سکه طلای شما گران شده؛ آیا باید خمس افزایش قیمت آن را بدهید؟
آیا اگر سکه طلایی که هدیه گرفته‌اید چند برابر گران شود، باید خمس افزایش قیمت آن را بپردازید؟ اگر طلافروشی هستید و قیمت طلای موجود در مغازه شما افزایش پیدا کند، تکلیف خمس سرمایه‌تان چیست؟ پاسخ این دو سؤال یکسان نیست و به نوع مالکیت طلا، هدف نگهداری آن و زمان فروش بستگی دارد.
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، در استفتائی از آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای درباره حکم شرعی خمس ارزش افزوده طلا و سکه، تفاوت میان سکه هدیه‌ای و طلایی که سرمایه کسب‌وکار محسوب می‌شود، توضیح داده شده است.
آیا افزایش قیمت سکه طلای هدیه‌ای خمس دارد؟
یکی از پرسش‌های مطرح‌شده درباره سکه‌ای است که فرد آن را به‌عنوان هدیه دریافت کرده و با هدف افزایش قیمت نگهداری می‌کند.
پرسش: اگر فردی سکه طلایی را هدیه گرفته باشد و آن را به قصد گران شدن نگهداری کند، آیا لازم است در سال بعد خمس افزایش قیمت آن، بیش از میزان تورم، را پرداخت کند؟
پاسخ: تا زمانی که سکه فروخته نشده است، خمس افزایش قیمت به آن تعلق نمی‌گیرد. پس از فروش، ارزش افزوده مشمول حکم درآمد سال فروش می‌شود و اگر تا پایان سال خمسی باقی بماند و صرف هزینه‌های زندگی نشود، بنابر احتیاط واجب، خمس آن باید پرداخت شود.
اگر سکه هدیه‌ای را نفروشیم چه می‌شود؟
بر اساس این پاسخ، صرف افزایش قیمت سکه هدیه‌ای که با هدف گران شدن نگهداری شده، موجب پرداخت فوری خمس افزایش ارزش آن نمی‌شود.
بنابراین، اگر قیمت سکه نسبت به زمان دریافت هدیه افزایش پیدا کند اما صاحب آن همچنان سکه را نگه دارد، در فرض مطرح‌شده در استفتاء، خمس افزایش قیمت تا پیش از فروش تعلق نمی‌گیرد.
حکم خمس پس از فروش سکه هدیه‌ای چیست؟
وضعیت زمانی تغییر می‌کند که فرد سکه هدیه‌ای را بفروشد.
در این حالت، افزایش ارزش سکه با شرایط بیان‌شده در استفتاء، درآمد سال فروش محسوب می‌شود.
اگر مبلغ مشمول خمس تا پایان سال خمسی باقی بماند و صرف مخارج متعارف زندگی نشود، پرداخت خمس آن بنابر احتیاط واجب مطرح خواهد بود.
نکته مهم: این حکم به معنای تعلق خمس به تمام پول حاصل از فروش سکه هدیه‌ای نیست. باید میان اصل هدیه و ارزش افزوده‌ای که در شرایط یادشده مشمول خمس می‌شود، تفاوت گذاشت.
آیا طلافروشان باید خمس افزایش قیمت طلای خود را بدهند؟
پرسش دوم این استفتاء درباره افرادی است که شغلشان خریدوفروش طلاست و پیش‌تر خمس سرمایه اولیه خود را پرداخت کرده‌اند.
پرسش: اگر شغل فردی خریدوفروش طلا باشد و خمس اصل سرمایه خود، برای مثال سه کیلوگرم طلا، را پرداخت کرده باشد، آیا در سال بعد باید خمس افزایش قیمت طلا بیش از میزان تورم را نیز بپردازد؟
پاسخ: ترقی قیمت بازاری طلا، در صورتی که بیش از مقدار تورم باشد، مشمول خمس است.
بنابراین، در فرض مطرح‌شده، پرداخت خمس اصل سرمایه به معنای معافیت همیشگی افزایش ارزش آن نیست.
تفاوت خمس سکه هدیه‌ای و طلای سرمایه‌ای در یک نگاه
| موضوع | حکم مطرح‌شده در استفتاء |
|---|---|
| سکه طلای هدیه‌ای که هنوز فروخته نشده | افزایش قیمت آن در فرض سؤال خمس ندارد. |
| سکه هدیه‌ای پس از فروش | ارزش افزوده در شرایط مشخص، درآمد سال فروش محسوب می‌شود. |
| مبلغ مشمول خمس که تا پایان سال خمسی باقی بماند | بنابر احتیاط واجب، خمس آن پرداخت می‌شود. |
| طلای سرمایه‌ای طلافروش | افزایش قیمت بازاری بیش از میزان تورم مشمول خمس است. |
آیا افزایش قیمت طلا به دلیل تورم هم خمس دارد؟
یکی از نکات مهم این استفتاء، تفاوت میان افزایش اسمی قیمت طلا و افزایش ارزش آن بیش از میزان تورم است.
در پاسخ مربوط به سرمایه طلافروشان، تصریح شده که ترقی قیمت بازاری بیش از مقدار تورم، مشمول خمس خواهد بود.
به بیان ساده، افزایش قیمت یک دارایی همیشه به معنای ایجاد سود واقعی به همان میزان نیست؛ زیرا ممکن است بخشی از افزایش مبلغ ریالی آن ناشی از کاهش ارزش پول باشد.
با این حال، روش محاسبه مبلغ دقیق خمس و تعیین بخش مربوط به تورم باید مطابق ضوابط مرجع تقلید انجام شود.
سال خمسی چه تأثیری در پرداخت خمس طلا و سکه دارد؟
سال خمسی، دوره‌ای است که درآمد و هزینه‌های فرد برای محاسبه خمس بر اساس احکام شرعی بررسی می‌شود.
در استفتاء مربوط به سکه هدیه‌ای، زمان فروش اهمیت دارد؛ زیرا ارزش افزوده مشمول حکم درآمد سال فروش می‌شود.
اگر این درآمد تا پایان سال خمسی باقی بماند و در هزینه‌های متعارف زندگی مصرف نشده باشد، حکم خمس آن مطرح خواهد شد.
البته باید توجه داشت که حکم سرمایه تجاری با مالی که به‌عنوان هدیه دریافت شده متفاوت است و نمی‌توان یک قاعده یکسان را به همه انواع طلا تعمیم داد.
منابع
- خبرگزاری حوزه، بخش احکام شرعی و استفتائات
- استفتائات آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای، مباحث خمس هدیه و سرمایه
