه عطفی در تاریخ پزشکی این کشور بود. ناصرالدین شاه که در سفرهای خود به اروپا با پیشرفت‌های علمی و پزشکی آشنا شده بود، تصمیم گرفت تا متخصصان دندانپزشکی را به ایران بیاورد. اولین دندانساز وارد شده به ایران، فردی اروپایی بود که پس از مدتی، دکتر «هبنت» جانشین او شد. با این حال، مردم ایران هنوز به این تخصص جدید اعتماد نداشتند و بیشتر به دلاک‌های محلی مراجعه می‌کردند.
پس از ترک ایران توسط دکتر هبنث به دلیل کهولت سن، دندانپزشک دیگری به نام «موسیو پلو» در سال ۱۲۸۶ قمری به استخدام دولت درآمد و دندانپزشک مخصوص ناصرالدین شاه شد. موسیو پلو که یکی از صاحب‌صنعتان دولت فرانسه بود، روز بیستم شهر رجب وارد دارالخلافه شد و مصمم به شغل رفع مرض دهان و درد دندان بود. او دندان‌های دردناک را بدون اذیت بیرون می‌آورد و در عوض دندان مصنوعی تازه می‌گذاشت که هیچکس تمیز نمی‌داد که این دندان مصنوعی است. هر دندانی که سیاه شده باشد یا زنگ زده باشد پاک می‌کرد و دندانی که کرم خورده باشد، رفع کرم خوردگی می‌کرد که ابدا دیگر کرم نزند.
| دندانپزشک | سال ورود به ایران | نقش |
|---|---|---|
| دکتر هبنث | سفر دوم ناصرالدین شاه | اولین دندانساز وارداتی |
| موسیو پلو | ۱۲۸۶ قمری | دندانپزشک مخصوص شاه |
| آنتوان سوریو | نامشخص | دندانپزشک مخصوص شاه |
نقش دلاک‌ها و سلمانی‌ها
در دوران قاجار، دلاک‌ها و سلمانی‌ها نقش مهمی در درمان دندان‌درد و کشیدن دندان ایفا می‌کردند. دلاک‌ها افرادی بودند که علاوه بر کشیدن دندان، به کارهایی مانند حجامت، شکسته‌بندی و حتی آرایشگری نیز می‌پرداختند. سلمانی‌ها نیز با استفاده از کلبتین‌های ساخت اصفهان، کار خود را بدون هیچ تزریقی انجام می‌دادند. برخی از آن‌ها واقعاً زبردست بودند و مهارت بالایی در این کار داشتند.
با این حال، با ورود دندانپزشکان اروپایی به ایران، این روش‌های سنتی به تدریج جای خود را به روش‌های مدرن دادند. مردم به تدریج با مزایای دندانپزشکی مدرن آشنا شدند و به متخصصان این حوزه مراجعه می‌کردند. این تغییرات نشان‌دهنده پیشرفت علمی و پزشکی در ایران بود.
📌 نکته مهم: در دوران قاجار، دندانپزشکی هنوز به عنوان یک تخصص مستقل شناخته نمی‌شد و بسیاری از کارها توسط دلاک‌ها و سلمانی‌ها انجام می‌شد. با ورود متخصصان اروپایی، این وضعیت به تدریج تغییر کرد.
سوالات متداول
❓ اولین دندانپزشک وارد شده به ایران چه کسی بود؟
✅ اولین دندانپزشک وارد شده به ایران، فردی اروپایی بود که در سفر دوم ناصرالدین شاه به اروپا به ایران آمد.
❓ موسیو پلو چه نقشی در تاریخ دندانپزشکی ایران داشت؟
✅ موسیو پلو در سال ۱۲۸۶ قمری به ایران آمد و دندانپزشک مخصوص ناصرالدین شاه شد.
❓ دلاک‌ها در دوران قاجار چه کارهایی انجام می‌دادند؟
✅ دلاک‌ها علاوه بر کشیدن دندان، به کارهایی مانند حجامت، شکسته‌بندی و حتی آرایشگری نیز می‌پرداختند.
جمع‌بندی
دندانپزشکی و دندان سازی در دوران قاجار مسیری طولانی را از دلاک‌های محلی تا دندانسازان اروپایی طی کرد. ورود متخصصان خارجی و پیشرفت‌های علمی، این حوزه را به تدریج به سمت مدرنیزاسیون هدایت کرد و جایگاه دندانپزشکی را در میان مردم تثبیت نمود.
