طریقه خواندن نماز شب اول قبر | متن آیات و دعای بعد از نماز

طریقه خواندن نماز شب اول قبر در روش مشهور، دو رکعت است: در رکعت اول بعد از حمد، آیت‌الکرسی و در رکعت دوم بعد از حمد، ده بار سوره قدر می‌خوانید. بعد از سلام هم دعای اهدای ثواب را با نام میّت می‌گویید. این نماز را «نماز وحشت» یا «نماز لیله‌الدفن» هم می‌نامند و با نماز میّت که پیش از دفن خوانده می‌شود، فرق دارد.

در این مطلب پرشین‌وی، متن آیات، ترتیب دو رکعت، دعای پس از سلام و معنی آن را می‌خوانید. روش آموزشی و احکام این صفحه بر پایه فتوای آیت‌الله سیستانی است. در این فتوا، در روش اول، خواندن آیت‌الکرسی تا پایان آیه ۲۵۷ بقره، یعنی «هُمْ فِیهَا خَالِدُونَ»، بنابر احتیاط لازم است. زمانِ این روش نیز اولین شب پس از دفن است.

نماز شب اول قبر چیست و برای چه کسی خوانده می‌شود؟

نماز شب اول قبر، نماز مستحبی برای میّت است. نمازگزار آن را با قصد قربت انجام می‌دهد و پس از سلام، ثوابش را به درگذشته هدیه می‌کند. برای خواندن آن لازم نیست حتماً از بستگان نزدیک باشید. نام میّت در دعای پایان، مشخص می‌کند این هدیه را برای چه کسی می‌فرستید. قرار نیست نماز به شکل گفت‌وگو با میّت یا خواندن نماز به سوی قبر انجام شود؛ عبادت برای خداست.

در کنار یاد درگذشته، به حال خانواده او هم توجه کنید. ممکن است آن شب مشغول رفت‌وآمد، خستگی یا رسیدگی به کارهای ضروری باشند. توضیح آرام و کوتاهِ روش نماز می‌تواند کمک‌کننده باشد؛ اما خانواده را با پیام‌های ترسناک یا الزام به تعدادهای ساختگی درگیر نکنید. این عمل مستحب است و نباید به مسابقه‌ای برای نشان دادن میزان علاقه افراد به میّت تبدیل شود.

نماز شب اول قبر چند رکعت است؟

این نماز دو رکعت دارد و با یک تشهد و سلام در پایان رکعت دوم تمام می‌شود. ساختار عمومی آن مانند یک نماز دو رکعتی است؛ تفاوت اصلی در قرائتِ بعد از حمد است. رکعت اول، یک بار آیت‌الکرسی با حدی که مرجع گفته، و رکعت دوم، ده بار سوره کامل قدر دارد. ده مرتبه بودن به معنی ده بار تکرارِ فقط آیه اول یا عبارت «إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ» نیست.

نیت نماز شب اول قبر را چگونه بگوییم؟

نیت، همان قصد انجام نماز برای خداست و لازم نیست جمله خاصی را به زبان بیاورید. در ذهن دارید که دو رکعت نماز لیله‌الدفن برای این میّت انجام می‌دهید. اگر برای یادگیری می‌خواهید آن را به فارسی توضیح دهید، می‌توانید بگویید: «دو رکعت نماز شب اول قبر برای این درگذشته، برای رضای خدا می‌خوانم.» این جمله یک توضیح آموزشی است، نه متن واجبی که باید در نماز تکرار شود.

پیش از شروع، وضو و شرایط معمول نماز، از جمله قبله و لباس مناسب را فراهم کنید. این نماز هم مثل دیگر نمازهای مستحبی، اذان و اقامه ندارد. اگر به مرورِ وضو نیاز دارید، آموزش وضو گرفتن را ببینید. داشتن نیت روشن، به معنی دانستن همه اطلاعات زندگی میّت یا گفتن نام و نام خانوادگی او در تکبیرهالاحرام نیست.

رکعت اول نماز شب اول قبر چگونه خوانده می‌شود؟

بعد از نیت، با تکبیرهالاحرام وارد نماز شوید. حمد را بخوانید و سپس یک بار آیات ۲۵۵ تا ۲۵۷ بقره را، طبق فتوای مبنای این راهنما، قرائت کنید. بعد به رکوع بروید و پس از برخاستن، دو سجده را مانند نماز معمول انجام دهید. پس از دو سجده، برای رکعت دوم بلند شوید. در این مرحله، تشهد و سلام نمی‌خوانید؛ چون هنوز رکعت دوم باقی مانده است.

بهتر است پیش از آغاز، جای پایان هر آیه را روی متن بشناسید. عبارت «وَهُوَ الْعَلِیُّ الْعَظِیمُ» پایان آیه ۲۵۵ است؛ اما در این روش و با حکم یادشده، قرائت شما در همان نقطه تمام نمی‌شود. دو آیه بعد را هم تا پایان آیه ۲۵۷ می‌خوانید. برای پرسش‌های بیشترِ احکام این نماز، صفحه نماز وحشت و احکام آن را نیز ببینید.

متن آیت‌الکرسی برای نماز شب اول قبر

متن زیر شامل سه آیه ۲۵۵، ۲۵۶ و ۲۵۷ سوره بقره است. آیه ۲۵۵ به آیت‌الکرسی مشهور است؛ آوردن دو آیه بعد در اینجا برای حدّ قرائتِ نماز وحشت طبق نظر آیت‌الله سیستانی است. شماره آیه‌ها و عنوان‌ها، راهنمای خواندن‌اند و جزو متن قرآن نیستند.

آیه ۲۵۵ سوره بقره

اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَیُّ الْقَیُّومُ ۚ لَا تَأْخُذُهُ سِنَهٌ وَلَا نَوْمٌ ۚ لَهُ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَمَا فِی الْأَرْضِ ۗ مَنْ ذَا الَّذِی یَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ ۚ یَعْلَمُ مَا بَیْنَ أَیْدِیهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ ۖ وَلَا یُحِیطُونَ بِشَیْءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ ۚ وَسِعَ کُرْسِیُّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ ۖ وَلَا یَئُودُهُ حِفْظُهُمَا ۚ وَهُوَ الْعَلِیُّ الْعَظِیمُ

آیه ۲۵۶ سوره بقره

لَا إِکْرَاهَ فِی الدِّینِ ۖ قَدْ تَبَیَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَیِّ ۚ فَمَنْ یَکْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَیُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَکَ بِالْعُرْوَهِ الْوُثْقَىٰ لَا انْفِصَامَ لَهَا ۗ وَاللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ

آیه ۲۵۷ سوره بقره

اللَّهُ وَلِیُّ الَّذِینَ آمَنُوا یُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ ۖ وَالَّذِینَ کَفَرُوا أَوْلِیَاؤُهُمُ الطَّاغُوتُ یُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُمَاتِ ۗ أُولَٰئِکَ أَصْحَابُ النَّارِ ۖ هُمْ فِیهَا خَالِدُونَ

معنی ساده آیات رکعت اول چیست؟

در آیه ۲۵۵، خدا به یگانگی، زنده و پایدار بودن و آگاهیِ فراگیر معرفی می‌شود. خواب و چرت بر او چیره نمی‌شود؛ آنچه در آسمان‌ها و زمین است از آنِ اوست و نگهداری آن‌ها او را خسته نمی‌کند. این توضیح، خلاصه مضمون آیه است و جای متن عربیِ قرائت را نمی‌گیرد. وقتی معنی را پیش از نماز بخوانید، دنبال کردن جمله‌های طولانی آیه هم آسان‌تر می‌شود.

آیه ۲۵۶ از روشن شدن راه هدایت از گمراهی و چنگ زدن به دستاویز استوارِ ایمان سخن می‌گوید. در آیه ۲۵۷ نیز خدا سرپرست مؤمنان معرفی می‌شود که آنان را از تاریکی‌ها به نور می‌برد؛ در برابر، سرپرستان باطل، کافران را به تاریکی می‌کشانند. این‌ها خلاصه‌ای برای آشنایی با مضمون‌اند، نه تفسیر کامل و نه عبارتی که به متن آیه اضافه شود.

رکعت دوم نماز شب اول قبر چگونه خوانده می‌شود؟

در رکعت دوم، ابتدا حمد را بخوانید و پس از آن، سوره قدر را ده مرتبه کامل تکرار کنید. هر مرتبه، از بسم‌الله و «إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ» آغاز می‌شود و با «مَطْلَعِ الْفَجْرِ» تمام می‌شود. پس از تمام شدن ده مرتبه، رکوع و دو سجده را انجام دهید و نماز را با تشهد و سلام پایان دهید. سپس دعای اهدای ثواب را بخوانید.

برای اینکه شمار سوره‌ها را با شمار آیات قاطی نکنید، پیش از نماز یک بار سوره را کامل مرور کنید. پنج آیه سوره قدر، یک نوبت قرائتِ سوره است؛ ده نوبتِ کامل لازم است. عجله کردن برای تمام شدن سریع‌تر، ممکن است باعث جا افتادن بخشی از سوره شود. اگر در تعداد یا بخش فراموش‌شده مسئله‌ای پیش آمد، حکم همان حالت را مطابق مرجع خود دنبال کنید.

متن کامل سوره قدر برای رکعت دوم

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِیمِ
إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِی لَیْلَهِ الْقَدْرِ ۝ وَمَا أَدْرَاکَ مَا لَیْلَهُ الْقَدْرِ ۝ لَیْلَهُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ ۝ تَنَزَّلُ الْمَلَائِکَهُ وَالرُّوحُ فِیهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ کُلِّ أَمْرٍ ۝ سَلَامٌ هِیَ حَتَّىٰ مَطْلَعِ الْفَجْرِ

معنی روان: ما قرآن را در شب قدر نازل کردیم. تو چه می‌دانی شب قدر چیست؟ شب قدر از هزار ماه بهتر است. فرشتگان و روح در آن شب، به اذن پروردگارشان برای هر امری فرود می‌آیند. آن شب تا دمیدن سپیده، سلام و سلامت است.

سوره قدر همان سوره شماره ۹۷ قرآن است. نام «إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ» در دستور نماز به همین سوره اشاره دارد. در خواندن نماز، معنی فارسی را به جای سوره عربی قرار ندهید. ترجمه برای فهمیدن مضمون آمده است. اگر عبارت آغازین را می‌شناسید اما ادامه را حفظ نیستید، پیش از نماز متن کامل را در جای مناسب آماده کنید و قرائت را به شنیدنِ صدای ضبط‌شده محدود نکنید.

دعای بعد از نماز شب اول قبر با ترجمه

پس از سلام نماز، این دعا را بخوانید و به جای «فُلَانٍ»، نام میّت را بگویید:

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَابْعَثْ ثَوَابَهَا إِلَىٰ قَبْرِ فُلَانٍ

معنی: خدایا بر محمد و خاندان محمد درود بفرست و ثواب این نماز را به قبر فلانی برسان.

نام میّت، بخشی از تعیینِ گیرنده این هدیه است. جای خالیِ «فلان» را همان‌طور رها نکنید وقتی نام شخص را می‌دانید و قصد شما برای اوست. لازم نیست برای این کار یک دعای فارسی طولانی بسازید. اگر پس از این دعا خواستید به زبان خودتان هم آمرزش و رحمت بخواهید، آن را جدا از متن نقل‌شده بیان کنید. برای دعاهای دیگر، مطلب دعا برای آرامش روح درگذشتگان را ببینید.

نماز شب اول قبر چه زمانی خوانده می‌شود؟

در روش آیت‌الکرسی و قدر، زمان این نماز، اولین شب پس از دفن است. می‌توان آن را در طول آن شب خواند؛ بهتر است اول شب و بعد از نماز عشا باشد. اگر دفن به روز یا شب دیگری افتاده، زمان این روش را با شبِ فوت یکی نگیرید. برای مثال، اگر شخص دوشنبه فوت کرده و سه‌شنبه دفن شده، روش اول به نخستین شب پس از دفن او مربوط است.

برای خبر دادن به آشنایان، زمان دفن را روشن بگویید تا افراد از روی حدس عمل نکنند. لازم نیست نشانی قبر یا اطلاعات خصوصی خانواده را در گروه‌های عمومی پخش کنید. یک پیام کوتاه شامل نام شخص و اینکه دفن انجام شده، برای هماهنگی معمول کافی است. سؤال درباره تفاوتِ شب فوت و شب دفن، با اختلاف ساعت میان شهرها یا کشورها یکی نیست؛ موارد خاص را جداگانه بپرسید.

آیا روش دیگری برای نماز شب اول قبر وجود دارد؟

بله؛ در توضیح‌المسائل جامع آیت‌الله سیستانی، روش دیگری هم نقل شده است: در رکعت اول بعد از حمد، دو بار توحید و در رکعت دوم بعد از حمد، ده بار تکاثر. پس از سلام، دعای اهدای ثواب خوانده می‌شود. زمانِ این روش، طبق همان توضیح، اولین شب پس از فوت است؛ حتی اگر دفن هنوز انجام نشده باشد. بنابراین تفاوت زمان دو روش را حفظ کنید.

اگر روش اول را انتخاب کرده‌اید، آن را با روش دوم مخلوط نکنید؛ مثلاً آیت‌الکرسیِ روش اول را با ده تکاثرِ روش دوم، به عنوان همان دستور ارائه ندهید. داشتن دو روش به معنی دلخواه بودنِ هر ترکیب تازه نیست. جدول راهنمای اول این صفحه مربوط به روش آیت‌الکرسی و قدر بود. برای آشنایی با موضوع جداگانهِ نماز میّت، راهنمای آن را بخوانید.

آیا نماز شب اول قبر را باید کنار قبر خواند؟

در روش بیان‌شده، شرط نشده که حتماً در قبرستان و کنار قبر نماز بخوانید. می‌توانید در محل مناسب نماز، با رعایت شرایط آن، این عمل را انجام دهید. اگر رفتن به قبرستان در آن ساعت دشوار است، خانواده را برای فراهم کردن وسیله رفت‌وآمد تحت فشار نگذارید. جهت نماز، قبله است و نام بردن از قبر در دعای پایان، جهت تازه‌ای برای ایستادن ایجاد نمی‌کند.

برای فردی که مشکل جسمی دارد، حکم نماز نشسته و شرایط نماز بیمار را جداگانه در نظر بگیرید. تصویر قبرستان یا جانماز هم به معنی لزومِ همان مکان یا وسایل نیست. یک محل ساده و آرام، به شما کمک می‌کند متن را راحت‌تر دنبال کنید و مزاحم استراحت دیگران نباشید.

نماز شب اول قبر با نماز قضا چه فرقی دارد؟

نماز لیله‌الدفن مستحب است و به‌خودی‌خود بدهی نمازهای واجبِ میّت را برطرف نمی‌کند. اگر موضوع، نمازهای قضای اوست، احکام نیابت و انجام قضا مطرح می‌شود. برای آشنایی، روش خواندن نماز قضا و ترتیب نمازهای قضا را بخوانید. هدیه کردن ثواب با انجام وظیفه قضای واجب، دو موضوع جدا هستند.

این نماز همچنین با نماز شبِ شفع و وتر تفاوت دارد. اگر می‌خواهید برای درگذشته کار خیری انجام دهید، می‌توانید درباره احکام صدقه دادن هم بخوانید. انتخاب کار خیر را با توان مالی و حق دیگران هماهنگ کنید و آن را به خرج‌های اجباری و بی‌پشتوانه برای خانواده تبدیل نکنید.

اگر سوره قدر را کمتر از ده بار خواندیم چه کنیم؟

در مسئله ۲۰۶۹ توضیح‌المسائل جامع آیت‌الله سیستانی آمده که اگر آیت‌الکرسی یا سوره قدر یا بخشی از آن، سهواً خوانده نشود یا کمتر از مقدار مقرر باشد و محل جبران گذشته باشد، نماز انجام‌شده به عنوان نماز لیله‌الدفن کافی نیست. پس اگر بعد از نماز مطمئن شدید تنها نه بار سوره را خوانده‌اید، آن را همان ده بار حساب نکنید. برای تصمیم درباره انجام دوباره، زمان باقی‌مانده و حکم مرجع خود را در نظر بگیرید.

این حکم درباره فراموش شدنِ معلوم است؛ صرفِ دلشوره و احتمالِ مبهم را با یقین به جا افتادن یکی ندانید. اگر مسئله شما شک در میان نماز است، آن را با جزئیات بپرسید: در کدام رکعت هستید، چه مقدار را به یاد دارید و آیا وارد رکوع شده‌اید یا نه. پاسخِ یک حالت مشخص را بدون توجه به این تفاوت‌ها به همه حالت‌ها تعمیم ندهید.

منابع

• قرآن کریم؛ سوره بقره، آیات ۲۵۵ تا ۲۵۷؛ سوره قدر، آیات ۱ تا ۵.
• دفتر آیت‌الله سیستانی؛ توضیح‌المسائل جامع، جلد اول، نماز لیله‌الدفن، مسائل ۲۰۶۶ تا ۲۰۶۹ و پاورقی‌ها.
• همان؛ احکام نمازهای مستحبی، مسائل ۲۰۹۵ و ۲۰۹۷؛ فصل نیابت و اهدای ثواب.
• دفتر آیت‌الله سیستانی؛ پرسش‌وپاسخ نماز وحشت.