فرزندخواندگی زنان مجرد در ایران ؛ از محدودیت قانونی تا چالش‌های فرهنگی

فرزندخواندگی زنان مجرد در ایران با وجود اصلاحات قانونی همچنان با محدودیت‌ها و چالش‌های فرهنگی همراه است. تصاویری از سارا کنعانی، نویسنده‌ای که نوزادی از قربانیان جنگ را به سرپرستی گرفته بود، در رسانه‌های ایران بازتاب گسترده‌ای داشت و موضوع فرزندخواندگی زنان مجرد در ایران دوباره مطرح شد. فرزندخواندگی برای زنان مجرد در ایران، دیگر موضوعی عجیب و دور از ذهن نیست؛ هرچند هنوز هم برای بسیاری از افراد جامعه، تصویری نامأنوس و حتی بحث‌برانگیز به حساب می‌آید.

محدودیت‌های قانونی فرزندخواندگی زنان مجرد در ایران

طبق قوانین فعلی، فرزندخواندگی زنان مجرد با محدودیت‌های جدی همراه است. زنان مجرد معمولاً نمی‌توانند نوزاد بگیرند و سرپرستی آن‌ها بیشتر به کودکان دختر و در سنین بالاتر اختصاص پیدا می‌کند. به عبارتی به زنان مجرد نوزاد نمی‌دهند، مثلاً کودک ۵ ساله را برای سرپرستی به زن متقاضی می‌دهند. ضمن اینکه زن مجرد باید حتماً فرزند دختر را به سرپرستی بگیرد. همین محدودیت‌ها نشان می‌دهد که قانون‌گذار هنوز با احتیاط به این مسئله نگاه می‌کند.

افزایش متقاضیان فرزندخواندگی زنان مجرد

با وجود این محدودیت‌ها، تعداد متقاضیان زن در سال‌های اخیر افزایش پیدا کرده است. بسیاری از این زنان، شغل ثابت، استقلال مالی و شرایط مناسب زندگی دارند و تصمیم گرفته‌اند بدون انتظار برای ازدواج یا تشکیل خانواده سنتی، مسئولیت تربیت یک کودک را بپذیرند. اما مسیر فرزندخواندگی مجردها در ایران فقط یک فرآیند اداری ساده نیست؛ مجموعه‌ای از چالش‌های فرهنگی، حقوقی و حتی روانی در این مسیر وجود دارد.

چالش فرهنگی؛ مادری بدون ازدواج در جامعه سنتی

نگاه فرهنگی جامعه همچنان یکی از مهم‌ترین موانع پیش روی زنان مجرد متقاضی فرزندخواندگی است. بسیاری از زنان مجردی که سرپرستی کودک را می‌پذیرند، ناچارند با قضاوت‌های اجتماعی روبرو شوند؛ قضاوت‌هایی که هنوز «مادر بودن» را وابسته به ازدواج می‌دانند. در چنین فضایی، زنان فرزندپذیر اغلب باید علاوه بر مسئولیت تربیت کودک، با فشارهای اجتماعی و نگاه‌های سنتی هم مقابله کنند.

مشکلات حقوقی؛ ارث، ولی دم و ماده جنجالی قانون

فرزندخوانده در ایران از والدین سرپرست ارث نمی‌برد و خانواده‌ها باید از راه‌هایی مثل وصیت یا تملیک اموال، آینده مالی کودک را تأمین کنند. همچنین پدرخوانده و مادرخوانده «ولی دم» محسوب نمی‌شوند. یکی از جنجالی‌ترین مواد قانون نیز همچنان پابرجاست؛ امکان ازدواج پدرخوانده یا مادرخوانده با فرزندخوانده در شرایط خاص. اگرچه مسئولان بهزیستی می‌گویند چنین مواردی تقریباً وجود خارجی ندارد، اما فعالان حقوق کودک معتقدند حضور همین ماده در قانون با فرهنگ عمومی جامعه در تضاد است.

آسیب‌های بازگشت کودک؛ فسخ سرپرستی و نبود آمادگی روانی

در سال‌های اخیر، آمار درخواست فسخ سرپرستی افزایش پیدا کرده است. بخشی از این مسئله به نبود آمادگی روانی و شناخت کافی متقاضیان برمی‌گردد. نگهداری از کودکی که آسیب روحی دیده، بیماری خاص دارد یا نیازمند مراقبت ویژه است، فقط با علاقه و احساسات پیش نمی‌رود و به توانایی مالی، ثبات روانی و آموزش تخصصی نیاز دارد. بازگشت کودک به بهزیستی، یکی از آسیب‌زاترین تجربه‌ها برای کودک محسوب می‌شود.

جمع‌بندی

فرزندخواندگی زنان مجرد در ایران با وجود پیشرفت‌های قانونی، هنوز با چالش‌های متعددی روبروست. محدودیت در دریافت نوزاد، اجبار به سرپرستی فرزند دختر، مشکلات حقوقی در زمینه ارث و ولی دم، و همچنین نگاه سنتی جامعه از مهم‌ترین موانع پیش روی این زنان است. با این حال، مفهوم خانواده در حال تغییر است و زنان مجرد فرزندپذیر بخشی از این تحول اجتماعی محسوب می‌شوند؛ تحولی که شاید هنوز کامل پذیرفته نشده، اما دیگر نمی‌توان آن را نادیده گرفت.