چرا بسته اینترنت زود تمام می‌شود؟ ماجرای vpn و عدد ۲.۷، رومینگ و مصرف پنهان گوشی

احساس می‌کنید بسته اینترنتی که خریده‌اید خیلی زودتر از گذشته تمام می‌شود؟ این گلایه در هفته‌های اخیر به یکی از بحث‌های داغ کاربران تبدیل شده و توضیح‌های مختلفی هم برای آن مطرح شده است؛ از فعال بودن رومینگ و مصرف VPN گرفته تا ادعای محاسبه چندبرابری اینترنت بین‌الملل.

مطالب مرتبط با «چرا بسته اینترنت زود تمام می‌شود»: «فریاد مازیار لرستانی: دیگه بسه! این رنج ناخواسته کی تمام می‌شود؟ + عکس» و «اشتباه‌هایی که نان را زود بیات و کپک‌زده می‌کنند؛ این عادت‌ها را کنار بگذارید»

چرا بسته اینترنت زود تمام می‌شود

ورود وزارت ارتباطات به این موضوع و درخواست برای شفاف‌سازی اپراتورها نیز باعث شد مسئله از یک بحث معمول در شبکه‌های اجتماعی فراتر برود. با این حال، برای فهمیدن اینکه واقعاً چه اتفاقی می‌افتد باید چند موضوع متفاوت را از یکدیگر جدا کرد؛ «حجم واقعی اینترنت»، «تعرفه ترافیک داخلی»، «مصرف پنهان گوشی» و «سازوکار محاسبه اپراتور» یک چیز نیستند.

آیا ضریب ۲.۷ باعث می‌شود بسته اینترنت زودتر تمام شود؟

یکی از مهم‌ترین ادعاهایی که میان کاربران دست‌به‌دست شد، مربوط به عدد ۲.۷ بود. برخی تصور کردند هر یک گیگابایت اینترنت بین‌الملل با ضریب ۲.۷ از بسته کم می‌شود.

سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی این برداشت را رد کرده و اعلام کرده است که حجم اسمی بسته اینترنت بین‌الملل کاهش پیدا نمی‌کند. به بیان ساده، اگر بسته‌ای با ۱۰ گیگابایت ترافیک بین‌الملل خریداری شده باشد، کاربر برای مصرف اینترنت بین‌الملل همان ۱۰ گیگابایت را در اختیار دارد.

عددهایی مانند ۲.۷ در واقع به تعرفه ترجیحی برخی ترافیک‌های داخلی مربوط می‌شوند، نه اینکه از حجم اینترنت بین‌الملل چند برابر کم شود.

برای مثال، وقتی هزینه مصرف یک سرویس داخلی کمتر محاسبه می‌شود، ممکن است یک بسته با حجم اسمی یک گیگابایت امکان دریافت حجم بیشتری از ترافیک داخلی را فراهم کند. همین تفاوت در نحوه بیان حجم و تعرفه، زمینه شکل‌گیری بخشی از سوءتفاهم‌ها را فراهم کرده است.

آیا روشن بودن رومینگ اینترنت مصرف می‌کند؟

رومینگ یکی دیگر از متهمان این ماجراست. در بعضی مطالب شبکه‌های اجتماعی ادعا شده بود که روشن بودن گزینه Data Roaming می‌تواند باعث تمام شدن سریع‌تر بسته شود.

اما صرف روشن بودن این گزینه به این معنی نیست که گوشی دائماً از اینترنت رومینگ استفاده می‌کند.

رومینگ زمانی وارد محاسبات می‌شود که سیم‌کارت از شبکه اپراتور اصلی خارج شود و از شبکه اپراتور دیگری که سرویس رومینگ ارائه می‌دهد استفاده کند. بنابراین در استفاده معمول داخل شبکه اپراتور، تنها فعال بودن گزینه رومینگ نمی‌تواند به‌تنهایی توضیح‌دهنده کاهش سریع حجم بسته باشد.

آزمایش ۱۰۰ مگابایتی چه چیزی نشان داد؟

همراه اول در پی درخواست وزارت ارتباطات، نشستی فنی برای بررسی نحوه محاسبه ترافیک برگزار کرد.

در یکی از آزمایش‌های انجام‌شده، یک فایل ۱۰۰ مگابایتی از سایتی خارجی دانلود شد و میزان حجمی که از بسته کسر شد با ترافیک ایجادشده مطابقت داشت. در آزمایش مربوط به ترافیک داخلی نیز تعرفه ترجیحی اعمال شد.

اما یک نکته در این آزمایش اهمیت زیادی داشت: برای جلوگیری از مصرف‌های جانبی، پس از دانلود گوشی روی حالت پرواز قرار گرفت.

دلیل این کار ساده است؛ گوشی ممکن است همزمان با دانلود یک فایل، چندین ارتباط اینترنتی دیگر نیز داشته باشد. در چنین شرایطی کاربر فقط فایل ۱۰۰ مگابایتی را می‌بیند، در حالی که سیستم‌عامل و برنامه‌های دیگر نیز ممکن است مقداری داده دریافت یا ارسال کرده باشند.

مصرف پنهان اینترنت؛ بخشی که معمولاً دیده نمی‌شود

گوشی هوشمند فقط زمانی که شما مرورگر یا اینستاگرام را باز کرده‌اید از اینترنت استفاده نمی‌کند.

بسیاری از فعالیت‌ها می‌توانند بدون دخالت مستقیم کاربر در پس‌زمینه انجام شوند؛ از جمله:

• دریافت اعلان برنامه‌ها
• همگام‌سازی اطلاعات
• پشتیبان‌گیری ابری عکس و ویدئو
• به‌روزرسانی خودکار برنامه‌ها
• دانلود فایل‌های مورد نیاز اپلیکیشن‌ها
• پیش‌بارگذاری عکس و ویدئو
• تبلیغات درون برنامه‌ای
• همگام‌سازی ایمیل و پیام‌رسان‌ها

به همین دلیل ممکن است فرد تصور کند در یک بازه زمانی استفاده چندانی از اینترنت نداشته، اما گوشی او در همان مدت مقدار قابل توجهی داده در پس‌زمینه منتقل کرده باشد.

هم iOS و هم اندروید ابزارهایی برای مشاهده مصرف اینترنت هر برنامه و محدود کردن فعالیت پس‌زمینه در اختیار کاربران قرار می‌دهند.

کیفیت ویدئو چقدر در مصرف اینترنت اثر دارد؟

یکی از دلایلی که می‌تواند باعث شود بسته‌های امروزی سریع‌تر از چند سال قبل تمام شوند، افزایش کیفیت محتوایی است که روزانه مشاهده می‌کنیم.

یک ساعت تماشای ویدئو الزاماً همیشه به یک اندازه اینترنت مصرف نمی‌کند. افزایش کیفیت تصویر از سطوح پایین به HD و سپس Full HD یا کیفیت‌های بالاتر می‌تواند مصرف داده را به شکل قابل توجهی افزایش دهد.

شبکه‌های اجتماعی نیز ویدئوهای بیشتری نسبت به گذشته نمایش می‌دهند و قابلیت‌هایی مانند پخش خودکار و پیش‌بارگذاری باعث می‌شوند حتی محتوایی که کاربر به‌طور کامل تماشا نکرده است مقداری دیتا مصرف کند.

آیا VPN حجم اینترنت را چند برابر می‌کند؟

VPN نیز در بحث زود تمام شدن بسته‌ها زیاد مطرح شده است، اما نمی‌توان یک عدد ثابت برای افزایش مصرف آن اعلام کرد.

VPN ارتباط اینترنتی را از مسیر دیگری عبور می‌دهد و داده‌ها را در یک تونل رمزگذاری‌شده منتقل می‌کند. این فرایند بسته به پروتکل و سرویس مورد استفاده می‌تواند مقداری سربار ایجاد کند.

اما این موضوع با این ادعا که مثلاً «هر یک گیگابایت با VPN دو یا سه گیگابایت حساب می‌شود» متفاوت است. برای اثبات چنین عددهایی باید آزمایش کنترل‌شده انجام شود و نمی‌توان یک ضریب ثابت را برای همه VPNها و همه شرایط در نظر گرفت.

خود بسته‌های اینترنت هم تغییر کرده‌اند

در کنار بحث مصرف، نوع و شرایط بسته‌هایی که اپراتورها عرضه می‌کنند نیز اهمیت دارد.

برای نمونه، پرشین‌وی پیش از این در گزارشی به تغییرات بسته‌های اینترنت نامحدود شبانه همراه اول پرداخته بود؛ بسته‌هایی که سقف مصرف منصفانه آنها نسبت به گذشته تغییر کرده است.

بنابراین هنگام مقایسه یک بسته جدید با بسته‌ای که قبلاً استفاده می‌کردید، فقط نام و قیمت بسته را نبینید؛ حجم، مدت اعتبار، ساعت مصرف و سقف مصرف منصفانه نیز می‌توانند تغییر کرده باشند.

پس چرا بسته اینترنت زود تمام می‌شود؟

برای این پرسش نمی‌توان یک علت واحد برای همه کاربران تعیین کرد.

در یک گوشی ممکن است ویدئوهای با کیفیت بالا بیشترین مصرف را داشته باشند و در گوشی دیگری پشتیبان‌گیری ابری یا به‌روزرسانی خودکار عامل اصلی باشد. استفاده از پیام‌رسان‌ها، شبکه‌های اجتماعی، VPN، تبلیغات، استریم و فعالیت‌های پس‌زمینه نیز می‌توانند در مجموع مصرف قابل توجهی ایجاد کنند.

به همین دلیل صرف اینکه بسته یک کاربر سریع تمام شده، به‌تنهایی برای اثبات خطای اپراتور کافی نیست؛ همان‌طور که اعتراض کاربران را نیز نمی‌توان بدون بررسی فنی نادیده گرفت.

چطور بفهمیم واقعاً حجم خوری اینترنت اتفاق افتاده است؟

بهترین روش، انجام یک آزمایش کنترل‌شده است.

ابتدا مصرف دیتای سایر برنامه‌ها و فعالیت‌های پس‌زمینه را محدود کنید و میزان باقی‌مانده بسته را یادداشت کنید. سپس یک فایل با حجم مشخص را از اینترنت دریافت کنید و دوباره گزارش مصرف اپراتور را بررسی کنید.

اگر در چنین آزمایشی اختلاف معناداری دیده شود، موضوع قابل پیگیری‌تر خواهد بود.

رگولاتوری اعلام کرده است اپراتورها باید مصرف مشترک را به تفکیک انواع ترافیک در سامانه‌های مدیریت حساب نمایش دهند و سامانه‌های Billing آنها نیز مورد پایش قرار می‌گیرد.

کاربری که پس از بررسی دقیق همچنان معتقد است حجم بسته بیش از میزان واقعی مصرف شده، می‌تواند اطلاعاتی مانند زمان مصرف، حجم قبل و بعد و نوع سرویس مورد استفاده را ثبت کند و موضوع را از مسیر سامانه ۱۹۵ پیگیری کند.

در نهایت، برای فهمیدن علت زود تمام شدن اینترنت، گزارش جزئی مصرف بسیار قابل اعتمادتر از نتیجه‌گیری بر اساس یک ویدئوی شبکه اجتماعی یا یک کد دستوری است.

منبع: عصر ایران، اقتصاد۲۴