بیوگرافی دکتر سید کمال خرازی ؛ میراث ماندگار دیپلمات برجسته ایران
دکتر سید کمال خرازی، وزیر خارجه دولت اصلاحات و رییس شورای راهبردی روابط خارجی ایران، در واپسین دقایق پنجشنبه بیستم فروردین ۱۴۰۵ خورشیدی به شهادت رسید.
بیوگرافی دکتر سید کمال خرازی
این ترور در ادامه ترور علی لاریجانی با هدف حذف سیاسیون صاحب ابتکارات دیپلماتیک قابل تفسیر است. اعلام شهادت دکتر خرازی بیش از همه کام مذاکره‌کنندگان ایرانی را که در اسلام‌آباد حضور داشتند، تلخ کرد.
۱۶ برش از زندگی شهید مذاکرات؛ کمال خرازی
کمال خرازی رییس شورای راهبردی روابط خارجی ایران بود اما بیشتر با عنوان وزیر خارجه دو دولت خاتمی (۷۶ تا ۸۴) شناخته می‌شد. با سیمایی بسیار جدی و متهم به قیافه اخمو، وقتی تصویر خندان او کنار جک استراو همتای بریتانیایی و حسن روحانی دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی بعد از مذاکرات سعدآباد در پاییز ۸۲ منتشر شد، این حس منتقل شد که مذاکرات موفق بوده است.
نقش کلیدی در مذاکرات بین‌المللی
با شهادت دکتر خرازی، او را می‌توان دومین وزیر شهید دولت خاتمی در جنگ ۴۰ روزه دانست. اولی دریابان علی شمخانی وزیر دفاع آن دولت و در نخستین روز جنگ (۹ اسفند ۱۴۰۴) و دومی بعد از اعلام آتش‌بس در ۲۰ فروردین ۱۴۰۵ در حالی که حین جنگ به خانه او حمله کردند و همسر خود را از دست داد.
موضع‌گیری درباره اختلافات ارضی
دو سال و نیم قبل و در تیرماه ۱۴۰۲ و تنها یک هفته پس از حمایت روسیه از مواضع کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس و مشخصاً امارات متحده عربی درباره جزایر سه‌گانه ایرانی در خلیج فارس، او در دیدار با سفیر ژاپن در تهران، راه‌حل «اختلاف ارضی ژاپن و روسیه بر سر جزایر چهارگانه اقیانوس آرام» را «مذاکره مستقیم بین دو کشور» دانست.
تحصیلات و سوابق علمی
کمال خرازی به یک خانواده اصیل تهرانی تعلق داشت. پدرش کاسبی خوش‌نام در حوالی مسجد سید عزیزالله بازار تهران بود و خود در رشته روان‌شناسی و علوم تربیتی تحصیل کرد و استاد تمام دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران بود. جالب اینکه پیش از انقلاب مدتی ناظم دبیرستان علوی بود.
انتصاب در خبرگزاری پارس
برای ادامه تحصیل روانه خارج از کشور شد و بعد از انقلاب به ریاست کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان رسید و همزمان سرپرست خبرگزاری پارس هم شد که نام آن به جمهوری اسلامی تغییر یافت. در ۱۶ تیر ۱۳۵۹ با هر دو عنوان با امام خمینی رهبر فقید انقلاب ملاقات کرد.
معاونت وزارت خارجه
شاید اگر سه ماه بعد جنگ درنمی‌گرفت و به اعتبار خبرگزاری رییس ستاد تبلیغات جنگ هم نمی‌شد، ترجیح او همان کانون بود اما درگیر خبرگزاری شد و بعد از مدتی به وزارت خارجه بازگشت. تعبیر «بازگشت» به خاطر آن است که در دوران وزارت دکتر یزدی به سبب آشنایی قبلی در زمان تحصیل در دانشگاه هیوستون معاون وزیر خارجه شد.
وزیر خارجه دولت اصلاحات
پس از سفارت ایران در سازمان ملل در دولت اصلاحات وزیر خارجه شد. سید محمد خاتمی مایل به ادامه همکاری با علی اکبر ولایتی نبود. یکی به این خاطر که ابقای او پس از ۱۶ سال به معنای استمرار سیاست‌های گذشته بود و دیگر اینکه در سال ۶۰ که آیت‌الله خامنه‌ای او را به عنوان نخست‌وزیر معرفی کرد، خاتمی در مخالفت سخن گفت.
مذاکرات تاریخی سعدآباد
در سال ۸۲ و در گرماگرم مذاکرات سعدآباد برای پیوستن ایران به پروتکل الحاقی، چهره خندان دکتر خرازی کنار جک استرا وزیر خارجه وقت بریتانیا تاریخی شد. همان‌گونه که اشاره شد، یک دوره مدیریت خبرگزاری پارس را هم در کارنامه دارد.
مناصب حساس در دوران جنگ
بعدتر نام خبرگزاری پارس به خبرگزاری جمهوری اسلامی تغییر کرد و اکنون با عنوان ایرنا به عنوان خبرگزاری رسمی دولت شناخته می‌شود. به همین اعتبار در دوران جنگ رییس ستاد تبلیغات جنگ شد و با سید محمد خاتمی وزیر فرهنگ و ارشاد وقت رابطه نزدیک‌تری برقرار شد که تا پایان عمر ادامه یافت.
روابط خانوادگی
برادرزاده او (خواهر صادق خرازی) همسر سید مسعود خامنه‌ای (فرزند آیت‌الله شهید خامنه‌ای) است. به این اعتبار نام او را می‌توان به شهیدان منتسب به بیت رهبری در حمله آمریکا و اسراییل اضافه کرد. نوه برادر او (پسر صادق) داماد سید محمد رضا خاتمی برادر رییس‌جمهوری پیشین است.
ریاست شورای راهبردی سیاست خارجی
انتصاب سید کمال خرازی به ریاست شورای راهبردی سیاست خارجی از دو منظر قابل توجه بود: یکی اینکه دکتر ولایتی که در زمان سفارت او در نیویورک رییس او بود عضو این شوراست. دوم اینکه تقریباً تمام اصلاح‌طلبان از سال ۸۴ به بعد کنار گذاشته شدند.
فعالیت در حوزه علوم شناختی
دکتر سید کمال خرازی یک وجه فعالیت دیگر هم داشت که کمتر درباره آن گفته شده و تنها یک نوبت وقتی به دیدار رهبری رفتند قضیه رسانه‌ای شد و آن ریاست ستادی با عنوان «توسعه علوم و فناوری‌های شناختی» بود. در آن دیدار درباره پروژه‌های ستاد توسعه علوم شناختی گزارش داد.
ترور و شهادت
هدف قرار دادن او در پی علی لاریجانی و فقدان دیپلمات کهنه‌کار همزمان با شروع دشوارترین مذاکرات ایران و آمریکا، پیامی جز این نمی‌تواند داشته باشد که هرگاه ایران به جانب دیپلماسی می‌گراید، اسراییلی‌ها برنمی‌تابند و با انواع ترفندها و ترورها درصدد برهم زدن مذاکرات هستند.
میراث ماندگار
۲۰ فروردین ۱۴۰۵ سید کمال خرازی هم به یاران شهید خود پیوست؛ مردی که دست کم در علن کم لبخند می‌زد اما وقتی پای توافقی استراتژیک یا موفقیت دیپلماتیک درمیان بود ابا نداشت. می‌توان حدس زد که آن مرد با لبخند از دنیا رفته است.
شهید دکتر سید کمال خرازی نمادی از دیپلماسی اصیل ایرانی بود که در سخت‌ترین شرایط سیاسی، با حفظ منافع ملی و عزت کشور، در عرصه بین‌المللی حضور داشت. راه او ادامه دارد.
