آیا قطره چشم روزه را باطل می‌کند؟ حکم رسیدن مزه قطره به گلو

استفاده از قطره چشم در ماه رمضان یکی از پرسش‌های متداول افرادی است که به‌دلیل خشکی چشم، حساسیت، عفونت، آب سیاه یا جراحی چشم باید داروی خود را در ساعت مشخص مصرف کنند. طبق نظر بسیاری از مراجع تقلید، ریختن قطره در چشم به‌خودی‌خود روزه را باطل نمی‌کند؛ زیرا استفاده از قطره چشمی عرفاً خوردن یا آشامیدن محسوب نمی‌شود.

مطالب مرتبط با «آیا قطره چشم روزه را باطل می‌کند»: «سیگار کشیدن در ماه رمضان روزه را باطل می‌کند؟» و «آیا گفتن قنوت به زبان فارسی نماز را باطل می‌کند؟»

پاسخ کوتاه: از نظر آیت‌الله خامنه‌ای و آیت‌الله سیستانی، استفاده از قطره چشم روزه را باطل نمی‌کند؛ حتی اگر مزه آن در حلق احساس شود. آیت‌الله مکارم شیرازی نیز اصل استفاده از قطره چشمی را مجاز می‌داند، اما درباره حالتی که شخص یقین دارد ماده قطره به فضای حلق می‌رسد و فرو می‌رود، باید مطابق فتوای دقیق ایشان عمل شود. برخی مراجع نیز میان صرف احساس مزه و رسیدن و فروبردن خود ماده قطره تفاوت گذاشته‌اند.

آیا قطره چشم روزه را باطل می‌کند؛ ؟

قطره چشم معمولاً از راه سطح چشم و مجرای اشکی جذب یا تخلیه می‌شود. ممکن است پس از استفاده، شخص مزه تلخ یا متفاوتی را در گلو احساس کند؛ اما صرف احساس مزه به معنای خوردن یا آشامیدن عمدی نیست. به همین دلیل، بسیاری از مراجع استفاده از قطره چشمی را از مبطلات روزه نمی‌دانند.

بااین‌حال نباید فتوای یک مرجع را به همه مراجع تعمیم داد. برخی مراجع در صورتی که تنها مزه قطره احساس شود، روزه را صحیح می‌دانند؛ اما اگر خود ماده قطره به حلق برسد و عمداً فرو برده شود، حکم متفاوتی بیان کرده‌اند. بنابراین مرجع تقلید فرد در پاسخ نهایی اهمیت دارد.

نظر مراجع درباره قطره چشم در حال روزه

در مسئله قطره چشم، تفاوت میان «احساس مزه در حلق» و «رسیدن و خوردن ماده قطره» بسیار مهم است. خلاصه فتاوای منتشرشده درباره این موضوع چنین است:

نظر آیت‌الله خامنه‌ای

استفاده از قطره چشم و گوش هنگام روزه اشکال ندارد و روزه را باطل نمی‌کند؛ حتی اگر مزه آن در حلق احساس شود. در برخی متون احکام، استفاده از داروی چشمی در صورتی که مزه یا بوی آن به حلق برسد، در شمار مکروهات روزه ذکر شده است؛ مکروه‌بودن با باطل‌بودن تفاوت دارد.

نظر آیت‌الله سیستانی

ریختن دارو در چشم و گوش روزه را باطل نمی‌کند، هرچند مزه آن به گلو برسد. حکم قطره بینی متفاوت است؛ زیرا اگر ماده‌ای از راه بینی وارد حلق و مری شود و آشامیدن بر آن صدق کند، می‌تواند موجب بطلان روزه شود. بنابراین حکم قطره چشم را نباید به قطره یا اسپری بینی تعمیم داد.

نظر آیت‌الله مکارم شیرازی

اصل استفاده از قطره چشمی در حال روزه اشکال ندارد. اگر مزه آن به حلق برسد، در برخی پاسخ‌های منتشرشده مکروه دانسته شده و روزه با صرف احساس مزه باطل نمی‌شود؛ اما اگر شخص یقین داشته باشد که خود ماده قطره به فضای حلق می‌رسد و آن را فرو می‌برد، باید مطابق فتوای دقیق مرجع عمل کند.

نظر آیت‌الله وحید خراسانی

دارو ریختن در چشم در صورتی که مزه یا بوی آن به حلق برسد از مکروهات روزه شمرده شده است. مکروه یعنی بهتر است در صورت امکان ترک شود، اما به معنای باطل‌شدن روزه نیست.

نظر آیت‌الله شبیری زنجانی

در فتوای نقل‌شده از ایشان، استفاده از قطره چشم در حالت معمول روزه را باطل نمی‌کند؛ اما اگر ماده قطره به حلق برسد و خورده شود، باید حکم خاص این حالت رعایت شود. مقلدان ایشان بهتر است در صورت اطمینان از رسیدن قطره به حلق، پاسخ به‌روز دفتر مرجع را بررسی کنند.

اگر مزه قطره چشم وارد گلو شود روزه باطل است؟

صرف اینکه روزه‌دار پس از ریختن قطره، تلخی یا مزه دارو را در گلو احساس کند، از نظر بسیاری از مراجع باعث بطلان روزه نمی‌شود. احساس مزه ممکن است بدون آنکه مقدار قابل‌تشخیصی از مایع عمداً خورده شود ایجاد شود.

اگر چیزی وارد فضای دهان شود، روزه‌دار نباید آن را عمداً فرو ببرد. بهتر است آنچه به فضای دهان رسیده بیرون ریخته شود؛ به‌ویژه اگر مرجع تقلید میان احساس مزه و فروبردن خود ماده تفاوت قائل شده باشد.

شخصی که فقط پس از استفاده از قطره متوجه مزه آن شده است، نباید بدون دلیل روزه خود را باطل بداند یا آن را افطار کند. تفاوت میان «باطل»، «حرام» و «مکروه» نیز باید رعایت شود؛ عملی که مکروه است، لزوماً روزه را باطل نمی‌کند.

آیا قطره اشک مصنوعی روزه را باطل می‌کند؟

قطره اشک مصنوعی نیز در حکم کلی قطره چشمی قرار می‌گیرد. استفاده از آن در فتوای بسیاری از مراجع روزه را باطل نمی‌کند. نوع قطره، آنتی‌بیوتیک‌بودن، ضدحساسیت‌بودن یا مرطوب‌کننده‌بودن آن معمولاً اصل مسئله را تغییر نمی‌دهد؛ آنچه اهمیت دارد مسیر مصرف و فتوای مرجع تقلید درباره رسیدن ماده به حلق است.

اگر پزشک استفاده منظم از اشک مصنوعی یا قطره درمانی را ضروری دانسته است، دارو نباید بدون نظر پزشک قطع شود. در صورت امکان می‌توان درباره تغییر ساعت مصرف به فاصله افطار تا سحر با پزشک مشورت کرد، اما این کار تنها زمانی مناسب است که به روند درمان آسیب نزند.

تفاوت قطره چشم، قطره گوش و قطره بینی در روزه

قطره چشم، گوش و بینی از نظر احکام روزه الزاماً یکسان نیستند. قطره چشم و گوش در فتوای بسیاری از مراجع روزه را باطل نمی‌کنند؛ اما درباره قطره بینی احتمال ورود مستقیم‌تر ماده به حلق وجود دارد و حکم آن می‌تواند متفاوت باشد.

در مطلب حکم مصرف اسپری در حال روزه احکام مربوط به اسپری‌های تنفسی بررسی شده است. همچنین برای روش‌های درمانی تزریقی می‌توان مطلب حکم آمپول و سرم در روزه و مطلب تزریق خون هنگام روزه‌گرفتن را مطالعه کرد.

روش کاهش رسیدن مزه قطره چشم به گلو

پس از ریختن قطره می‌توان چشم را آرام بست و بدون مالش شدید، گوشه داخلی چشم در کنار بینی را برای مدت کوتاهی با انگشت فشار داد. این کار می‌تواند عبور دارو از مجرای اشکی به سمت بینی و گلو را کاهش دهد. این توصیه جایگزین دستور پزشک یا بروشور دارو نیست و نباید فشار زیادی به چشم وارد شود.

اگر استفاده از قطره زمان‌بندی دقیقی ندارد، می‌توان با اجازه پزشک آن را بعد از افطار یا پیش از اذان صبح مصرف کرد. بااین‌حال برای بیماری‌هایی مانند آب سیاه، عفونت چشم یا مراقبت‌های بعد از جراحی، تغییر خودسرانه زمان دارو ممکن است زیان‌آور باشد.

پرسش‌های متداول درباره قطره چشم و روزه

آیا تلخ‌شدن دهان بعد از قطره چشم روزه را باطل می‌کند؟

در فتوای بسیاری از مراجع، صرف احساس تلخی یا مزه قطره در گلو روزه را باطل نمی‌کند. اگر خود ماده وارد دهان شد، نباید عمداً فرو برده شود.

آیا قطره آنتی‌بیوتیک چشم روزه را باطل می‌کند؟

در حالت معمول خیر. دارویی یا آنتی‌بیوتیکی‌بودن قطره به‌تنهایی باعث بطلان روزه نمی‌شود.

آیا پماد داخل چشم روزه را باطل می‌کند؟

اگر پماد برای مصرف چشمی استفاده شود و خوردن یا آشامیدن بر آن صدق نکند، معمولاً روزه را باطل نمی‌کند. در صورت رسیدن ماده به حلق باید فتوای مرجع تقلید بررسی شود.

آیا برای احتیاط باید قطره را بعد از افطار استفاده کرد؟

اگر پزشک اجازه دهد، تغییر زمان مصرف ممکن است احتیاط مناسبی باشد؛ اما داروی ضروری نباید بدون نظر پزشک به تأخیر بیفتد یا قطع شود.

اگر نمی‌دانستیم قطره چشم چه حکمی دارد، روزه باید قضا شود؟

اگر قطره بر اساس فتوای مرجع تقلید روزه را باطل نمی‌کند، قضا لازم نیست. در صورت تحقق حالت اختلافی مانند رسیدن و فروبردن ماده، باید از دفتر مرجع تقلید سؤال شود.

آیا قطره بینی هم مانند قطره چشم است؟

خیر. اگر قطره بینی وارد حلق و مری شود، ممکن است آشامیدن بر آن صدق کند و حکم متفاوتی داشته باشد.

جمع‌بندی

استفاده از قطره چشم در فتوای بسیاری از مراجع، از جمله آیت‌الله خامنه‌ای و آیت‌الله سیستانی، روزه را باطل نمی‌کند؛ حتی اگر مزه آن در حلق احساس شود. بااین‌حال میان صرف احساس مزه و رسیدن و فروبردن خود ماده قطره تفاوت وجود دارد و برخی مراجع در حالت دوم حکم متفاوتی دارند. داروی ضروری چشمی نیز نباید صرفاً به‌دلیل روزه‌داری و بدون مشورت پزشک قطع شود.

منابع:
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌الله خامنه‌ای؛ استفتائات روزه
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌الله سیستانی؛ احکام دارو در چشم، گوش و بینی
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌الله مکارم شیرازی؛ استفتائات قطره چشمی
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌الله وحید خراسانی؛ مکروهات روزه
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌الله شبیری زنجانی؛ احکام قطره چشم