دعای اللهم اشفنی بشفائک؛ متن کامل، ترجمه و روش خواندن برای بیمار
دعای اللهم اشفنی بشفائک نیایشی کوتاه برای درخواست شفا و عافیت از خداوند است. متن آن در کتاب الکافی، در روایتی از حضرت امام صادق علیه‌السلام، نقل شده است. در این دعا، بیمار از خدا می‌خواهد او را شفا دهد، درمانش کند و از گرفتاری بیماری عافیت ببخشد.
در این مطلب پرشین‌وی، متن عربی و ترجمه ساده را می‌خوانید؛ سپس تفاوت نقل الکافی با توصیه منتشرشده در مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله بهجت قدس‌سره را توضیح می‌دهیم. دعا را می‌توان در کنار رسیدگی و درمان خواند؛ از متن آن نباید وعده درمان قطعی یک بیماری مشخص یا اجازه قطع دارو برداشت کرد.
دعای اللهم اشفنی بشفائک؛ متن کامل با اعراب
متن کوتاه نقل‌شده در الکافی چنین است:
اللَّهُمَّ اشْفِنِی بِشِفَائِکَ، وَدَاوِنِی بِدَوَائِکَ، وَعَافِنِی مِنْ بَلَائِکَ، فَإِنِّی عَبْدُکَ وَابْنُ عَبْدِکَ.
ترجمه روان: «خدایا، با شفای خودت مرا شفا بده، با دوای خودت درمانم کن و از بلایت به من عافیت ببخش؛ زیرا من بنده تو و فرزند بنده تو هستم.» این ترجمه برای فهم ساده معناست و قرار نیست به جای متن عربی، به‌عنوان عبارت نقل‌شده در کتاب معرفی شود.
اگر فقط دنبال متن برای خواندن هستید، همین بند کوتاه را می‌توانید در جایی خوانا نگه دارید. لازم نیست برای پیدا کردن دعا میان توضیح‌های طولانی جست‌وجو کنید. در ادامه، هرجا متن دیگری آورده می‌شود، نام منبع و تفاوت آن روشن شده تا دو نقل با هم مخلوط نشوند.
این دعا از کدام امام نقل شده است؟
در الکافی، جلد دوم، صفحه ۵۶۵، باب «الدعاء للعلل والأمراض»، حدیث سوم، از حسین بن نعیم نقل شده که یکی از فرزندان حضرت امام صادق علیه‌السلام بیمار شد و ایشان این دعا را به او آموختند. همین مضمون در وسائل‌الشیعه، در باب استحباب دعا هنگام بیماری، نیز آمده است. وجود نقل در کتاب را با داوری تخصصی درباره همه جزئیات سند یکی نمی‌گیریم.
متن اصلی این نیایش در روایت حضرت امام صادق علیه‌السلام آمده است. نام حضرت امام کاظم علیه‌السلام نیز در توصیه دیگری که در آثار آیت‌الله بهجت منتشر شده مطرح است. در ادامه، متن و روش خواندن هر نقل را با مأخذ خودش می‌خوانید.
چرا جدا کردن نقل‌ها مهم است؟
وقتی یک دعا در چند کتاب یا توصیه با عبارت‌های نزدیک می‌آید، ممکن است در بازنشرها بخش‌هایی از آن‌ها کنار هم قرار بگیرند. نتیجه، متنی می‌شود که خواننده نمی‌داند دقیقاً از کجاست. روشن بودن مرز نقل‌ها کمک می‌کند اگر خواستید متن اصلی را بررسی کنید، بدانید باید به کدام کتاب یا صفحه مراجعه کنید.
معنی دعای اللهم اشفنی بشفائک، بخش‌به‌بخش
برای فهم دعا، کافی است آن را به چهار بخش کوتاه تقسیم کنید. این شیوه برای دانش‌آموزی که تازه با عبارت‌های عربی آشنا می‌شود هم مناسب است. به جای حفظ کردن یک جمله طولانی، ابتدا معنای هر قسمت را بشناسید و سپس جمله‌ها را پشت سر هم بخوانید.
- اللهم اشفنی بشفائک: خدایا، مرا با شفای خودت شفا بده.
- و داونی بدوائک: و با دوای خودت درمانم کن.
- و عافنی من بلائک: و از بلایت عافیتم ببخش.
- فانی عبدک و ابن عبدک: زیرا من بنده تو و فرزند بنده تو هستم.
عبارت پایانی، زبان بندگی و نیاز است. دعا کننده با خدا سخن می‌گوید و درخواستش را به او می‌سپارد. از کلمه «بلا» هم نباید نتیجه گرفت که هر بیمار حتماً کار بدی کرده یا مستحق سرزنش است؛ چنین نتیجه‌ای از این جمله به دست نمی‌آید.
روش خواندن دعا در توصیه آیت‌الله بهجت
مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله بهجت قدس‌سره، در مطلب «عکس‌نوشت دستورالعمل شفای بیماران» با ارجاع به کتاب بهجت‌الدعا، صفحه ۳۴۹، توصیه‌ای درباره دو رکعت نماز حاجت پس از نماز صبح و سه بار خواندن دعا منتشر کرده است. در این نقل، عبارت عافیت با صورت دیگری آمده و پس از آن، توسل به حرمت حضرت امام کاظم علیه‌السلام ذکر شده است.
اللَّهُمَّ اشْفِنِی بِشِفَائِکَ، وَدَاوِنِی بِدَوَائِکَ، وَعَافِنِی بِعَافِیَتِکَ مِنْ بَلَائِکَ، فَإِنِّی عَبْدُکَ وَابْنُ عَبْدِکَ.
پس از سه بار خواندن، یک بار گفته می‌شود:
بِحُرْمَهِ الْإِمَامِ الْکَاظِمِ عَلَیْهِ السَّلَامُ.
معنی عبارت آخر: «به حرمت امام کاظم علیه‌السلام.» این شیوه را به‌عنوان توصیه نقل‌شده از آیت‌الله بهجت معرفی می‌کنیم؛ تعداد سه بار و بخش پایانی را به متن حدیث الکافی اضافه نمی‌کنیم. برای شناخت تفاوت نمازهای دو رکعتی هم می‌توانید راهنمای نیت و خواندن نماز قضا را ببینید؛ نماز حاجت، نیت مستقل خودش را دارد.
آیا خواندن دعا فقط بعد از نماز صبح است؟
در روایت کوتاه الکافی که اینجا نقل کردیم، برای خواندن همین عبارت، ساعت مشخص یا تعداد سه‌باره ذکر نشده است. «پس از نماز صبح، دو رکعت نماز حاجت و سه بار دعا» مربوط به توصیه جداگانه آیت‌الله بهجت است. بنابراین اگر دعا را در وقت دیگری می‌خوانید، نباید تصور کنید خود متن کوتاه فقط به یک ساعت محدود شده است.
برای کسی که می‌خواهد با همان توصیه خاص عمل کند، حفظ ترتیب بیان‌شده در همان مأخذ مهم است. اما اگر فقط می‌خواهید برای بیماری دعا کنید، لازم نیست به علت نداشتن فرصت صبح، اصل دعا کردن را کنار بگذارید. همچنین دعا را با نماز صبح اشتباه نگیرید؛ خواندن دعا جای نماز واجب را نمی‌گیرد.
اگر پرسش شما درباره نماز صبحِ خوانده‌نشده است، آموزش نحوه خواندن نماز قضای صبح را بخوانید. برای ذکرهای پس از پایان نماز هم مطلب تعقیب نماز صبح با ترجمه موضوع را جداگانه توضیح می‌دهد.
آیا برای خواندن این دعا وضو لازم است؟
در متن کوتاه روایت الکافی، وضو به عنوان شرط خواندن این دعا ذکر نشده است؛ پس از همین روایت، چنین شرط اختصاصی‌ای نتیجه نمی‌گیریم. نماز حاجتِ توصیه‌شده، البته احکام طهارت نماز را دارد. همچنین خواندن دعا و دست زدن به نوشته‌هایی که نام خدا یا آیات قرآن دارند، دو مسئله متفاوت‌اند و نباید با هم یکی شوند.
اگر نسخه چاپی یا نوشته دعا را در دست دارید، احکام تماس با نام خدا را طبق نظر مرجع خود رعایت کنید. خواندن از روی صفحه گوشی هم نباید بهانه‌ای برای درگیر شدن با پیام‌ها و خسته کردن بیمار باشد. بهتر است متن را از قبل آماده کنید تا هنگام دعا به جست‌وجوی طولانی نیاز نباشد.
چگونه دعا را شمرده و راحت بخوانیم؟
ابتدا «اللهم» را بخوانید و بعد روی هر یک از درخواست‌ها مکث کوتاهی کنید: شفا، درمان و عافیت. «اشفنی» یعنی مرا شفا بده؛ «داونی» یعنی درمانم کن. در نوشتن، «داونی» صورت درست فعل این عبارت است و گاهی در تایپ، حروف آن جابه‌جا می‌شود. لازم نیست خواندن را چنان تند کنید که واژه‌ها نامفهوم شوند.
یک روش تمرینی این است که بار اول فقط متن عربی را آرام بخوانید، بار دوم ترجمه را مرور کنید و بعد دوباره متن را بخوانید. این تمرین آموزشی است؛ تعداد دفعات آن را به‌عنوان ختم یا دستور روایی تازه معرفی نمی‌کنیم. اگر در تلفظ عربی مشکل دارید، از فردی آشنا با خواندن صحیح کمک بگیرید.
می‌توانیم معنی فارسی را هم بگوییم؟
بله، برای توضیح خواسته خود به خدا می‌توانید بیرون از نماز با زبان خودتان سخن بگویید. مثلاً بگویید: «خدایا، به پدرم سلامتی و توان بده و ما را در مراقبت از او یاری کن.» این جمله پیشنهادی، ترجمه لفظ‌به‌لفظ حدیث و دعای مأثور تازه نیست؛ فقط نمونه‌ای برای بیان ساده درخواست است.
دعای اللهم اشفنی را برای فرد دیگری چگونه بخوانیم؟
در متن نخست، بیمار برای خودش دعا می‌کند؛ به همین دلیل «اشفنی» آمده است. اگر شما برای دیگری دعا می‌کنید، لازم نیست به‌اشتباه او را گوینده جمله معرفی کنید. می‌توانید اصل متن را برای آشنایی بخوانید و سپس با زبان روشن، سلامتی همان فرد را از خدا بخواهید.
در مطلب رسمی «دستورالعمل‌های آیت‌الله بهجت برای شفای بیماران»، برای بیماری که کودک است یا نمی‌تواند خودش بخواند، صورت سوم‌شخص نیز آمده است:
اللَّهُمَّ اشْفِهِ بِشِفَائِکَ، وَدَاوِهِ بِدَوَائِکَ، وَعَافِهِ بِعَافِیَتِکَ، فَإِنَّهُ عَبْدُکَ وَابْنُ عَبْدِکَ، بِحُرْمَهِ الْإِمَامِ الْکَاظِمِ عَلَیْهِ السَّلَامُ.
یعنی: «خدایا، او را شفا بده و درمان و عافیتش ببخش؛ او بنده تو و فرزند بنده توست؛ به حرمت امام کاظم علیه‌السلام.» این صورت را همان‌طور که در آن مأخذ آمده معرفی می‌کنیم. درباره درخواست دعا از دیگران، مطلب التماس دعا گفتن به دیگران نیز در آرشیو پرشین‌وی وجود دارد.
برای مادر، خواهر یا بیمار خانم چه بگوییم؟
اگر بیمار خانم است، می‌توانید خیلی ساده به فارسی نام یا نسبت او را در دعای خود بیاورید: «خدایا، مادرم را شفا بده و به او عافیت عنایت کن.» این راه، هم روشن است و هم باعث نمی‌شود یک متن تغییر‌یافته را بدون مأخذ به نام حدیث منتشر کنیم. اگر می‌خواهید صورت عربی ضمیرها را تغییر دهید، بهتر است آن را از فرد آشنا با زبان عربی بپرسید.
برای فهم تفاوت، در عربیِ درخواست کوتاه می‌توان گفت «اللهم اشفها»، یعنی «خدایا، او را شفا بده». این عبارت آموزشی درباره ضمیر مؤنث است؛ آن را نسخه مستقلِ نقل‌شده در الکافی معرفی نمی‌کنیم. وقتی همین دو سطح را از هم جدا کنیم، هم معنا روشن می‌ماند و هم انتساب دعا دقیق خواهد بود.
آیا این دعا برای بیماری مشخصی است؟
در روایت الکافی، بیماری یکی از فرزندان حضرت امام صادق علیه‌السلام مطرح شده، اما نامی از سنگ کلیه، بیماری گوارشی یا سرطان در همین متن نیامده است. پس نمی‌توان بر پایه این روایت برای یک بیماری خاص، نتیجه درمانی تضمین کرد. دعا، درخواست شفا از خداست و تشخیص نوع بیماری کار پزشک است.
از این دعا همچنین ادعاهایی مانند تغییر ساختار آب بدن، ترمیم سلول‌ها یا تقویت قطعی سیستم ایمنی به دست نمی‌آید. برای هر ادعای پزشکی، شواهد پزشکی لازم است. اگر به دعا علاقه دارید، آن را در کنار پیگیری درمان بخوانید و تغییر دارو یا برنامه درمانی را به تصمیم پزشک بسپارید.
در دوران بیماری، پرسش‌های عبادی نیز ممکن است پیش بیاید. راهنمای نماز نشسته و مطلب احکام نماز بیماران برای شناخت موضوعات مرتبط‌اند؛ حکم هر شخص به توانایی و وضعیت واقعی او بستگی دارد.
چطور کنار بیمار دعا بخوانیم که خسته نشود؟
اول از خود بیمار بپرسید آیا دوست دارد برایش دعا بخوانید. اگر خسته است، زمان کوتاه‌تری انتخاب کنید یا در خلوت خودتان برای او دعا کنید. لازم نیست صدای ضبط‌شده را با حجم زیاد پخش کنید یا از بیمار بخواهید با وجود درد، همه عبارت‌ها را بلند تکرار کند. احترام به خواسته و آسایش او، بخش مهم همراهی خانواده است.
اگر دانش‌آموزی می‌خواهد برای یکی از نزدیکان بیمار دعا کند، یک نسخه خوانا با متن و ترجمه کافی است. مسئولیت بیماری یا نتیجه درمان را بر دوش کودک نگذارید. جمله‌هایی مثل «اگر درست نخوانی خوب نمی‌شود» هم ترس ایجاد می‌کنند و هم از متن این دعا چنین شرطی به دست نمی‌آید.
خانواده می‌تواند کارها را تقسیم کند: یک نفر پیگیر وقت مراجعه باشد، دیگری کمک روزمره کند و هرکس خواست دعا بخواند. این پیشنهاد برای نظم در همراهی است، نه توصیه درمانی. برای مطالعه نیایش‌های دیگر در سختی‌ها، متن دعای هفتم صحیفه سجادیه را ببینید.
صلوات، صدقه و دعاهای دیگر را چگونه کنار این دعا قرار دهیم؟
در توصیه‌های منتشرشده از آیت‌الله بهجت، دعا و صدقه در کنار توجه به بیمار آمده‌اند. ولی لازم نیست همه اعمال را به شکل یک فهرست سنگین بر دوش خود یا بیمار بگذارید. اگر ذکری دیگر می‌خوانید، روشن باشد که آن عمل مستقل است؛ نه اینکه خودکار بخشی از متن «اللهم اشفنی» شده باشد.
برای آشنایی با متن‌های مرتبط می‌توانید معرفی حدیث کسا و دعای فرج را بخوانید. این لینک‌ها برای مطالعه بیشترند و وجودشان به معنای تعیین شرط تازه برای خواندن دعای حاضر نیست. اگر هم تصمیم به نذر دارید، ابتدا شرایط نذر شرعی را بشناسید.
اگر بعد از دعا بهبودی ندیدیم چه کنیم؟
نتیجه بیماری را نمی‌توان فقط با تعداد خواندن دعا سنجید. اگر حال بیمار مطابق انتظار بهتر نشد، او یا خانواده‌اش را به کمبود ایمان متهم نکنید. پیگیری درمان، درخواست کمک و همراهی مهربانانه را ادامه دهید. امیدواری با پذیرفتن اینکه زمان و شکل نتیجه در اختیار ما نیست، قابل جمع است.
برای مرور سریع، متن الکافی را از توصیه سه‌باره آیت‌الله بهجت جدا نگه دارید، ترجمه را درست بفهمید و دعا را با ادعای درمان قطعی همراه نکنید. اگر می‌خواهید متن را برای دیگری بفرستید، نام مأخذ را هم بنویسید تا دریافت‌کننده بداند چه چیزی متن روایت است و چه چیزی توضیح نویسنده.
یک راه ساده برای ذخیره متن درست
روی یادداشت خود، دو عنوان جدا بنویسید: «متن الکافی» و «توصیه آیت‌الله بهجت». زیر هر عنوان، فقط عبارت مربوط به همان را قرار دهید. اگر ترجمه یا تلفظ کمکی اضافه می‌کنید، آن را در سطر جدا بگذارید تا بعداً هنگام کپی کردن، توضیح فارسی با متن عربی دعا اشتباه نشود.
منابع
- الکافی، شیخ کلینی، جلد دوم، صفحه ۵۶۵، باب الدعاء للعلل والأمراض، حدیث سوم.
- وسائل‌الشیعه، شیخ حر عاملی، چاپ اسلامیه، جلد چهارم، صفحه ۱۰۹۹، باب استحباب دعا هنگام بیماری.
- مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله بهجت قدس‌سره؛ «عکس‌نوشت دستورالعمل شفای بیماران»، با ارجاع به بهجت‌الدعا، صفحه ۳۴۹.
- مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله بهجت قدس‌سره؛ «دستورالعمل‌های آیت‌الله بهجت برای شفای بیماران».
- پایگاه رسمی دفتر حضرت آیت‌الله العظمی سیستانی؛ توضیح‌المسائل، تعقیب نماز و احکام نذر و عهد.
