حمام شاه مشهد یا حمام مهدی قلی‌ بیک را بیشتر بشناسید

مشاهده : 833
حمام شاه مشهد یا حمام مهدی قلی‌ بیک را بیشتر بشناسید گردشگری
ما در این مطلب قصد داریم شما عزیزان را با حمام مهدی قلی‌ بیک مشهد و جاذبه های گردشگری مشهد آشنا کنیم

ما در این مطلب از پرشین وی قصد داریم شما را با حمام شاه مشهد یا حمام مهدی قلی‌ بیک
آشنا کنیم این مکان  تبدیل  به یکی از موزه های مردم شناسی ایران است که به حمام شاه
نیز معروف است، قبلا به حمام شاه و پس از انقلاب به حمام رضوی شهرت داشته است در ادامه
نیز با حمام مهدی قلی‌ بیک مشهد بیشتر آشنا خواهیم شد

حمام مهدی قلی‌ بیک مشهد

حمام شاه یکی از معدود حمام‌ها و بناهای قدیمی مشهد است که از دست تخریب و نوسازی مسئولان جان سالم
به در برده است.
این حمام چندسالی است که با تغییر کاربری به موزه مردم‌شناسی تبدیل شده است.

حمام‌های ایرانی معماری خاصی دارند که کاملا متناسب با اقلیم و فرهنگ این کشور باستانی است.
اگرچه فضاهای حمام‌ها بسته به محلی که در آن قرار گرفته‌اند، تفاوت‌هایی با هم دارد، اما همه آن‌ها کمابیش بر
اساس الگوی واحدی ساخته شده‌اند.

مشهد از دوران گذشته دارای حمام‌های زیادی بود، زیرا غیر از اهالی شهر، زائران و مجاوران حرم امام رضا (ع)
نیز نیازمند استحمام بودند.
بنابراین، تراکم حمام‌ها در اطراف حرم از هرجایی بیشتر بود.
متاسفانه اکثر این حمام‌ها در ۵۰ سال گذشته و خصوصا در جریان تخریب بزرگ محدوده اطراف حرم در سال ۱۳۵۴
از میان رفتند.

حمام مهدی قلی‌ بیک مشهد

حمام مهدی قلی‌ بیک مشهد

در این میان یک حمام جان سالم به‌در برد: حمام مهدی قلی بیک، معروف به حمام شاه.

حمام مهدی قلی بیک (حمام شاه) مربوط به دوره صفویه است و در مشهد، ابتدای بازار بزرگ، جنب مسجد
شاه واقع شده است.
این اثر در تاریخ ۵ اردیبهشت ۱۳۵۶ با شماره ثبت ۱۳۷۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده
است.

در راسته بازار بزرگ و نزدیک به مسجد هفتاد و دو تن امروزی فضای حمام قدیمی مهدی قلی بیک بنای
یکی از امرای تیموری معروف به امیر ملک شاه یا شاه ملک قرار دارد که به سال ۱۰۲۷ قمری ساخته
شده است.
این حمام مجموعه‌ای از فضاهای متعدد بوده و بزرگ‌ترین و زیباترین بخش آن بخش بینه حمام با هشت ستون و
تزئینات نقاشی است.

حمام مهدی قلی‌ بیک مشهد

حمام مهدی قلی‌ بیک مشهد

آشنایی با حمام مهدی قلی‌ بیک مشهد

حمام مهدی قلی بیک در سال ۱۰۲۷ هجری قمری به دستور مهدی قلی بیک جانی قربانی؛ از بازماندگان خانواده امیر
ارغون آقای اویرات و از امرای ترک خراسان که به‌عنوان میرآخور (رییس اصطبل شاهی) شاه عباس اول صفوی منصوب بوده
است، ساخته شده و وقف ساحت مقدس امام رضا (ع) شد.
علاوه بر آن، یک قنات هم برای حمام مذکور احداث گردیده با این شرط که مازاد آب آن را به
مسجد گوهرشاد دهند و آنچه از مسجد اضافه ماند، صرف امور خیریه نمایند و اضافات آن را در زمین‌های زراعی
خارج از شهر جاری سازند.

به علت هم‌جواری حمام با بنای تاریخی مسجد شاه (مقبره امیر ملکشاه) و نیز نزدیک بودن به حرم امام رضا
(ع)، قبلا به حمام شاه و پس از انقلاب به حمام رضوی شهرت داشته است.

حمام مهدی قلی‌ بیک مشهد

حمام مهدی قلی‌ بیک مشهد

این بنا یکی از بزرگ‌ترین حمام‌های ایران است که ساختاری بسیار زیبا از حمام‌های قدیمی را به نمایش می‌گذارد.
سازه اصلی بنا از جنس آجر بوده و آهک، ساروج، سنگ، شیشه، فلز و کاشی از دیگر مصالح به کار
رفته در این حمام است.

بخش‌های حمام شاه

بخش‌ها مختلف حمام مهدی قلی بیک عبارت است از:

سربینه

سربینه با تزییناتی چون نقاشی و کاشی‌های ریز رنگی مزین شده است.
این قسمت دارای ساروج بری و گچ‌کاری با تعداد ۲۸ لایه بوده که از این تعداد، ۱۳ لایه دارای تزیینات
نقاشی است.
قدیمی‌ترین لایه مربوط به دوره صفویه و جدیدترین لایه، به اواخر دوره قاجار مربوط است.
قوس‌های به کار رفته در سربینه از نوع پنج و هفت شاخ بزی از قوس‌های پرکاربرد در معماری ایرانی است.

حمام مهدی قلی‌ بیک مشهد

حمام مهدی قلی‌ بیک مشهد

کاربندی سقف سربینه نیز از دیگر تزیینات بنا به شمار می‌آید.
سربینه حمام دارای چهار صّفه است که سه صّفه برای تعویض لباس و قرار دادن البسه عامه مردم و یک
صّفه به‌عنوان شاه نشین، ویژه اشراف و بزرگان مورد استفاده قرار می‌گرفته است.

هشتی یا میاندر

بعد از سربینه، فضایی به نام هشتی یا میاندر وجود دارد که ارتباط دهنده دو فضای سربینه
و گرمخانه است.
در وسط هشتی، حوض کوچکی است که فرد، پای خود را پس از بیرون آمدن از گرمخانه، درون آب سرد
آن شسته و سپس وارد سربینه می‌شده است.

موزه مردم شناسی

موزه مردم شناسی

گرمخانه

پس از گذشتن از هشتی وارد گرمخانه می‌شویم که محل اصلی شستشوی تن و استحمام می‌باشد.
فضای گرمخانه، مربع شکل و داراری چهار ستون در وسط است که پوشش گنبدی شکل سقف، مشتمل بر چندین گلجام،
بر روی آن‌ها قرار گرفته است.
در اطراف گرمخانه، سه غرفه وجود دارد که برای نشستن و استحمام مورد استفاده قرار می‌گرفته است.
در قسمت غربی گرمخانه، خزینه آب گرم حمام قرار داشته که سطح آن از کف گرمخانه بلندتر است.

آب حمام اوایل از یک قنات و بعدها از چاه موجود در سربینه تأمین می‌شده و از طریق شبکه آبرسانی،
شامل تنبوشه ها و حوضچه‌های تصفیه، به خزینه می‌رسیده است و در دیگ‌های مسی کف خزینه به نام تیان، گرم
و به طور منظم به قسمت‌های مختلف حمام هدایت می‌شده است.
در ضلع شمالی گرمخانه، فضایی کوچک به نام نظافت خانه (نوره کش خانه) وجود دارد که مکانی برای از بین
بردن موهای زاید بوده است.

موزه مردم شناسی

موزه مردم شناسی

دو اتاق در دو طرف خزینه آب گرم قرار گرفته است.
در اتاق شمالی، سه عدد حوضچه تصفیه آب سرد قرار داشته است که گل و لای موجود در آب، در
آن ته نشین می‌شده و سپس آب تصفیه شده به خزینه منتقل می‌گردید.
از اتاق دیگر، افرادی که معلول و یا به بیماری‌های مسری مبتلا بودند، برای استحمام استفاده می‌کردند و از طریق
دریچه تعبیه شده در آن که به خزینه راه دارد، آب گرم مورد نیاز خود را از خزینه بر می‌داشتند،
این اتاق به اتاق خلوت یا خلوت گاه معروف بوده است.

تون (گلخن یا آتشخانه)

در پشت خزینه، فضای تون (گلخن یا آتشخانه) قرار دارد که محل برافروختن آتش و منبع
تأمین انرژی گرمایی حمام می‌باشد.
شخصی که مسئول تأمین سوخت و گرمایش بود، تون تاب نامیده می‌شده است.
تون تاب پس از تهیه سوخت حمام (شامل هیزم، خار و خاشاک، فضولات حیوانی و …) آن‌ها را درون کوره
تون می‌گذاشت که زیر تیان ها قرار دارد و آتش روشن می‌کرد.
گرما و دود ناشی از سوختن هیزم، به وسیله انشعاباتی به نام گربه رو به بیرون منتقل می‌شد.

موزه مردم شناسی

موزه مردم شناسی حمام مهدی قلی‌ بیک مشهد

این انشعابات به صورت کانال‌هایی باریک از تون شروع شده و در کف گرمخانه به صورت مارپیچ تا سربینه ادامه
داشت و به تعدادی دودکش در دیوارهای سربینه ختم می‌گردید.
به این طریق، کف و دیوارهای حمام گرم می‌شد.
بنابراین، سیستم گرمایش از کف که در معماری امروزی به کار می‌رود، قرن‌ها پیش توسط معماران خلاق ایرانی به کار
می‌رفته است.
از خاکستر باقی مانده در کانل تون، به‌عنوان مواد شوینده و همچنین در ساخت ملات ساروچ استفاده می‌شده است.

چاله حوض حمام مهدی قلی‌ بیک مشهد

چاله حوض (استخر آب) برای شنا و آب تنی افراد پس از استحمام مورد استفاده قرار می‌گرفته
است.
چال حوض این حمام در مقایسه با حمام‌های مشابه دوره صوفی از ابعاد بزرگ تری برخوردار است.
تناسبات رعایت شده در ساخت این قسمت از حمام در عین سادگی، اوج شکوه اصیل معماری ایرانی و اسلامی را
به نمایش می‌گذارد.

موزه مردم‌شناسی

این حمام تا سال ۱۳۶۷ دایر بوده است اما از حدود سال ۱۳۶۹ به تدریج به صورت متروکه
درآمد و در سال ۱۳۸۵ هجری شمسی به موزه مردم‌شناسی تغییر کاربری داد.

موزه مردم شناسی

موزه مردم شناسی حمام مهدی قلی‌ بیک مشهد

در راستای موزه شدن این حمام، از فضاهای موجود در سربینه و گرمخانه و چال حوض به‌عنوان غرفه‌های نمایش اشیا
از جمله متعلقات حمام مانند ظروف سنگی، سفالینه‌ها، نبوشه های سفالی، گلجام و کاشی‌های ازاره و کف حمام، وسایل استحمام
مانند بادکش حجامت، کاسه، مجمعه، سنگ پا، صابون، لنگ و قطیفه، حنا، گل سرشور و…، وسایل آرایش مانند شانه چوبی،
جعبه آینه، جعبه چوبی لاکی روغنی، سرمه دان، عطر دان و…، وسایل روشنایی مانند شمعدان برنجی، قندیل، فانوس دریایی، چراغ
توری و…، سماورها، قوری‌ها، قهوه جوش‌ها، دوستکامی ها، پوشاک و منسوجات از جمله اشیایی هستند که در موزه مردم‌شناسی مشهد
به نمایش درآمده‌اند.
این بنا در اردیبهشت ۱۳۵۶ به شماره ۱۳۷۴ در فهرست بناهای تاریخی کشور ثبت شد و در سال ۱۳۷۸ با
دستور مقام منبع تولیت عظمای آستان قدس رضوی عملیات بازسازی آن آغاز گردید و در سال ۱۳۸۵ هجری شمسی به
موزه مردم‌شناسی تغییر کاربری داد.

بیشتر بدانید از موزه مردم شناسی چیست

کلمه موزه مشتق از کلمه «میوزیوم»(museum) لاتین است که آن نیز از کلمه «موسیوم»
یونانی گرفته شده است و در اصل به معنی جایگاه و معبد “موزه”ها است.بنا بر اساطیریونان
باستان “موز”هایا”موس”ها نُه الهه یونانی بودند که پدرانشان زیوس و مادرانشان مِنِموسونهپ

(menmosune)بود. هر یک از”موز”ها مظهر یکی از هنر های رایج یونانی بودند.

مثلاًیکی الهه یا موز شعر بودو دیگری موسیقی و دیگری تاریخ.مطابق اساطیر یونانی
خودِمِنِموسونه دختر آسمان و زمین است.او الهه خاطره و تذکر و یاد است و کلمه
memoryو مشتقات آن در زبان انگلیسی،از همین واژه یونانی اخذ شده است.

بنا بر آنچه گذشت،مادر همه هنرها حافظه و خاطره است و لذا هنری اصیل است
که از مادر زاده شده باشند و مسبوق به یادو تذکر باشد. همین یاد و تذکر است
که مبدأ همه معارف و حقایق اصیل است .افلاطون متفکر یونانی که در صدد احیای
معرف فراموش شده یونانی در دوره خودش بود،می گوید معرفت حقیقی از طریق
همین تذکر و یاد آوری حاصل می شود. البته انسان دارای معرفت تجربی و عقلی
نیز هست،ولی هیچکدام اینها حقیقی نیستند و معرفت حقیقی آن است  که از طریق تذکر و یاد آوری حاصل شود.

هنر نیز وقتی حقیقی خواهد بود که از همین راه حاصل شده باشد وگرنه بی اصل و نسب
یعنی بی خاطره و حافظه خواهد بود.گفتیم که موزه در لغت به معنای جایگاه و معبد”موز”ها است.
در تاریخ آمده که در قرن سوم قبل از میلاد،قسمتی از کاخ اسکندریه که کتابخانه اسکندر نیز
در آن نگهداری می شد،محل استقرار آثار هنری بود،ولی هنوز موزه فضای جدید خود را نیافته
بود زیرا مبانی و اصول فکری ای که بتواند منجر به تاسیس موزه شود،وجود نداشت.

آشنایی با موزه مردم شناسی

در دوره جدید هر چه که مربوط به گذشته است حاصل دوران کودکی و نا پختگی بشر
تلقی شده ؛و گذشته تاریخی و موازین آن فاقد اعتبار و ارزش گردید؛در نتیجه به مواریث
گذشته،همچون جسدی فارغ از روح و معنا نگریستند و به فکر در آمدند تا آن را کالبد
شکافی کنند و آنچه را به عنوان آثاری که صرفاً مربوط به گذشته است و ارتباطی با
ما انسان های امروز ندارد،در جایی به نام موزه نگه دارند. به این ترتیب می بینیم
که مثلاً در سال ۱۶۸۳ موزه به معنای مکانی برای نگه داری و نمایش اشیای متعلق
به گذشتگان که دارای بار فرهنگی،هنری یا تاریخ طبیعی هستند،به کار رفته است.

اما امروزه معنای موزه شناسی گسترده شده و علم موزه شناسی به آن می پردازد.
سؤال متداول روز،یعنی«جامعه آینده چه نوع جامعه ای باید باشد؟»همان طور که برای
کلیه علوم،برای علم موزه شناسی نیز مطرح است.موزه ها خارج از زمان و مکان نیستند.

آنها نیز درباره ضرورت انتخاب دقیق تر و برگزیدن روش ها و تکنیک هایی که بتوانند از آن
طریق به خدمت هدف های اجتماعی و زیست بومی گسترده ای در آیند،بحث می کنند
و راه های تازه ای را در این راستا می آزمایند.تاریخ موزه نگاری و موزه شناسی،نشانگر
شیوه هایی است که تمدن ها ،در اعصارمتفاوت،از طریق این شیوه ها به رابطه خود
با میراث شان اندیشیده اند.بعضی از نسل ها شیوه یا شیوه های تازه ای خلق
کرده اند و برخی دیگر نیز فقط تمدن و میراث را حفظ کرده اند

گردشگرها

2021-04-06 / گردآوری:
برچسب ها:
گزارش خطا در خبر
نظر خود را بنویسید - نظرات کاربران (۰)
فیلم پرشین وی
باغی الهام گرفته از علم نجوم، زیست‌شناسی، ریاضیات و فلسفه باغی الهام گرفته از علم نجوم، زیست‌شناسی، ریاضیات و فلسفه
کشور اسکاتلند میراث فرهنگی غنی‌ای دارد که در نوع خود بی همتاست. در ادامه شما را با باغی الهام گرفته از علم نجوم، زیست‌شناسی، ریاضیات و فلسفه در این کشور آشنا خواهیم کرد . باغ علم نجومی را ببینید.
سوژه های روز رو این جا ببینید !
فال روزانه
تعبیر خواب
باغ پترهوف پربازدیدترین و محبوب ترین مکان های گردشگری روسیه
چشم‌اندازهای فوق‌العاده ی کشور رومانی
ایران گردی در اروپا و آمریکا و دیدن آثار تاریخی و هنری ایران
آشنایی با هتل یخی دی گلاس در شهر کبک کانادا
قلعه ویندسور بزرگترین قلعه مسکونی در جهان
قلعه بهستان زنجان به قدمت قرن پنجم هجری قمری
رودخانه خروشان لیله کرمانشاه
مجسمه های بسیار شگفت انگیزی که توریست جذب می کنند
آشنایی با بقعه شیخ شهاب الدین اهری در آذربایجان شرقی
پارک وحشت ایرلند پارکی با مجسمه های وحشتناک
قلعه بابک کجای ایران است ؟
مایس توریسم چیست؟ با مایس توریسم بیشتر آشنا شوید
هزینه و مخارج در سنگاپور که بهتر است بدانید
شمشیرهایی در سنگ جاذبه ای دیدنی در نروژ
باغی الهام گرفته از علم نجوم، زیست‌شناسی، ریاضیات و فلسفه باغی الهام گرفته از علم نجوم، زیست‌شناسی، ریاضیات و فلسفه
کشور اسکاتلند میراث فرهنگی غنی‌ای دارد که در نوع خود بی همتاست. در ادامه شما را با باغی الهام گرفته از علم نجوم، زیست‌شناسی، ریاضیات و فلسفه در این کشور آشنا خواهیم کرد . باغ علم نجومی را ببینید.
باغ پترهوف پربازدیدترین و محبوب ترین مکان های گردشگری روسیه
چشم‌اندازهای فوق‌العاده ی کشور رومانی
ایران گردی در اروپا و آمریکا و دیدن آثار تاریخی و هنری ایران
آشنایی با هتل یخی دی گلاس در شهر کبک کانادا
قلعه ویندسور بزرگترین قلعه مسکونی در جهان
قلعه بهستان زنجان به قدمت قرن پنجم هجری قمری
رودخانه خروشان لیله کرمانشاه
مجسمه های بسیار شگفت انگیزی که توریست جذب می کنند
آشنایی با بقعه شیخ شهاب الدین اهری در آذربایجان شرقی
پارک وحشت ایرلند پارکی با مجسمه های وحشتناک
قلعه بابک کجای ایران است ؟
مایس توریسم چیست؟ با مایس توریسم بیشتر آشنا شوید
هزینه و مخارج در سنگاپور که بهتر است بدانید
شمشیرهایی در سنگ جاذبه ای دیدنی در نروژ