تاریخ نشر :سه شنبه ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۷مشاهده : 368فرش و گلیمRSSاشتراک:

قالیبافی در بیرجند و تاریخچه آن

قالیبافی در بیرجند و تاریخچه آن
از دیرباز قالی بیرجند بسیار مورد توجه بوده است و طرح های خاص آن همیشه مورد پسند واقع شده است . قدیمی ترین مرکز قالی بافی در بیرجند روستای درخش می باشد که مشهورترین فرش ها در آنجا بافته می شود.
قالیبافی در بیرجند سابقه ای طولانی دارد .مطالبی که در کتب قدیمی فرش و قالی آمده است حکایت از بافت فرش ,
در آن زمان ها در منطقه بیرجند می دهد. از دلایلی که باعث شد فرش بیرجند بسیار معروف شود جنس خوب آن بود,
که از پشم های مرغوب برای بافت آن استفاده می کردند. از طرح های معروف قالی بیرجند می توان ,
طرح افشان و طرح سه گل را نام برد.

قالیبافی در بیرجند

بدون شک تاریخ قالیبافی در بیرجند به سالهای بسیار دور بازمیگردد، تا آنجاکه مقدسی در قرن دهم می‌گوید: «قالی و ,
سجاده در نواحی کوهستانی بیرجند شهرت دارد» و لرد کرزون می‌نویسد: «مرکز عمده فرش عبارت است از ,
ناحیه قائن و بیرجند در خراسان که فرشهای ریزبافت دارند و به قیمت گران فروخته می‌شوند.»

در اواخر دوره قاجار به تدریج فرش سهم مهمی در اقتصاد منطقه می‌یابد. سرپرستی سایکس در ۹۰ سال قبل می‌گوید:
«گسگ پنجاه خانوار دارد با این حال ۳۰دستگاه قالیبافی در آنجا دایر است.»متعاقب این رکورد اقتصادی قالی‌ها,
از حیث کیفی و حتی کمی تنزل شدیدی یافت.

قالیبافی در بیرجند

فرش با طرح خشتی

اما در سال ۱۳۳۰ با ورود افرادی همچون عزیز محمد زهرایی، دکتر عبدالعلی احمدی، عبد المجید جمشیدی و دیگران ,
که ازتولیدکنندگان و عرضه کنندگان فرش‌های مرغوب بیرجند بودند، اوضاع به تدریج دگرگون شد.

در این میان حاج حسین امینی از تجار و تولیدکنندگان باسابقه فرش بیرجند بیش از همه در شهرت جهانی فرش,
بیرجند همت گماشت.

به نحوی که قالیهای مرغوب وی تا مدت‌ها به عنوان بافته‌های بیرجند شناخته نمی‌شد .ویژگی‌های فرش بیرجند,
نظیر تمام فرش‌های خوب دیگر ایرانی، استفاده از جنس و رنگ خوب و عمدتاً گیاهی، پشم‌های محلی و بافت ,
و ساختار عالی بوده است.

نقشه متداول کارگاهی در زمانهای گذشته و تجدید حیات قالیبافی طی اواخر قرن سیزده هجری در این شهرستان،
نقشه هراتی بوده است.

مهمترین طرح های قالی بیرجند

علاوه بر طرح فوق براساس تحقیقی که در سال ۱۳۶۸ از ۲۳۸ کارگاه قالیبافی در بیرجند به عمل آمدهاست،
۲۲ عنوان نقشه متمایز از یکدیگر معرفی شده‌اند که برخی از مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از: طرح ربعی سعدی، طرح کلهاسبی،
طرح افشان، طرح کف ساده، طرح سه گل، طرح خشتی و…

سیسیل ادواردز می‌گوید: قالی بیرجند در سالهای ۱۹۳۸_ ۱۹۳۴در اوج شهرت خود بود. گرچه طرح‌هایی که در آن ,
به کار می‌رفت تنوع چندانی نداشت ولی خوب و مرغوب بود.

رنگ‌هایی که مورد استفاده قرار می‌گرفت عالی بود و کار بافندگی با مهارت انجام می‌گرفت. این قالی‌ها دارای زیبایی ,
و ظرافتی بودند که جز بهترین نوع قالی مشهد محسوب می‌شدند، سایر قالی‌های این خطه فاقد آن خصوصیات بودند،
ولی بازارهای اروپا قالی بیرجند را به قالی مشهد ترجیح می‌دادند.

قالیبافی در بیرجند

نمونه فرش سجاده ای

تاریخچه و پیشینه طرح خشتی بیرجند

قدیمی‌ترین طرحهایی که در بیرجند بافته می‌شدند و تاحد زیادی به خشتی نزدیک بودند باعنوان «قابی» شهرت داشتند.
در این طرح‌ها قابهای مربع یا مستطیل شکل در ابعاد متفاوت و به تعداد کم در سطح فرش نقش می‌بستند که,
نقش‌های آن بسیار خلوت‌تر از خشتی‌های امروزه بوده است.

در این نوع قالی هر قاب تنها یکبار بافته می‌شد و هرگز در سطح یک قالی مجدد تکرار نمی‌شد. این طرح در منطقه,
درخش توسط آقای زهرایی و حاج آقا کامیابی بافته می‌شده است.

به‌ اعتقاد برخی، ازآنجاییکه قالی بیرجند تحت تأثیر کرمان و مشهد بوده و اصولاً مسیر کرمان – بیرجند یا مشهد-بیرجند ,
را طی کرده و از اواخر دوره قاجار شرکت قالی شرق بیرجند که وابسته به شرکت قالی شرق کرمان بود,
تأسیس شد، می‌توان به طور قطع گفت که طرح خشتی تجار بیرجند مستقیماً از قم وارد بیرجند,
شده است نه چهارمحال و بختیاری.

اصالت قالی خشتی در ایران

ولی به طور کلی قالی خشتی در ایران منصوب به چهارمحال و بختیاری است و حتی تأثیرات بومی و طبیعی این منطقه,
را می‌توان در طرح‌های هر خشت به خوبی مشاهده کرد.

بیشتر بدانید آشنایی با فرش بیرجند

بدون شک تاریخ قالیبافی در بیرجند به سالهای بسیار دور بازمی گردد. اگرچه در کتابهای تاریخی به این امر اشاره,
نگردیده اما به علت موقعیت خاص جغرافیای منطقه و همچنین توجه متنفذین حاکم بر آن بعید به نظر می رسد ,
که سابقه قالیبافی بیرجند کمتر از دیگر شهرهای استان خراسان باشد.

براساس برخی مطالعات انجام شده می توان سابقه ای حداقل ۲۰۰ ساله برای قالی امروز بیرجند قایل بود.
براساس همین مطالعات احتمالا” سابقه قالیبافی در برخی روستاهای اطراف بیرجند به مراتب بیشتر است.

قالیبافی در بیرجند

طرح افشان فرش

روستاهای درخش و مود قدیمی ترین و مشهورترین مناطق قالیبافی حومه بیرجند هستند. این دو روستا از قدیمی ترین,
مناطق قالیبافی در شرق ایران و جنوب خراسان هستند. مدارکی دال بر وجود قالیبافی در خود شهر بیرجند,
تا قبل از ۱۲۷۰ هجری شمسی وجود ندارد.

احیای مجددو پیشرفت دوباره قالیبافی در کل منطقه بیرجند به سرعت شکل گرفت. قالی بیرجند در فاصله سالهای,
۱۳۱۰تا ۱۳۲۰ هجری شمسی در اوج شهرت خود قرار داشت و علیرغم طرحهای یکنواخت آن،
دارای کیفت نسبتا” مناسبی بودو بسیاری از آنها بر قالیهای مناطق دیگر خراسان برتری داشت.

تنزل فرش بیرجند در جنگ جهانی دوم

با شروع جنگ خانمانسوز دوم جهانی به واسطه فروپاشی بازارهای اروپا و عواقب آن فرش بیرجند با کاهش صادراتن,
مواجه شد و متقاعب آن کلیه قالیها از حیث کیفی و حتی کمی تنزل شدیدی یافت.

اما از سال ۱۳۲۰ با ورود افرادی همچون عزیز محمد زهرایی، دکتر عبدالعلی احمدی، عبدالمجید جمشیدی و دیگران ,
که از تولیدکنندگان و عرضه کنندگان فرشهای مرغوب بیرجند بودند. اوضاع به تدریج دگرگون شد.
در این میان اوضاع به تدریج دگرگون شد.

می توان وضعیت قالیبافی منطقهء بیرجند در طی یکصد سال اخیر به سه دوره تقسم نمود:

۱- سالهای قبل از ۱۳۰۰ هجری شمسی تا ۱۳۰۰ که دوران بافت قالیهای خوب و ممتاز منطقه بیرجند بوده است ,
و نمونه هایی از آنها باقی مانده است.

۲- سالهای ۱۳۰۰ تا حدود ۱۳۲۲ هجری شمسی. در این دوره به خاطر وقوع جنگ به ویژه عواقب حاصل از آن،
علی رغم تولیدات نسبتا” خوب روستاهایی همچون مود و حتی خود شهر بیرجند، رکود و آشفتگی خاصی,
در وضع صادرات و فروش فرش بیرجند بوجودآمد.

۳- از ابتدای سالهای دهه ۱۳۳۰ هجری شمسی دوران شکوفایی و تجدید حیات فرش بیرجند آغاز گردید.یعنی با آغاز ,
فعالیت تولیدکنندگان و بافندگان زبده به تدریج قالی بیرجند شهرت گذشته را یافت و علی رغم برخی معضلات,
که گریبانگیر اکثر قالیهای ایران است توانسته موقعیت مناسبی در کشور های اروپایی و حتی آمریکا برای خود مهیا سازد.

مهمترین مراکز قالیبافی حومه بیرجند: روستاهای درخش، مود، چاج، آسیابان، مسک، فورخاص، کوشکک،
دره عباس، رژنوک، سرچاه، فصل آباد، تقاب و نوفرست از مهمترین مراکز قالیبافی خومه بیرجند محسوب می شوند.

فرش ایرانی , محراب نقش

2018-05-15
امتیاز بدهید
امتیاز : 4 تعداد رای : 1
برچسب ها:

نو عروس

چهره ها در شبکه های اجتماعی (۵۷۹) از تشکر مهراب قاسمخانی از نرگس کلباسی تا شوخی آزاده نامداری با عکس دخترش!چهره ها در شبکه های اجتماعی (۵۷۹) از تشکر مهراب قاسمخانی از نرگس کلباسی تا شوخی آزاده نامداری با عکس دخترش!
تشییع پیکر ضیاءالدین دری | از گریه های مریلا زارعی تا آوازخوانی دختر ضیاءالدین دری در مراسم پدرش +فیلمتشییع پیکر ضیاءالدین دری | از گریه های مریلا زارعی تا آوازخوانی دختر ضیاءالدین دری در مراسم پدرش +فیلم
مراسم تشییع پیکر عزت الله انتظامی | از هدیه تهرانی تا بهنوش طباطبایی !(۲)مراسم تشییع پیکر عزت الله انتظامی | از هدیه تهرانی تا بهنوش طباطبایی !(۲)
مراسم تشییع پیکر عزت الله انتظامی | از حضور چهره های مشهور تا وفای علی نصیریان به قولی که داده بود! (۱)مراسم تشییع پیکر عزت الله انتظامی | از حضور چهره های مشهور تا وفای علی نصیریان به قولی که داده بود! (۱)
اینستاگرام هنرمندان (۸۷) از از خوشتیپی های لیلا اوتادی تا تولد بازی امیرمهدی ژوله!!!اینستاگرام هنرمندان (۸۷) از از خوشتیپی های لیلا اوتادی تا تولد بازی امیرمهدی ژوله!!!
اینستاگرام ستاره های خارجی ۲۲ | از جاستین بیبر تا عکس تبلیغاتی سلنا گومزاینستاگرام ستاره های خارجی ۲۲ | از جاستین بیبر تا عکس تبلیغاتی سلنا گومز
استوری های سوزناک هنرمندان برای تسلیت درگذشت آقای بازیگر | از ساره بیات تا احسان خواجه امیری (۲)استوری های سوزناک هنرمندان برای تسلیت درگذشت آقای بازیگر | از ساره بیات تا احسان خواجه امیری (۲)
استوری های سوزناک هنرمندان برای تسلیت درگذشت آقای بازیگر | از لیلا اوتادی تا سحر قریشی(۱)استوری های سوزناک هنرمندان برای تسلیت درگذشت آقای بازیگر | از لیلا اوتادی تا سحر قریشی(۱)
تسلیت چهره های مشهور برای درگذشت عزت الله انتظامی | از مهناز افشار تا شیلا خداداد (۲)تسلیت چهره های مشهور برای درگذشت عزت الله انتظامی | از مهناز افشار تا شیلا خداداد (۲)
تسلیت چهره های مشهور برای درگذشت عزت الله انتظامی | از رضا گلزار تا امیرمهدی ژوله (۱)تسلیت چهره های مشهور برای درگذشت عزت الله انتظامی | از رضا گلزار تا امیرمهدی ژوله (۱)
عزت الله انتظامی ، از علت درگذشت عزت الله انتظامی تا خانواده و فرزندان عزت الله انتظامیعزت الله انتظامی ، از علت درگذشت عزت الله انتظامی تا خانواده و فرزندان عزت الله انتظامی
استایل چهره‌ های ایرانی؛ از استایل مهران غفوریان و همسرش تا تولد الناز حبیبی با تم زرشکی!استایل چهره‌ های ایرانی؛ از استایل مهران غفوریان و همسرش تا تولد الناز حبیبی با تم زرشکی!
نظر خود را بنویسید-نظرات کاربران (۰)
رایانمهر
آموزش دوخت جامدادی چرمی کوچک و جادارآموزش دوخت جامدادی چرمی کوچک و جادار
آویز نخی گلدان | اموزش درست کردن آویز گلدان با نخآویز نخی گلدان | اموزش درست کردن آویز گلدان با نخ
پتوی پارچه ای | آموزش درست کردن پتوی نوزاد با پارچه رنگیپتوی پارچه ای | آموزش درست کردن پتوی نوزاد با پارچه رنگی
جلد پارچه ای | آموزش درست کردن جلد دفتر با پارچهجلد پارچه ای | آموزش درست کردن جلد دفتر با پارچه
گردنبند مروارید زیبا با روبان و مروارید بسازیدگردنبند مروارید زیبا با روبان و مروارید بسازید
عروسک پارچه ای | آموزش درست کردن عروسک مرغ با پارچهعروسک پارچه ای | آموزش درست کردن عروسک مرغ با پارچه
آموزش درست کردن گل تزیینی با دستمال کاغذیآموزش درست کردن گل تزیینی با دستمال کاغذی
جاشمعی کاغذی | آموزش ساخت جاشمعی با کاغذجاشمعی کاغذی | آموزش ساخت جاشمعی با کاغذ
ساخت زیورآلات خمیری به روش ساده و با طرح دلخواهساخت زیورآلات خمیری به روش ساده و با طرح دلخواه
جعبه کادو هرمی | آموزش درست کردن جعبه کادو با مقواجعبه کادو هرمی | آموزش درست کردن جعبه کادو با مقوا
بافت گلیم در چند مرحله انجام می شود؟بافت گلیم در چند مرحله انجام می شود؟
آشنایی با هنر مهله سازیآشنایی با هنر مهله سازی
کارت تبریک سه بعدی | آموزش ساخت کارت تبریک با مقوای رنگیکارت تبریک سه بعدی | آموزش ساخت کارت تبریک با مقوای رنگی
گلابتون دوزی | هنر مردمان هرمزگانگلابتون دوزی | هنر مردمان هرمزگان
گردنبند کریستالی | آموزش درست کردن گردنبند با دانه های کریستالگردنبند کریستالی | آموزش درست کردن گردنبند با دانه های کریستال
شناخت و کارشناسی فرش های اصیل ایرانیشناخت و کارشناسی فرش های اصیل ایرانی
لامپ سوخته را به گوی شیشه ای رنگی تبدیل کنیدلامپ سوخته را به گوی شیشه ای رنگی تبدیل کنید
چاپ باتیک یا چاپ کلاقی چیست؟چاپ باتیک یا چاپ کلاقی چیست؟
سیاه دوزی از هنرهای سنتی و دستی مردم سیستانسیاه دوزی از هنرهای سنتی و دستی مردم سیستان
درست کردن فانوس کاغذی با طرح برجسته به ساده ترین روشدرست کردن فانوس کاغذی با طرح برجسته به ساده ترین روش
آشنایی با هنر شیر دنگ بافیآشنایی با هنر شیر دنگ بافی
ساعت دیواری سه بعدی | آموزش ساخت ساعت دیواری با خلال دندانساعت دیواری سه بعدی | آموزش ساخت ساعت دیواری با خلال دندان
کول‌بارچه، دست‌بافته‌ای پشمین برای حمل آذوقه‌های عشایرکول‌بارچه، دست‌بافته‌ای پشمین برای حمل آذوقه‌های عشایر
آموزش دوختن کیف دوشی جیر زنانه شیک و جادارآموزش دوختن کیف دوشی جیر زنانه شیک و جادار
گلیم بافی | مهم ترین ابزار گلیم بافیگلیم بافی | مهم ترین ابزار گلیم بافی
کلاه کاغذی | آموزش درست کردن کلاه با کاغذکلاه کاغذی | آموزش درست کردن کلاه با کاغذ
آموزش درست کردن عروسک سیمی سادهآموزش درست کردن عروسک سیمی ساده
با تکه های جین قاب ساعت جیبی بسازیدبا تکه های جین قاب ساعت جیبی بسازید
فرش دورو | نحوه بافت فرش دوروفرش دورو | نحوه بافت فرش دورو
بررسی ویژگیهای مواد اولیه مورد مصرف در فرش دستبافبررسی ویژگیهای مواد اولیه مورد مصرف در فرش دستباف
جاجیم قشقاییجاجیم قشقایی
جاجیم نوعی زیرانداز است که توسط دست بافته می شود .جاجیم ها دو رو هستند و می توان از هر دو طرف آنها استفاده کرد و پرز هم ندارند . در این مطلب با جاجیم قشقایی آشنا می شوید .
به آسانی و فوری پولدار شوید ! بدون نیاز به صرف زمان و هزینه
هدیه ایی ویژه برای خوشحال کردن همسرتان
دیگر جشن عروسی نگیرید، بدون عروسی ساز !!!
شیک ترین و جدیدترین مدل های لباس عروس , سفره عقد , آرایش عروس و ...
آموزش درست کردن گردنبند سوپرمن با قوطی نوشابه
هنر سازسازی |ظریف ترین هنرهای ایرانی
آشنایی با گلیم لرستان و تاریخچه بافت آن
گلیم بافی در زنجان و تاریخچه آن
دمپایی پارچه ای |آموزش درست کردن دمپایی با لباس قدیمی
پرنده کاغذی | آموزش درست کردن پرنده با کاغذ مچاله
آشنایی با هنر پرده سازی و سه تار از آلات موسیقی
قالی بافی در ملایر
دیوار کوب تزئینی با قوطی های خالی کبریت بسازید
خراطی چوب | صنایع دستی سنتی
رنگرزی سنتی و صنعتی و روش های انجام آن
پتوی پارچه ای | آموزش درست کردن پتوی نوزاد با پارچه رنگی
نقره کاری از هنرهای زیبا و اصیل مردم شیراز
لوستر پلاستیکی | آموزش درست کردن لوستر با ظرف پلاستیکی
آموزش درست کردن دستبند مردانه با پوکه فشنگ
قالی کرمان و طرح های رایج به کار رفته در آن
گبه بافی در ایل قشقایی
آشنایی با هنر زری بافی و تاریخچه آن در ایران
حکاکی | هنر ظریف بر روی آهن
درست کردن فانوس کاغذی با طرح برجسته به ساده ترین روش
کیف کاغذی |آموزش درست کردن کیف کاغذی با رول دستمال کاغذی
سیاه دوزی از هنرهای سنتی و دستی مردم سیستان
قلب نخی | آموزش درست کردن قلب با نخ و بادکنک
درباره قالی های سجاده ای یا محرابی بیشتر بدانید
تابلو فرش و پایتخت آن در جهان
معماری آب چه هنری است؟
آموزش درست کردن گلدان رومیزی سیمانی با وسایل بازیافتی
دستبند پارچه ای | آموزش درست کردن دستبند با پارچه
گلدان شیشه ای | آموزش درست کردن گلدان با شیشه
فرش کردستان | قدمت فرش بافی در کردستان
جواهرسازی چه هنری است؟
جاشمعی کاغذی | آموزش ساخت جاشمعی با کاغذ
کلاه کاغذی | آموزش درست کردن کلاه با کاغذ
فرش خراسان و تاریخچه آن
گلابتون دوزی | هنر مردمان هرمزگان
با پارتیشن اداری چگونه محیط کار دوستانه خلق کنیم ؟
بهترین محصولات مراقبت از پوست تالگو مخصوص خانمها و آقایون
در سال جدید نگران کسب درآمد نباشید | کسب درآمد عالی
ویژه تابستان 97 | امسال را متفاوت تجربه کنید
جاجیم قشقایی
جاجیم قشقایی
آموزش درست کردن گردنبند سوپرمن با قوطی نوشابه
آموزش درست کردن گردنبند سوپرمن با قوطی نوشابه
هنر سازسازی |ظریف ترین هنرهای ایرانی
هنر سازسازی |ظریف ترین هنرهای ایرانی
آشنایی با گلیم لرستان و تاریخچه بافت آن
آشنایی با گلیم لرستان و تاریخچه بافت آن
گلیم بافی در زنجان و تاریخچه آن
گلیم بافی در زنجان و تاریخچه آن
دمپایی پارچه ای |آموزش درست کردن دمپایی با لباس قدیمی
دمپایی پارچه ای |آموزش درست کردن دمپایی با لباس قدیمی
پرنده کاغذی | آموزش درست کردن پرنده با کاغذ مچاله
پرنده کاغذی | آموزش درست کردن پرنده با کاغذ مچاله
آشنایی با هنر پرده سازی و سه تار از آلات موسیقی
آشنایی با هنر پرده سازی و سه تار از آلات موسیقی
رایانمهرامیران پرواز