تاریخ نشر :پنج شنبه ۰۶ آبان ۱۳۹۵مشاهده : 100تاریخRSSاشتراک:

کاروانسراها در تاریخ ایران چه نقشی را ایفا میکردند

کاروانسراها در تاریخ ایران چه نقشی را ایفا میکردند
نقش کاروانسراها در سیر زندگی ایرانیان از زمان های کهن تا روزگار پهلوی اول، کاروانسراها نقش مهمی در سیر زندگی ایرانیان و روابط و تعامل اجتماعات گوناگون فرهنگی، اقتصادی، سیاسی، آیینی، اعتقادی و… داشته اند.هنگامی که تنها وسیله رفت و آمد پای پیاده یا استفاده از چهارپا بود، طی کردن مسیرهای طولانی و صعب العبور […]

نقش کاروانسراها در سیر زندگی ایرانیان

از زمان های کهن تا روزگار پهلوی اول، کاروانسراها نقش مهمی در سیر زندگی ایرانیان و روابط و تعامل اجتماعات
گوناگون فرهنگی، اقتصادی، سیاسی، آیینی، اعتقادی و… داشته اند.هنگامی که تنها وسیله رفت و آمد پای پیاده یا استفاده
از چهارپا بود، طی کردن مسیرهای طولانی و صعب العبور برای خرد و کلان به وجود منازلی وابسته
بود که در مسیر راه های ارتباطی قرار داشت که این منازل پل ارتباطی با منزلی دیگر تا رسیدن به
نقطه هدف بود.

این منازل امکانات ناچیزی داشتند که در مواردی توسط افراد و مسافران یا کاروان هایی که از شهری به شهری
و از دیاری به دیار دیگر می رفتند فراهم می شد و رونق این کاروانسراها بستگی به میزان تردد مسافران
و کاروان ها داشته چه کاروانسرایی که پر تردد می بود بالطبع دارای امکانات بیشتر و بهتری نسبت به کاروانسرای
مشابه با تردد مسافران کمتر می داشت.اما شکل و ساختار کاروانسراها از جهت ساختمان، به شکل پیش آمده و در
چهار جهت دارای در برای ورود و خروج کاروانیان بوده که با در ورود و خروج کالاها و چهارپایان تفاوت
داشت و در وسط ساختمان آن اکثرا گنبدی وجود داشت که بهترین نقطه بنای کاروانسرا محسوب شده و این گنبد
دارای بادگیرهایی بود که در مواقع گرم سال موجب خنکی و محلی برای فرار از گرمای تابستان و پناهگاهی برای
کاروانیان جهت رستن از گرمای شدید بوده است.

کاروانسراها در تاریخ ایران چه نقشی را ایفا میکردند

کاروانسراها از بیرون مکعبی شکل بوده که دو یا سه پا بلندتر از زمین ساخته شده است، در خارج بنا
در سراسر طول دیوارها پلکانی ساخته اند که در عین حال آخور حیوانات نیز بود، برای داخل شدن به ساختمان
باید از این پلکان بالا رفت در هر یک از اضلاع چهارگانه ساختمان هفت، هشت گنبد قرار گرفته بود که
از هر چهار در اصلی بدان وارد می شدند.
تالار، عمومی است و همه می توانند برای خنک شدن و استراحت از آن استفاده کنند.در گذشته بهترین شیوه مسافــرت
و حمل مال التجاره و در کــــــل نقل و انتقال از نقطه ای به نقطه دیگر، همراهی با کاروانیان بود،
چون در میان کاروانیان از هر طایفه و سن و سال وجود داشت لذا کاروانسراها در بین راه و حتی
داخل شهر بهترین و مناسب ترین موقعیت برای تجدید قوای مسافران و آمادگی ایشان برای طی منزل بعدی را فراهم
می آورد تا مسافر خستــه آبی به صورت زده و وضویی ساخته و به مسائل شخصی بپردازد.کاروانسراها بهترین پناهگاه شبانه
و حتی روزانه برای امنیت کاروانیان محسوب می شد، چنانچه به رسم کاروانیان و برنامه ریزی کاروانسالاران که هدایت کاروان
های بزرگ یا کوچک را بر عهده داشتند باید تا شب نشده و تا غروب خورشید خود را به منزل
بعدی که لاجرم کاروانسرایی بین منزلی می بوده برسانند تا از حمله احتمالی دزدان و راهزنان و حیوانات درنده در
امان بوده و مال و جان به عبث نبازند.همچنین کاروانسراهای شهری در داخل شهرها در مواقعی نیز انبار مایحتاج عمومی
محسوب شده و گهگاه مکانی برای مبادله و عرضه کالاها و بده بستان های تجاری بازرگانان و بازاریان بوده و
حـــتی فضایی برای کسب و کار در روزگاران گذشته محسوب می شد.در این مکان ها مبادلات فرهنگی و اطلاعات و
آگاهی های روزمره میان نقاط مختلف کشور انجام می گرفت چنانچه در برخورد چند کاروان در کاروانسرایی اخبار مختلف مابین
کاروانیان مبادله می شد، مانند عزل و نصب وزیر یا اسیری یا فوت فلان تاجر یا داروغه یا کم و
زیاد شدن قیمت یک یا چند کالا و….در کل می توان گفت کاروانسراها پل ارتباطی مابین جوامع و اجتماعات گوناگون
موجود در کشور و در میان توده مردم بودند که البته امرا و حکام نیز از این اخبار توسط ماموران
خود آگاه می شدند.
همچنین در شب های طولانی در همین کاروانسراها توسط سالخوردگان، علما و فضلا به رسم دیرین ایرانیان قصه ها و
داستان هایی نقل می شده که علاوه بر گذراندن وقت و سرگرمی دارای مضامین حکمی و پندهای اخلاقی و ایضا
گوشزدهایی برای مسافرین جوان یا ناوارد داشته که این امر سینه به سینه از زمان هایی قبل تا به گذشته
نه چندان دور ساری و جاری بوده است.کاروانسراها در مواقعی نیز چاپارخانه های منازل محسوب می شدند چنانچه در این
مکان ها ماموران دولتی و حتی اشخاص عادی و متمکن می توانستند اسبان خود را تعویض کرده یا اسبان و
مرکب جدید به جای مرکب بیمار و سقط شده فراهم کنند.این مکان موقعیتی را فراهم می کرد تا بیماران در
راه مانده و غریب در این امکنه تا بهبودی تام سکنی گزیده و گهگاهی نیز پزشکانی در صورت امکان بر
بالین مرضا حاضر و به مداوا می پرداختند.چون ساختار کاروانسراها طوری بوده که یا در نزدیکی رودخانه یا دارای چاه
آب و آب انبار در مناطق خشک و کویری که در موسم بارانی به ذخیره آب می پرداختند ساخته می
شدند و نیز مورد استفاده عموم مردم و مسافران از هر نقطه ای بود، لذا اکثر کاروانسراها در ایران هبه
و وقف مومنان و پرهیزکارانی بود که برای غربا و مسافران تهیه دیده می شد و در مواقعی نیز دیده
می شد که امرا و حکام از این کاروانسراهای پر رونق که وقف عام بودند مالیات دریافت می کردند، اما
می توان گفت کاروانسراهای ایرانی قاطبه آن مردمی و توسط مردم اداره می شد و چندان توجه و حمایتی از
طرف حکام به آن انجام نمی گرفت مــگر پادشاه یا امیری عادل به ایــــن امر بذل عنایتی می کرد مانند
شاه عباس صفوی که خود دستور ساخت کاروانسراهای متعدد در ایران به فاصله منازل مشخص را صادر کرد که به
کاروانسراهای عباسی معروف و مشهور است که در چند سفر پیاده از اصفهان تا مشهـــد به همراه شیخ بهایی امر
به ساخت این کاروانسراها داده تا غربا و مسافرین و کاروان ها دارای سرپناه شاهی باشند.وجود کاروانسراهای متعدد و پر
تردد در شهرها موجب رونق اجتماعی و اقتصادی و گسترش آن و در نتیجه ایجاد و ایجاب بازارهای سنتی در
شهرهایی مانند تبریز، اصفهان، شیراز، تهران و… شده و نیز این امکنه در شهرهای بزرگ مرکزی برای واردات و صادرات
کالاهای مورد نیاز اقصی نقاط ایران بوده است.حتی با ایجاد و ایجاب کاروانسراها در مسیرهای مختلف و منزلگاه های متعدد
مانند کاروانسراها در مسیر جاده ابریشم یا مسیر های طولانی مابین ممالک اسلامی به خصوص در مسیر ایران به عراق
و مکه و ایران به قسطنطنیه (ترکیه فعلی) و شامات از نمونه های بارز اهمیت این گونه از امکنه در
میان شرقیان و بخصوص ایرانیان داشته است و از این طریق تبادلات اجتماعی و اقتصادی در جوامع مسلمین فراهم می
شده است.در کل وجود و ساختار فرهنگی و نیاز اجتماعی این نوع از مکان تحت عنوان کاروانسرا امکان و جرأت
ایجاد ساختار تبادلات گوناگون در کشور پهناور ایران و در مسیرهای خطرناک و دشوار در اقلیم های مختلف و فصول
متغیر آب و هوایی را برای مردم این سرزمین کهن مهیا و ممکن می نمود، و باز وجود این گونه
از مکان ها میراث های کهن و والای اخلاقی که در طول سفرهای متعدد برای افراد فراهم می آورد از
نسلی به نسلی و از فرهنگی به فرهنگ دیگر منتقل می نمود که حفظ میراث ماندگار فرهنگی اجتماعی کاروانسراها در
شهرها و منازل بین راهی ضمن ایجاد امکانات و تجـــهیزات به روز در شکل و ساختار سنتی می تواند یکی
از هزاران نکته از میراث معنوی و فرهنگی کشور پاک ایران زمین باشد و در بحث جذب گردشگری داخلی و
خارجی از سرمایه ها و میراث گرانبهای این مرزو بوم محسوب می شود.

جام جم آنلاین

2016-10-27
امتیاز بدهید
امتیاز : 4 تعداد رای : 1
مطالب مرتبط:

نو عروس

– معجونی برای روشن کردن پوست– معجونی برای روشن کردن پوست
غوغای درخشندگی: جذاب ترین آرایشغوغای درخشندگی: جذاب ترین آرایش
نوع پوست شما چیست؟(توصیف و شرح انواع مختلف پوست )نوع پوست شما چیست؟(توصیف و شرح انواع مختلف پوست )
سرطان پستان و نقش ورزش و تغذیه سالم در پیشگیری از ابتلا به آنسرطان پستان و نقش ورزش و تغذیه سالم در پیشگیری از ابتلا به آن
بهترین مکان های خانه برای تغییر دکوراسیون با کمترین هزینهبهترین مکان های خانه برای تغییر دکوراسیون با کمترین هزینه
ایده های تزیین محوطه بیرونی با زیبایی های پاییز! + تصاویرایده های تزیین محوطه بیرونی با زیبایی های پاییز! + تصاویر
کبد سالم با خوردن این مواد غذایی مفید و در دسترسکبد سالم با خوردن این مواد غذایی مفید و در دسترس
گل سرخ برای پوست و مو شما تا چه اندازه ای مفید است؟گل سرخ برای پوست و مو شما تا چه اندازه ای مفید است؟
کندن‌ کاغذ از سطوح‌ چوبی‌کندن‌ کاغذ از سطوح‌ چوبی‌
برای‌ پاک‌ کردن‌ چربی‌برای‌ پاک‌ کردن‌ چربی‌
طرز تهیه کیک پرتقالی برای دیابتی هاطرز تهیه کیک پرتقالی برای دیابتی ها
بستنی چوبی میوه ای هلو و بادام را امتحان کنیدبستنی چوبی میوه ای هلو و بادام را امتحان کنید
استراحت مطلق در بارداریاستراحت مطلق در بارداری
تناسب اندام پس از بارداریتناسب اندام پس از بارداری
ماده بیزوفنول به کار رفته در شیشه شیرماده بیزوفنول به کار رفته در شیشه شیر
۹ روش برای ایجاد اعتماد به نفس در کودکان۹ روش برای ایجاد اعتماد به نفس در کودکان
زندگی امیرعلی اکبری | شکارچی خرس لهستان و غول روسیهزندگی امیرعلی اکبری | شکارچی خرس لهستان و غول روسیه
زندگی جالب پرهام مقصودلو ، جانشین احتمالی کاسپارف!زندگی جالب پرهام مقصودلو ، جانشین احتمالی کاسپارف!
علت بی خوابی چیست؟ ۴ ترفند موثر برای درمان بی خوابیعلت بی خوابی چیست؟ ۴ ترفند موثر برای درمان بی خوابی
بهترین داروهای طبیعی برای پیشگیری از پوکی استخوانبهترین داروهای طبیعی برای پیشگیری از پوکی استخوان
سبز ارتشی رنگ مد لباس های پاییزی برای خانم های شیک پوش +تصاویرسبز ارتشی رنگ مد لباس های پاییزی برای خانم های شیک پوش +تصاویر
تیپ های پاییزی کیت میدلتون در تور یک هفته ای کانادا +عکستیپ های پاییزی کیت میدلتون در تور یک هفته ای کانادا +عکس
کاهش وزن ملیسا مک کارتی بازیگر و کمدین معروفکاهش وزن ملیسا مک کارتی بازیگر و کمدین معروف
مگان مارکل همسر شاهزاده هری و آشپزی با ساکنان برج گرنفل لندنمگان مارکل همسر شاهزاده هری و آشپزی با ساکنان برج گرنفل لندن
۱۰ مقصد گردشگری در انتهای دنیا !۱۰ مقصد گردشگری در انتهای دنیا !
هیچ کس در این دریا غرق نمی‌شود !هیچ کس در این دریا غرق نمی‌شود !
نظر خود را بنویسید-نظرات کاربران (۰)
رایانمهر
هاتف اصفهانی | شعر زیبای سوی خود خوان یک رهم تا تحفه جان آرم تو راهاتف اصفهانی | شعر زیبای سوی خود خوان یک رهم تا تحفه جان آرم تو را
هاتف اصفهانی شاعر توانا و مسلط به زبان فارسی و عربی بوده است وی از جمله شاعران نامی در سبک ترجیع‌بند و ترکیب‌بند می باشد.
به آسانی و فوری پولدار شوید ! بدون نیاز به صرف زمان و هزینه
هدیه ایی ویژه برای خوشحال کردن همسرتان
دیگر جشن عروسی نگیرید، بدون عروسی ساز !!!
شیک ترین و جدیدترین مدل های لباس عروس , سفره عقد , آرایش عروس و ...
۱۳ بدر در آذربایجان غربی چگونه است؟
توحی شیرازی | شعر زیبای بازی زلف تو امشب
روز جهانی انیمیشن در ۲۸ اکتبر
روز مادر | عجیب ترین مراسم های روز مادر در دنیا
احمد گلچین معانی | شعر زیبای نگهش سوی دگر بود و نگاهش کردم
جشن هالووین در ۳۱ اکتبر
مراسم عروس بران چگونه برگزار می شود؟
میلاد امام رضا (ع) | اشعار مربوط به آن روز
روز جهانی پسوریازیس در ۲۹ اکتبر
فریدونشهر | عروسی گرجی در این شهر چگونه برگزار می شود؟
جشن آبانگان در دهم آبان
مسعود سعد سلمان | شعر زیبای در بزم پادشا نگر این کاروبار گل
روز ملّی مبارزه با استکبار در ۱۳ آبان
آیین تولد فرزند در کردستان چگونه است؟
عید قربان | اشعار تبریک این روز بزرگ
فروغی بسطامی | شعر زیبای صف مژگان تو بشکست چنان دل‌ها را
روز جهانی پرتونگاری (رادیولوژی) در ۸ نوامبر
خراسان جنوبی | رمضانی‌خوانی رسم کهن خراسان جنوبی در رمضان
روز فرهنگ عمومی در ۱۴ آبان
بیدل دهلوی | شعر زیبای ای خیال قامتت آه ضعیفان را عصا
دامغان | جشنواره شیردوشان یا امامدر
کارو دردریان | شعر زیبای از بس کف دست بر جبین کوبیدم
گیلان | مراسم عروس فوشای چگونه برگزار می شود؟
مهدی اخوان ثالث | شعر زیبای منزلی در دوردست
مصر | فانوس رمضان سنت فاطمیان در این دیار
روز جهانی علم در ۱۰ نوامبر
عید غدیر | اشعار مربوط به آن (۴)
روز ملی کیفیت در ۱۸ آبان
ژاپن | جشن شکوفه های گیلاس در این کشور
روز جهانی ذات الریه در ۱۲ نوامبر
ایرج میرزا | شعر زیبای شکوه ی شاگرد
روز جهانی دیابت در ۱۴ نوامبر
دوره قاجار | مراسم جالب ازدواج بلوچ ها
قیصر امین پور | شعر زیبای این ترانه بوی نان نمی دهد
روز بزرگداشت سید محمدحسین طباطبایی در ۲۴ آبان
گالری آرایش عروس
خرید اینترنتی بلیط هواپیما ( ارزان تر از همه جا )
در سال جدید نگران کسب درآمد نباشید | کسب درآمد عالی
ویژه تابستان 97 | امسال را متفاوت تجربه کنید
هاتف اصفهانی | شعر زیبای سوی خود خوان یک رهم تا تحفه جان آرم تو را
هاتف اصفهانی | شعر زیبای سوی خود خوان یک رهم تا تحفه جان آرم تو را
۱۳ بدر در آذربایجان غربی چگونه است؟
۱۳ بدر در آذربایجان غربی چگونه است؟
توحی شیرازی | شعر زیبای بازی زلف تو امشب
توحی شیرازی | شعر زیبای بازی زلف تو امشب
روز جهانی انیمیشن در ۲۸ اکتبر
روز جهانی انیمیشن در ۲۸ اکتبر
روز مادر | عجیب ترین مراسم های روز مادر در دنیا
روز مادر | عجیب ترین مراسم های روز مادر در دنیا
احمد گلچین معانی | شعر زیبای نگهش سوی دگر بود و نگاهش کردم
احمد گلچین معانی | شعر زیبای نگهش سوی دگر بود و نگاهش کردم
جشن هالووین در ۳۱ اکتبر
جشن هالووین در ۳۱ اکتبر
مراسم عروس بران چگونه برگزار می شود؟
مراسم عروس بران چگونه برگزار می شود؟
رایانمهرامیران پرواز