گذری بر زندگی عباس کیارستمی؛ یک غیرخودیِ همیشگی

گذری بر زندگی عباس کیارستمی؛ یک غیرخودیِ همیشگیمهارت های زندگی
کتاب «گفت و گو با عباس کیارستمی» ما را با تصویری صریح و بدون روتوش از آقای کارگردان مواجه می کند.عباس کیارستمی اگرچه حافظه غریبی داشت اما هرگز حاضر نشده بود

بیوگرافی عباس کیارستمی

عباس کیارستمی ، کتاب «گفت و گو با عباس کیارستمی» ما را با تصویری صریح و بدون روتوش از آقای کارگردان مواجه می کند.
عباس کیارستمی اگرچه حافظه غریبی داشت اما هرگز حاضر نشده بود
در گفت و گویی با موضوع زندگی اش حاضر شود.
این طلسم فقط یک بار در آستانه بهار ۱۳۹۳ شکست که او به درخواست یک روزنامه نگار به دیدار آیدین آغداشلو،
هم مدرسه ای دوران کودکی اش، رفت
تا در گپ و گفتی دونفره بخشی از ناگفته های شان را درباره خانواده و دوران کودکی مشترک شان بیان کنند.

بخشی از این گفت و گو در سالنامه روزنامه اعتماد چاپ شد
و متن کامل آن در کتابی با عنوان «خانه ای با شیروانی قرمز» به بازاب نشر آمد.
اما کیارستمی در همان گفت و گو به مصاحبه ای دیگر اشاره کرده و گفته بود: «آقای ساوجی برای ثبت خاطرات من به دفترم آمده بود.
چیزهایی گفتم که در جلسه دوم هر کاری کرد گفت و گو را ادامه ندادم.

عباس کیارستمی

جوانی عباس کیارستمی

حافظه وحشتناکی داشتم و دیدم چه قصه های عجیبی از چهار- پنج سالگی یادم مانده.»
کتاب گفت و گوی مهدی مظفری ساوجی با کیارستمی حالا و در آستانه نخستین سالروز فقدان او به کتاب فروشی ها آمده است.
اما برخلاف عنوان کتاب، «گفت و گو با عباس کیارستمی»،

بیست صفحه اول کتاب به هفده شعر کوتاه از سروده های مولف اختصاص دارد
که پانزده تای آن ها زیر عنوان «اگر این پنجره نبود» به کیارستمی تقدیم شده است.

مصاحبه با عباس کیارستمی

با گذر از این دفترچه شعر، بیش از ۱۴۰ صفحه یادداشت های شخصی نویسنده را می خوانیم
که به روایت او از دیدارهایش با کیارستمی در فاصله سال های ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۱ اختصاص دارد،
به انضمام گزارش نامه نگاری ها و دیدارهایش با سایر افراد نظیر مسعود کیمیایی،
ایران درّودی، ایرج زبردست و… که ذکری هم از کیارستمی در آن نامه ها و دیدارها رفته است.

این ها را اضافه کنید به حجم زیادی اخبار و گزارش های مربوط به دوران بیماری،
درگذشت و یادداشت هایی که پس از درگذشت کیارستمی توسط هنرمندان دیگر نوشته شده
و در این کتاب عینا از خبرگزاری ها یا روزنامه ها نقل شده است. در بخش سوم کتاب نیز هشت صفحه،
متن دو یادداشت به قلم عباس کیارستمی که پیش تر در نشریات پوزوتیف و گاردین به چاپ رسیده،
بازنشر شده است. تا این جای کار، ۱۸۰ صفحه را ورق زده ایم از کتابی که سر جمع ۳۵۹ صفحه است؛ تا به گفت و گو با کیارستمی برسیم.

۱. نهیب پدر در دوران سیطره حزب توده

گفت و گو با عباس کیارستمی از روز تولدش یعنی اول تیرماه ۱۳۱۹ در خیابان مولوی تهران آغاز می شود.
کیارستمی در این گفت و گو به نکات جالبی درباره ویژگی های متفاوت پدر و مادرش،
نخستین تجربه های کتاب خوانی در میان خواهران و برادران،
و عقاید مذهبی خانواده مادری اش اشاره می کند: «مادرم در یک خانواده خیلی مذهبی به دنیا آمده بود.

پدربزرگم خیلی مذهبی بود، طوری که تمام دامادهایش را خودش انتخاب کرده بود.
خانه خیلی بزرگی در مولوی داشت و همه باهم و به شکلی زیر سلطه مذهب زندگی می کردند،
بعدها شنیدم پدر اولین کسی بود که خودش را از زیر سلطه پدربزرگم درآورد.»

عباس کیارستمی

کودکی عباس کیارستمی

گفت و گو با عباس کیارستمی

(ص ۱۸۲) احمد، پدر عباس کیارستمی که می گوید به شدت دوستش داشته،
وقتی او کودکی خردسال بود زمینی در اختیاریه تهران خرید و خانه ای ساخت تا از زیر سایه پدر همسرش بیرون بیاید و برای خودش زندگی کند.

نوجوانی عباس کیارستمی

این گونه بود که کودکی کیارستمی در اختیاریه گذشت و لاجرم، دوره دبستان را به مدرسه بهرام رفت؛
جایی که با تسلط حزب توده بر فضای سیاسی آن سال ها مواجه شد:
«ما جریان های سیاسی، به خصوص جریان حزب توده را چون کم سن و سال بودیم درک نمی کردیم،
ولی شاگردان دیگری که از لحاظ سنی بزگر تر از ما بودند می شناختند.

من بعدا به دبیرستان جم قلهک رفتم،
اما هنوز زیر سیطره بچه های بزرگ تر مدرسه بهرام بودیم و بدون این که چیزی از سیاست بدانیم،
با آن مرتبط شده بودیم. یادم هست پدرم به من می گفت: «تو می دانی داری چه کار می کنی؟
کجا می ری؟» بعدها فهمیدم تحلیل هایی که پدرم از اوضاع سیاسی روز داشت،
چقدر درست تر و جلوتر از تحلیل های سیاست زاده و هیجانی ما بود
که حرف ها و نقطه نظرهای سیاسی بچه های بزرگ تر مدرسه بهرام را دنبال می کردیم.» (ص ۱۸۴)

۲. افشاگری کیارستمی درباره احمد شاملو:

یکی از ویژگی های کتاب «گفت و گو با عباس کیارستمی» سوالات بی پاسخ این کتاب است.
کیارستمی سخن گفتن درباره سینمای کیمیایی یا حتی نظر دادن درباره اختلاف نظری کوچک میان ابراهیم گلستان و هوشنگ کاووسی
بر سر نقدی سینمایی را خارج از تخصص خود می داند، و به صراحت می گوید

عباس کیارستمی  از شاملو می گوید

که «من عادت ندارم که همکارانم را قضاوت کنم.» با این حال،
او در جاهایی از گفت و گو به اظهارنظرهای غریب درباره برخی افراد دیگر می پردازد.
یکی از این لحظات، جایی از گفت و گوست
که او به حواشی ناگفته ای از سفر اعتراضی احمد شاملو به اروپا یک سال پیش از انقلاب اشاره می کند:

«سال ۱۳۵۶ شاملو لندن بود. هتلی برایش گرفته بودند. من هم لندن،
خانه مرتضی کاخی بودم؛ یعنی مهمان او بودم. بعدها مرتضی کاخی برایم تعریف کرد
که شاملو از هتل به او زنگ زده بود که مرتضی خسته شده ام.

می خواهم چند روزی به خانه تو بیایم و بچه هایت را ببینم. به هر حال ظاهرا بعد از این که من رفتم،
شاملو به خانه کاخی می رود و همان جا، دم در، بدون آن که توجهی به خانم و بچه های آقای کاخی بکند
می گوید که یک فکس به دفتر علیاحضرت بفرست که پول هتل را به حساب تو واریز کنند،

که تو به من بدهی… مرتضی به من گفت که شاملو در لندن با من بیرون می رفت
و از طریق همین پول ها زیرپوش ابریشمی و لباس های فاخر می خرید و می پوشید.
این شاعر مردمی ما بود؛ یعنی به قول شما و گفته خودش ایران را به نشانه اعتراض به سیاست های رژیم پهلوی ترک کرده بود
و در همان حال از دربار پول می گرفت.» (ص ۴۱- ۴۲)

۳. فرمول کیارستمی؛ تبدیل سوپراستار به نابازیگر:

کیارستمی در این گفت و گو از زاویه جدیدی به بازتعریف سینمای خودش می پردازد.
سینمایی که ستاره را به یک نابازیگر تبدیل می کند. او می گوید:
«به قول قدیمی ها گاهی در خانه ماندن بی بی از بی چادری هم هست.

عباس کیارستمی ، کارگردان معروف

من این نوع سینما را فقط به این دلیل [که به آن اعتقاد دارم] انتخاب نکردم.
فکر کردم این تنها امکانی است که من می توانم با آن فیلم بسازم الان نیز همین طور است.
شاید این گفت و گو، مجال بدی نباشد که بگویم من الان،
در هر کجای دنیا که بخواهم فیلم بسازم، فقط با یک عنوان کوچک و یک خلاصه داستان سه صفحه ای می توانم تهیه کننده پیدا کنم.

چون فیلم های من بسیار بسیار به طور استثنایی ارزان تمام می شود
و در واقع وقتی کسی هم مثل [ژولیت] بینوش می خواهد در فیلم من بازی کند
و علاقه نشان می دهد، او در دو وجه تبدیل می شود به یک نابازیگر.

هم به ساعتش نگاه نمی کند، چون به او گفته بودم که تا دو ماه بعد از اتمام فیلم من تو نباید کار داشته باشی؛
یعنی داشتم شرایط را برایش سخت می کردم که ببینم واقعا چقدر به این کار میل دار…
حتی اگر قرار است بازیگر مشهوری هم در فیلمم باشد باید وارد دنیای سینمای من شود.

نه آن که من از یک ستاره استفاده می کنم. او می آید و در سینمای من تبدیل می شود
به یک نابازیگر. بنابراین من با این فرمول است که الان می توانم ادامه بدهم و می توانم کار کنم.» (ص ۲۸۲)

۴. توهین های انوار را فراموش نمی کنم؛

کیارستمی خلاف تمامی سخنرانی ها و نوشته هایی
که در سال های کارش درباره وضعیت سانسور و ممیزی در ایران شیوه ای محتاطانه را در پیش گرفته بود،
در این گفت و گو به صراحت از شرایط سخت دوران کاری اش سخن گفته است.

عباس کیارستمی از زندگی کاری اش می گوید

او از جمله در جایی از گفت و گو به درگیری هایش با معاونت سینمایی وزارت ارشاد در دوران مدیریت فخرالدین انوار اشاره کرده و می گوید:
«زمان آقای انوار، به خاطر دو تا از فیلم های من، توهین آمیزترین رفتار به عنوان یک فیلم ساز با من باشد.
برای این که حتی تلفنی می گفتند که مثلا این جای فیلم را هم دربیاور.

چون قرار بود به جشنواره برسد. فیلم هم متعلق به من نبود. متعلق به کانون بود؛ «زندگی و دیگر هیچ».

مرتب توصیه می کردند این را دربیاور، آن را دربیاور، این جا را دربیاور..
حتی در آخرین لحظاتی که می خواستند فیلم را به جشنواره برسانم آقای [جمال] امید به من زنگ می زدند
که آقای انوار به من پیغام داده اند که فلان پلان را هم حذف کن.

گفت که من عین پیغام ایشان را برای شما می خوانم. المامور معذور.»
(ص ۳۰۹) او همین جا از تبعیض میان فیمل سازان در آن سال ها هم گلایه می کند
و می گوید: «یادم هست که همان دوره، برای گرفتن یک هلی کوپتر که بیاید بالای سر یکی از صحنه های من بچرخد

(چون من داشتم بازسازی می کردم تعدادی زلزله زده را)، به هر دری که زدم،
نتوانستم به هیچ قیمتی آن را بگیرم… می گفتند که هلی کوپتر ساعتی ۲۵۰ هزار تومان می شود.

گفتم باشد… دوباره گفتند چون ما هلی کوپتر در تهران نداریم و باید از اصفهان بیاید
سه ساعت به آن اضافه می شود. آن موقع سه تا ۲۵۰ هزار تومان خیلی پول بود.

عباس کیارستمی از سختی های دوران کارش می گوید

دوباره گفتم باشد. چون واقعا باید فضاسازی می کردیم. گفته نه. باید به دلار بدهی؛
که اصلا نمی دانستم یعنی چه برای چه باید به دلار می دادم… وقتی از من می پرسید
برای چه نمی توانید در ایران کار کنید، به همین دلایل بر می گردد…

گاهی همین کم لطفی ها یا دم می آید. اهانت های آقای انوار یادم می آید
و یادم می آید که من به هیچ قیمتی نتوانستم یک هلی کوپتر بگیرم.
خوب این ها همه آرام آرام تاثیرشان را بر من گذاشته اند. این همه تناقض و این همه فرق گذاری
و تقسیم آدم ها به خودی و غیرخودی. ما برای همیشه یک فیلم ساز غیرخودی برای مملکت ماندیم.» (ص ۳۱۱)

«گفت و گو با کیارستمی» با وجود تمامی ایرادات شکلی ای که دارد،
کتاب مهمی است چرا که ما را با وجهی نادیده از عباس کیارستمی آشنا می کند؛
چهره ای به مراتب صریح تر، خسته تر و تلخ تر از آن فیلم ساز، شاعر،
عکاس و نقاشی که در تمام این سال ها شناخته ایم. این هم از معجزات مرگ است؛
شاید اگر هنوز در میان ما بود و مجبور بود در این آشفته بازار رفت و آمدی داشته باشد، این صراحت بی پرده اش همچنان نادیده می ماند.

ماهنامه اندیشه پویا

2018-02-16 / گردآوری:
نظر خود را بنویسید-نظرات کاربران (۰)
فیلم پرشین وی
زندگی بن کینگزلی ، مرد هزار چهره سینمای جهان | از گاندی تا ابن سینا!زندگی بن کینگزلی ، مرد هزار چهره سینمای جهان | از گاندی تا ابن سینا!
همه چیز از زندگی کارل لاگرفلد، سلطان مد جهان و رژیم غذایی جالبشهمه چیز از زندگی کارل لاگرفلد، سلطان مد جهان و رژیم غذایی جالبش
زندگی محمدرضا هدایتی؛ از طغرل و پسرعمه زا تا کلاه برداری از اوزندگی محمدرضا هدایتی؛ از طغرل و پسرعمه زا تا کلاه برداری از او
جهانگیر کوثری | از زندگی شخصی تا ناجوانمردی در حق خودش و دخترش!جهانگیر کوثری | از زندگی شخصی تا ناجوانمردی در حق خودش و دخترش!
زندگی امین تارخ؛ از تولد وسط کودتا تا آقا معلم بازیگران ایرانی!زندگی امین تارخ؛ از تولد وسط کودتا تا آقا معلم بازیگران ایرانی!
زندگی جالب خواهران عبدالعزیز | نسخه خاورمیانه ای کارداشیان ها!زندگی جالب خواهران عبدالعزیز | نسخه خاورمیانه ای کارداشیان ها!
زندگی منوچهر آتشی | از زنی که عاشقش شد تا دخترش که احوالش را نمی پرسید!زندگی منوچهر آتشی | از زنی که عاشقش شد تا دخترش که احوالش را نمی پرسید!
زندگی کوروش یغمایی؛ پدر موسیقی راک ایران و خالق گل یخ!زندگی کوروش یغمایی؛ پدر موسیقی راک ایران و خالق گل یخ!
حاشیه‌ های زندگی خصوصی جمال خاشقجی | از همسر اول تا ثبت ازدواج چهارم که باعث مرگش شد!حاشیه‌ های زندگی خصوصی جمال خاشقجی | از همسر اول تا ثبت ازدواج چهارم که باعث مرگش شد!
زندگی جالب قدیمی‌ ترین غسال بهشت‌ زهرا (س) | از کار در دامداری تا غسل شهید چمران!زندگی جالب قدیمی‌ ترین غسال بهشت‌ زهرا (س) | از کار در دامداری تا غسل شهید چمران!
۳ درس زیبا از سبک زندگی حضرت محمد (ص)، امام حسن مجتبی و امام رضا (ع)۳ درس زیبا از سبک زندگی حضرت محمد (ص)، امام حسن مجتبی و امام رضا (ع)
زندگی شهرام جزایری ؛ مردِ فرار های ناکام از کشور!| از نبوغِ بالا تا دستگیری در کانتینر عدس!زندگی شهرام جزایری ؛ مردِ فرار های ناکام از کشور!| از نبوغِ بالا تا دستگیری در کانتینر عدس!
ازدواج پرستو صالحی؛ همه فراز و فرود‌های یک سلبریتی در زندگی اش!ازدواج پرستو صالحی؛ همه فراز و فرود‌های یک سلبریتی در زندگی اش!
زندگی جالب یونس دلفی ؛ CR7 وطنی| از شوش تا بلژیک!زندگی جالب یونس دلفی ؛ CR7 وطنی| از شوش تا بلژیک!
زندگی حرفه ای عادل فردوسی‌ پور؛ تنها سوپراستار فوتبالی تلویزیونزندگی حرفه ای عادل فردوسی‌ پور؛ تنها سوپراستار فوتبالی تلویزیون
زندگی محمد بن سلمان | از ناشی گری در ولیعهدی تا اصلاحات و شبه کودتا!زندگی محمد بن سلمان | از ناشی گری در ولیعهدی تا اصلاحات و شبه کودتا!
زندگی جالب رودکی، پدر شعر فارسیزندگی جالب رودکی، پدر شعر فارسی
۴۰ نکته جذاب زندگی کیت بلانشت| از دوست صمیمی معروف تا خانم آمریکا!۴۰ نکته جذاب زندگی کیت بلانشت| از دوست صمیمی معروف تا خانم آمریکا!
همه چیز درباره زندگی آگاتا کریستی ؛ ملکه جنایت!همه چیز درباره زندگی آگاتا کریستی ؛ ملکه جنایت!
آشنایی با زندگی دیدیه دروگبا به بهانه خداحافظی سفیر صلح و عشق و آفریقا از فوتبالآشنایی با زندگی دیدیه دروگبا به بهانه خداحافظی سفیر صلح و عشق و آفریقا از فوتبال
زندگی احمدرضا دالوند؛ آخرین سخنان او پیش از درگذشتزندگی احمدرضا دالوند؛ آخرین سخنان او پیش از درگذشت
۴۰ نکته جالب از زندگی ویل اسمیت به مناسبت تولد ۵۰ سالگی او۴۰ نکته جالب از زندگی ویل اسمیت به مناسبت تولد ۵۰ سالگی او
ناتالی وود | زندگی ناتالی وود ؛ بازیگری که هیچ وقت معمای مرگ تراژدیک و مرموزش مشخص نشد!ناتالی وود | زندگی ناتالی وود ؛ بازیگری که هیچ وقت معمای مرگ تراژدیک و مرموزش مشخص نشد!
زندگی بن کینگزلی ، مرد هزار چهره سینمای جهان | از گاندی تا ابن سینا!زندگی بن کینگزلی ، مرد هزار چهره سینمای جهان | از گاندی تا ابن سینا!
کریشنا پاندیت بانجی وقتی در ۳۴سالگی توانست بعد از سال‌ها تلاش در نمایش رویای شب نیمه‌ی تابستان به‌کارگردانی پیتر بروک بازی کند، نامش را به بن کینگزلی تغییر داد تا داشتن اسم خارجی به پیشرفت هنری‌اش لطمه نزند.
سوژه های روز رو این جا ببینید !
دیگر جشن عروسی نگیرید، بدون عروسی ساز !!!
فال حافظ
شیک ترین و جدیدترین مدل های لباس عروس , سفره عقد , آرایش عروس و ...
زندگی آرمین رحیمیان ؛ عبدالمالک ریگی هستم، عاشق ژوکر!
زندگی فرانک دارابونت ؛ خالق برترین های جهان | از رستگاری در شاوشنک تا مردگان متحرک
حقایق تلخ و زشت زندگی لیدی گاگا | از بیماری مزمن تا آزار جنسی!
زندگی سارا خادم الشریعه ؛ از شگفتی‌ سازی در جهان تا غوغا در بوندس لیگا!
بیوگرافی مونا سپهری ؛ فرد کلیدی هولدینگ رنو – نیسان
زندگی جالب یونس دلفی ؛ CR7 وطنی| از شوش تا بلژیک!
رازهای زندگی رزا لوکزامبورگ و جسدی که به جای او دفن شد!
نکات جذاب زندگی لئوناردو دی کاپریو | از زمان عجیب ازدواجش تا فقر در کودکی!
ناگفته های زندگی حسین فردوست پس از دستگیری و بازداشت!
زندگی بهروز بوچانی در جزیره مانوس| از ساخت فیلم مستند تا بردن گران ترین جایزه ادبی!
حکایت زندگی محراب شاهرخی | از خودکشی در سال مرگ تختی تا درگذشت در تنهایی !
۱۴ نکته خواندنی از زندگی کری گرانت به مناسبت تولد ۱۱۵ سالگی اش!
نکات جذاب زندگی جیک جیلنهال به مناسبت تولد ۳۸ سالگی او
زندگی سوفی ترنر و ماجرای عجیب انتخابش در نقش سانسا به خاطر فالوورهایش!
زندگی جالب قدیمی‌ ترین غسال بهشت‌ زهرا (س) | از کار در دامداری تا غسل شهید چمران!
زندگی سارا خادم الشریعه و جایزه بزرگی که برنده شد
زندگی آناهیتا نیکوکار ؛ جوان‌ ترین زن خلبان ایرانی !
زندگی جون بایز؛ ملکه موسیقی مردمی
زندگی بیژن سمندر؛ سراینده نامهربون و پریا
زندگی اندی ماری |از نجات از کشتار وحشیانه در کودکی تا لقب شوالیه!
زندگی مهدیه نساج و کمک همسرش برای خلق شخصیت مینو!!!
زندگی حسن آقامیری روحانی تلگرامی و نظر سید احمد خمینی درباره خلع لباس شدنش
نکات جالب زندگی لیدی گاگا | از تتو های عجیب تا حلقه ای گران قیمت!
زندگی نیکولا تسلا؛ از کلاه بزرگی که ادیسون سرش گذاشت تا برنده شدن مقابل ادیسون!
۴۰ نکته جذاب زندگی کیت بلانشت| از دوست صمیمی معروف تا خانم آمریکا!
زندگی جالب گریگوری مندل؛ از تحصیل با پول جهزیه خواهر تا عنوان پدر علم ژنتیک!
آشنایی با زندگی مایکل شوماخر به مناسبت تولد ۵ سالگی!
۴۰ نکته جذاب و خواندنی از زندگی مرلین مونرو که خیلی از آن ها را نمی دانید!
زندگی سجاد پوراحسان ؛ قربانی اتوبوس دانشگاه که کم نظیر بود!
زندگی مسعود صابری ؛از فامیل بودن با رسول صدر عاملی تا اجرای کنسرت پس از جراحی مغز و اعصاب!
ازدواج پرستو صالحی؛ همه فراز و فرود‌های یک سلبریتی در زندگی اش!
زندگی بابک فرزاد ، نخبه ایرانی که در غربت درگذشت
زندگی مریم مومن، فخرالزمان سریال بانوی عمارت
زندگی صغری خانی شهرآبادی؛ تنها بانوی پاکبان !
زندگی جالب رودکی، پدر شعر فارسی
یک عروسی رویایی داشته باشید ! | بهترین ها را اینجا ببینید
زیبایی اندام خانم ها( جمع کردن باسن و بالا کشیدن سینه ) در زمانی کوتاه
فال حافظ
فال روزانه