سلامت

ارتباط ویتامین B12 با سرطان؛ آیا بالا بودن B12 خطر سرطان را افزایش می‌دهد؟

تاریخ انتشار: ۱۲ شهریور ۱۴۰۵

ارتباط ویتامین B12 با سرطان در سال‌های اخیر به موضوع چندین مطالعه علمی تبدیل شده است. برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند افرادی که سطح ویتامین B12 خون آنها به شکل غیرعادی بالا است، در بعضی مطالعات بیشتر با تشخیص سرطان مواجه شده‌اند. همین یافته‌ها گاهی با تیترهایی مانند «ویتامین B12 باعث سرطان می‌شود» بازنشر می‌شوند؛ اما بررسی دقیق شواهد علمی نشان می‌دهد رابطه میان این ویتامین و سرطان بسیار پیچیده‌تر از چنین نتیجه‌گیری ساده‌ای است.

ارتباط ویتامین B12 با سرطان

دفتر مکمل‌های غذایی مؤسسه ملی سلامت آمریکا (NIH) در جمع‌بندی تحقیقات مربوط به ویتامین B12 و سرطان تأکید می‌کند که نتایج مطالعات متناقض هستند. بعضی تحقیقات سطح یا دریافت بالاتر B12 را با افزایش خطر بعضی سرطان‌ها مرتبط دانسته‌اند، برخی مطالعات نتیجه‌ای برعکس داشته‌اند و گروه دیگری از تحقیقات اصلاً ارتباط مشخصی پیدا نکرده‌اند.

در نتیجه، در حال حاضر نمی‌توان گفت مصرف معمول ویتامین B12 یا داشتن سطح بالاتر این ویتامین به تنهایی باعث ایجاد سرطان می‌شود. حتی در افرادی که سطح B12 خون بسیار بالا است، این احتمال مطرح است که افزایش B12 نتیجه یک بیماری زمینه‌ای یا تغییرات ناشی از بیماری باشد، نه عامل ایجاد آن.

ارتباط ویتامین B12 با سرطان چیست؟

ویتامین B12 یا کوبالامین یک ماده مغذی ضروری است که در ساخت DNA، تشکیل طبیعی گلبول‌های قرمز و عملکرد مناسب سیستم عصبی نقش دارد. بدن انسان بدون مقدار کافی این ویتامین نمی‌تواند برخی فرایندهای مهم سلولی را به درستی انجام دهد.

از آنجا که B12 در ساخت DNA و تقسیم سلولی نقش دارد، پژوهشگران سال‌هاست بررسی می‌کنند که آیا سطح بسیار بالا یا بسیار پایین آن می‌تواند با رشد سرطان ارتباط داشته باشد یا خیر.

NIH اعلام می‌کند برخی مطالعات مشاهده‌ای و تعدادی از کارآزمایی‌های بالینی ارتباط احتمالی میان دریافت یا سطح بالاتر B12 و سرطان را مطرح کرده‌اند؛ اما مجموعه شواهد هنوز یک نتیجه واحد ارائه نمی‌دهد.

موضوع	نتیجه فعلی تحقیقات
سطح بالای B12 خون	در برخی مطالعات با افزایش احتمال تشخیص بعضی سرطان‌ها مرتبط بوده است
مصرف مکمل B12	شواهد درباره افزایش خطر سرطان یکسان و قطعی نیست
سطح پایین B12	در برخی تحقیقات با افزایش خطر بعضی سرطان‌ها ارتباط داشته است
رابطه علت و معلولی	ثابت نشده است
نتیجه NIH	تحقیقات بیشتری برای روشن شدن رابطه B12 و سرطان لازم است

آیا ویتامین B12 باعث سرطان می‌شود؟

بر اساس شواهد موجود، پاسخ علمی این است که هنوز نمی‌توان چنین ادعایی کرد. پیدا شدن یک «ارتباط آماری» میان سطح بالای B12 و سرطان با اثبات اینکه B12 علت سرطان است تفاوت دارد.

برای مثال ممکن است یک بیماری در بدن باعث تغییر متابولیسم، عملکرد کبد یا پروتئین‌های حامل B12 شود و در نتیجه میزان اندازه‌گیری‌شده این ویتامین در خون بالا برود. در چنین شرایطی B12 بالا می‌تواند همراه بیماری دیده شود، بدون اینکه خودش عامل شروع سرطان باشد.

یک مرور علمی منتشرشده در سال ۲۰۲۲ که مطالعات انسانی را بررسی کرده بود، نتیجه گرفت شواهد کافی برای این فرض وجود ندارد که سطح بالای B12 خون، دریافت زیاد B12 یا حتی درمان با دوزهای دارویی این ویتامین به صورت علت و معلولی باعث سرطان می‌شود.

به همین دلیل مشاهده یک عدد بالای B12 در آزمایش خون نباید مستقیماً به معنی «ویتامین B12 باعث سرطان شده» تفسیر شود.

بالا بودن ویتامین B12 در آزمایش خون و سرطان

بخش مهمی از نگرانی درباره B12 و سرطان به مطالعاتی مربوط می‌شود که سطح این ویتامین را در خون افراد اندازه‌گیری کرده‌اند.

NIH به یک مطالعه بزرگ روی بیش از ۷۵۷ هزار نفر اشاره می‌کند که در آن افرادی با سطح B12 بالاتر از ۸۱۳ پیکوگرم در میلی‌لیتر، در یک سال بعد احتمال بیشتری برای تشخیص سرطان نسبت به گروهی با سطح معمول B12 داشتند.

این یافته مهم است، اما یک نکته اساسی دارد: مطالعه مشاهده‌ای نمی‌تواند به تنهایی مشخص کند که B12 بالا علت سرطان بوده است. ممکن است بیماری هنوز تشخیص داده‌نشده از قبل در بدن وجود داشته و خود بیماری باعث بالا رفتن B12 شده باشد؛ پدیده‌ای که در تحقیقات پزشکی با مفهوم «علیت معکوس» نیز بررسی می‌شود.

مرور سیستماتیک سال ۲۰۲۴ نیز نشان داد در مطالعات مشاهده‌ای، سطح بالای B12 با افزایش احتمال تشخیص سرطان همراه بوده است. نویسندگان این مطالعه در عین حال تأکید کردند که بالا بودن پایدار و بدون علت مشخص B12 باید در چارچوب شرایط هر فرد بررسی شود.

ویتامین B12 بالای ۱۰۰۰ در آزمایش خون خطرناک است؟

مرور سیستماتیک منتشرشده در سال ۲۰۲۴ اشاره می‌کند که سطح B12 بالاتر از حدود ۱۰۰۰ پیکوگرم در لیتر، اگر پایدار باشد و دلیل مشخصی برای آن وجود نداشته باشد، می‌تواند ارزش بررسی پزشکی داشته باشد.

این عدد به معنی تشخیص سرطان نیست. مکمل‌های B12، تزریق این ویتامین و چندین وضعیت دیگر می‌توانند سطح آن را افزایش دهند. بنابراین پزشک معمولاً عدد B12 را جدا از سابقه پزشکی، داروها، مکمل‌ها و سایر نتایج آزمایش تفسیر نمی‌کند.

به‌خصوص اگر فرد اخیراً آمپول B12 یا مکمل‌های حاوی مقادیر بالای این ویتامین مصرف کرده باشد، افزایش نتیجه آزمایش می‌تواند توضیح ساده‌تری داشته باشد.

به همین دلیل یک نتیجه آزمایش غیرعادی به تنهایی برای نتیجه‌گیری درباره سرطان کافی نیست.

آیا مکمل ویتامین B12 خطر سرطان را افزایش می‌دهد؟

درباره مکمل‌ها نیز پاسخ ساده و یکسانی وجود ندارد. NIH به مطالعاتی اشاره می‌کند که نتایج متفاوتی داشته‌اند.

در یک مطالعه مشاهده‌ای روی بیش از ۷۷ هزار فرد ۵۰ تا ۷۶ ساله، استفاده طولانی‌مدت از مکمل B12 با دوز نسبتاً بالا در مردان با افزایش خطر سرطان ریه همراه بود، در حالی که چنین ارتباطی در زنان مشاهده نشد.

اما این تنها بخشی از شواهد است. در مقابل، یک فراتحلیل شامل ۱۸ کارآزمایی تصادفی با مجموع بیش از ۷۴ هزار شرکت‌کننده نشان داد مکمل‌های حاوی ویتامین‌های گروه B، از جمله B12، اثر کم یا ناچیزی بر میزان بروز سرطان، مرگ ناشی از سرطان یا مرگ‌ومیر کلی داشته‌اند.

این تفاوت میان نتایج نشان می‌دهد نمی‌توان از یک مطالعه منفرد نتیجه گرفت که مکمل B12 به طور عمومی سرطان‌زا است.

آیا دوز بالای ویتامین B12 سرطان‌زاست؟

اصطلاح «سرطان‌زا» زمانی استفاده می‌شود که شواهد کافی برای نقش یک عامل در ایجاد سرطان وجود داشته باشد. در حال حاضر چنین رابطه علت و معلولی مشخصی برای ویتامین B12 ثابت نشده است.

مرور مطالعات انسانی درباره B12 و سرطان نیز نتیجه گرفته است که داده‌های موجود برای اثبات سرطان‌زا بودن سطح بالای B12 یا دریافت زیاد آن کافی نیستند.

البته این موضوع به معنی آن نیست که همه افراد باید بدون نیاز، مکمل‌های بسیار پرقدرت B12 مصرف کنند. مکمل باید زمانی مصرف شود که نیاز تغذیه‌ای، کمبود یا دلیل پزشکی مشخصی وجود داشته باشد.

افرادی که به دلیل کمبود B12 تحت درمان هستند نیز نباید صرفاً به دلیل شنیدن خبرهای مربوط به سرطان، درمان تجویزشده را خودسرانه قطع کنند.

آیا B12 بالا می‌تواند نشانه سرطان باشد؟

در برخی مطالعات، افزایش غیرقابل توضیح B12 خون در افرادی مشاهده شده که بعداً سرطان در آنها تشخیص داده شده است. به همین دلیل پژوهشگران بررسی کرده‌اند که آیا B12 بالا می‌تواند در بعضی شرایط به عنوان یک «نشانگر» مورد توجه قرار گیرد.

مرور سیستماتیک سال ۲۰۲۴ ارتباط آماری میان B12 بالا و سرطان‌هایی از جمله برخی بدخیمی‌های کبد، پانکراس، ریه و بعضی سرطان‌های خونی را گزارش کرده است.

اما حتی در اینجا نیز نمی‌توان B12 بالا را یک آزمایش غربالگری سرطان دانست. سطح B12 به دلایل مختلف تغییر می‌کند و ارزش تشخیصی آن به تنهایی محدود است.

بنابراین بالا بودن B12 بیشتر یک یافته آزمایشگاهی است که در صورت پایدار بودن و نبود علت مشخص ممکن است پزشک را به بررسی بیشتر وضعیت فرد ترغیب کند.

ارتباط ویتامین B12 با سرطان ریه چیست؟

سرطان ریه یکی از مواردی است که در برخی مطالعات ارتباط آن با B12 مورد توجه قرار گرفته است.

همان مطالعه بزرگ مکمل‌های ویتامینی که NIH به آن اشاره می‌کند، نشان داده بود مصرف طولانی‌مدت حداقل ۵۵ میکروگرم B12 مکمل در روز در مردان با افزایش خطر سرطان ریه همراه بوده است.

اما این مطالعه مشاهده‌ای بوده و عوامل دیگری مانند سابقه سیگار کشیدن و تفاوت‌های فردی می‌توانند بر نتیجه اثر بگذارند. همچنین همان ارتباط در زنان دیده نشد.

به همین دلیل این یافته به تنهایی نمی‌تواند اثبات کند که مکمل B12 عامل ایجاد سرطان ریه است.

ارتباط B12 با سرطان روده بزرگ

در مورد سرطان کولورکتال یا روده بزرگ نیز مطالعات نتایج یکسانی ندارند.

در یک کارآزمایی، افرادی که ترکیبی از ۵۰۰ میکروگرم B12 و ۴۰۰ میکروگرم اسید فولیک دریافت کردند، نسبت به گروه دارونما موارد بیشتری از سرطان کولورکتال داشتند.

اما تفسیر این مطالعه دشوار است؛ زیرا شرکت‌کنندگان B12 را به تنهایی دریافت نمی‌کردند و اسید فولیک نیز در مکمل وجود داشت. NIH تصریح می‌کند که نمی‌توان مشخص کرد نتیجه مشاهده‌شده ناشی از B12 بوده است.

از طرف دیگر، مطالعات دیگری حتی سطح پایین B12 را با افزایش خطر سرطان روده بزرگ مرتبط دانسته‌اند. همین نتایج متناقض یکی از دلایلی است که متخصصان هنوز درباره رابطه مستقیم B12 و سرطان با احتیاط صحبت می‌کنند.

ارتباط ویتامین B12 با سرطان سینه

درباره سرطان سینه نیز شواهد مشخصی مبنی بر اینکه B12 بالا خطر بیماری را افزایش می‌دهد وجود ندارد.

NIH در بررسی مطالعات مختلف اشاره می‌کند که در بعضی تحقیقات، سطح یا دریافت بالاتر B12 با افزایش خطر سرطان سینه همراه نبوده است.

مرور سیستماتیک سال ۲۰۲۴ نیز نتایج متفاوتی را میان انواع سرطان گزارش می‌کند؛ بنابراین نمی‌توان نتیجه یافته‌های مربوط به یک نوع سرطان را به همه سرطان‌ها تعمیم داد.

آیا کمبود ویتامین B12 هم با سرطان ارتباط دارد؟

نکته جالب این است که فقط B12 بالا مورد مطالعه قرار نگرفته است. بعضی تحقیقات ارتباط میان سطح پایین این ویتامین و افزایش خطر برخی سرطان‌ها را نیز گزارش کرده‌اند.

NIH به مطالعه‌ای اشاره می‌کند که در آن مردان سیگاری دارای سطح پایین‌تر B12 با خطر بیشتر سرطان معده روبه‌رو بودند. دو فراتحلیل نیز ارتباط میان سطح یا دریافت پایین‌تر B12 و افزایش خطر سرطان کولورکتال و سرطان پروستات را گزارش کرده‌اند.

بنابراین وضعیت فعلی تحقیقات را نمی‌توان به جمله «هرچه B12 کمتر باشد بهتر است» خلاصه کرد. کمبود B12 خود می‌تواند مشکلات مهمی مانند کم‌خونی و آسیب‌های عصبی ایجاد کند و باید در صورت تشخیص درمان شود.

چرا سرطان می‌تواند باعث بالا رفتن B12 شود؟

یکی از فرضیه‌های مطرح برای توضیح رابطه B12 بالا و سرطان این است که در برخی بیماری‌ها، افزایش B12 نتیجه تغییرات ایجادشده در بدن باشد.

سطح اندازه‌گیری‌شده B12 خون تنها به میزان غذایی که فرد مصرف کرده وابسته نیست. عملکرد کبد، پروتئین‌های حامل B12، التهاب و بعضی اختلالات خونی می‌توانند روی مقدار اندازه‌گیری‌شده تأثیر داشته باشند.

به همین دلیل پژوهشگران درباره «علیت معکوس» صحبت می‌کنند؛ یعنی به جای اینکه B12 بالا بیماری را ایجاد کند، ممکن است بیماری موجود موجب افزایش B12 شده باشد.

این موضوع یکی از دلایل اصلی احتیاط در تفسیر مطالعات مشاهده‌ای است.

اگر ویتامین B12 خون بالا باشد چه باید کرد؟

بالا بودن B12 در یک آزمایش به تنهایی دلیل نگرانی شدید یا نتیجه‌گیری درباره سرطان نیست. ابتدا باید مشخص شود آیا فرد مکمل، مولتی‌ویتامین، قرص زیرزبانی یا آمپول B12 مصرف می‌کند یا خیر.

اگر سطح B12 به شکل قابل توجهی بالا باشد، در آزمایش‌های بعدی نیز بالا باقی بماند و علت واضحی مانند مصرف مکمل وجود نداشته باشد، نتیجه بهتر است توسط پزشک در کنار سایر آزمایش‌ها و سابقه پزشکی بررسی شود.

مرور سیستماتیک سال ۲۰۲۴ نیز تأکید می‌کند که بالا بودن پایدار و بدون توضیح B12 می‌تواند نیازمند ارزیابی فردی باشد؛ اما این موضوع به معنی آن نیست که هر فرد دارای B12 بالا باید سرطان داشته باشد.

آیا بیماران سرطانی باید ویتامین B12 مصرف کنند؟

پاسخ به این سؤال به وضعیت فرد بستگی دارد. بیمار مبتلا به سرطان ممکن است مانند هر فرد دیگری دچار کمبود B12 باشد و کمبود این ویتامین می‌تواند عوارض خونی و عصبی ایجاد کند.

مرور علمی مطالعات انسانی تأکید می‌کند که کمبود B12 در افراد مبتلا به سرطان نیز باید تشخیص داده و درمان شود تا از پیامدهای کمبود جلوگیری شود.

در مقابل، مصرف خودسرانه مکمل‌های با دوز بسیار بالا بدون تشخیص کمبود یا توصیه پزشک ضرورت مشخصی ندارد. بیمارانی که تحت شیمی‌درمانی، پرتودرمانی یا درمان‌های دیگر سرطان هستند بهتر است درباره هر نوع مکمل با تیم درمان خود مشورت کنند، زیرا برنامه درمانی و وضعیت تغذیه‌ای افراد متفاوت است.

آیا باید به دلیل نگرانی از سرطان مصرف B12 را قطع کرد؟

خیر؛ شواهد موجود چنین توصیه عمومی‌ای را پشتیبانی نمی‌کنند.

ویتامین B12 برای عملکرد طبیعی بدن ضروری است و کمبود آن می‌تواند جدی باشد. افرادی که به دلیل کمبود، کم‌خونی پرنیشیوز، اختلال جذب یا دلایل پزشکی دیگر B12 دریافت می‌کنند نباید درمان خود را بر اساس تیترهای خبری قطع کنند.

آنچه تحقیقات مطرح می‌کنند، ضرورت بررسی بهتر رابطه میان دریافت بسیار بالا یا سطح غیرعادی B12 خون و بعضی بیماری‌هاست؛ نه حذف B12 از رژیم غذایی یا خودداری از درمان کمبود آن.

نتیجه تحقیقات درباره ارتباط ویتامین B12 با سرطان چیست؟

در حال حاضر پاسخ قطعی درباره رابطه ویتامین B12 و سرطان وجود ندارد. برخی مطالعات مشاهده‌ای نشان داده‌اند سطح بالای B12 خون با افزایش احتمال تشخیص بعضی سرطان‌ها ارتباط دارد، اما ارتباط آماری به معنی رابطه علت و معلولی نیست.

از سوی دیگر، کارآزمایی‌های بالینی و مطالعات دیگر نتوانسته‌اند افزایش عمومی خطر سرطان بر اثر مصرف B12 را تأیید کنند و حتی در برخی تحقیقات، سطح پایین این ویتامین با خطر بیشتر بعضی سرطان‌ها همراه بوده است.

به همین دلیل NIH نتیجه می‌گیرد شواهد فعلی درباره B12 و سرطان ترکیبی و متناقض هستند و تحقیقات بیشتری لازم است تا مشخص شود سطح بالا یا پایین این ویتامین واقعاً چه نقشی در خطر سرطان دارد.

در نتیجه مهم‌ترین نکته این است که بالا بودن B12 خون مساوی با سرطان نیست و مصرف B12 نیز بر اساس شواهد فعلی به طور قطعی عامل سرطان شناخته نشده است. اگر سطح این ویتامین بدون دلیل مشخص و به طور مداوم بسیار بالا باشد، بررسی پزشکی می‌تواند برای پیدا کردن علت زمینه‌ای مفید باشد.

منابع

NIH Office of Dietary Supplements – Vitamin B12: Fact Sheet for Health Professionals

PubMed – Elevated Vitamin B12, Risk of Cancer, and Mortality: A Systematic Review

PubMed – High Plasma Vitamin B12 and Cancer in Human Studies: A Scoping Review