آداب عزاداری محرم در نایین؛ بررسی مراسم خاص و منحصر به فرد

آداب عزاداری محرم در نایین یکی از جذابترین و دیدنیترین سنتهای مذهبی در استان اصفهان است که هر ساله شور و شعور خاصی را به شهر میبخشد. این شهر باستانی با حفظ سنتهای کهن، نحوه برگزاری مراسم عزاداری را به شکلی اجرا میکند که هم جنبه مذهبی دارد و هم جنبه فرهنگی و بومی. در این میان، مراسمهایی مانند چق چقی زنی، جوش، شام غریبان و تعزیه بافران، هویت فرهنگی نایین را در ماه محرم شکل میدهند. آشنایی با این آداب و رسوم به درک بهتر فرهنگ مردم این دیار کمک شایانی میکند.
نایین در ماه محرم به سبکی خاص و متفاوت از سایر شهرها عزاداری میکند. این سبک خاص که ریشه در تاریخ و باورهای مردم این منطقه دارد، باعث شده تا مراسم عزاداری در نایین به یک رویداد فرهنگی-مذهبی تبدیل شود. از آغاز محرم تا پایان ماه صفر، محلات مختلف نایین با نظم و ترتیب خاصی به برگزاری مراسم میپردازند و این نظم، جلوهای زیبا از همدلی و همبستگی اجتماعی را به نمایش میگذارد. در ادامه به بررسی دقیقتر این مراسم میپردازیم.
آغاز محرم و مراسم چق چقی زنی
چند روز قبل از شروع ماه محرم، نوجوانان محلههای مختلف نایین با گرفتن دو عدد چوب که به «چق چقی» معروف است، به هم میزنند و شعری را با صدای بلند میخوانند: «نذر حسین و عباس، یه دوملچو در انداز». این کار به معنای اعلام آغاز محرم و درخواست کمکهای مردمی برای تهیه نذورات است. مردم نیز به اندازه توانایی خود، پول، برنج، چای، قند و سایر اقلام را برای عزاداری اهدا میکنند. اگرچه امروزه به دلیل پیشرفت رسانهها این روش کمتر دیده میشود، اما هنوز هم در برخی محلات نایین به صورت سنتی اجرا میگردد. در اوایل شبهای محرم، جوانان محله در میدان بیرونی حسینیه جمع شده و با کوبیدن دهل، درب حسینیه را به روی عزاداران باز اعلام میکنند.
مراسم جوش و شبهای تاسوعا
در شب پنجم محرم، دو علم زینت داده شده به حسینیه آورده میشود و عزاداران با سینهزنی به نوحهخوانی میپردازند. از شب ششم به بعد، پس از پایان زنجیرزنی، عزاداران به دو گروه تقسیم شده و با فریاد «حسین» بر سر و سینه میزنند که به این مراسم «جوش» میگویند. در شب تاسوعا، دستههای عزاداری محلات مختلف نایین (باب المسجد، کلوان، نوآباد و…) به سمت امامزاده سلطان علی(ع) حرکت میکنند. در این شب، کسانی که امسال عزیزانشان را از دست دادهاند، بر سر مزار آنها حاضر شده و با روشن کردن چراغ و خواندن فاتحه، یاد عزیزان خود را گرامی میدارند.
| مراسم | زمان و مکان برگزاری |
|---|---|
| چق چقی زنی | چند روز قبل از محرم در محلات مختلف |
| مراسم جوش | از شب ششم محرم در حسینیهها |
| شب تاسوعا | امامزاده سلطان علی(ع) و بازار قدیم |
| روز عاشورا | حسینیهها و امامزادههای نایین |
روز عاشورا و شام غریبان
در روز عاشورا، محلات نایین به دو دسته تقسیم شده و به سمت امامزادههای مختلف حرکت میکنند. در ظهر عاشورا، نماز جماعت در امامزاده نایین برگزار شده و سفره ناهار امام حسین(ع) برپا میشود. یکی از جالبترین مراسم نایین، حضور شخصی است که با پای برهنه و حمل یک سطل آب مشکی، در میان دستههای عزاداری حرکت میکند و آب میدهد تا یاد ساقی کربلا زنده بماند. شب شام غریبان نیز با شکوه خاصی برگزار میشود؛ محله کوی سنگ با شمع به دست به سمت مسجد حضرت سجاد(ع) حرکت کرده و با خواندن اشعار سوگواری، غم از دست رفتن امام حسین(ع) را فریاد میزنند.
📌 نکته مهم: در مراسم شام غریبان نایین، مردم با شمع به دست و با خواندن اشعار خاص، حس غریبانی بودن امام حسین(ع) را در شب عاشورا تجسم میبخشند.
تعزیه بافران و آش نذری
یکی از دیدنیترین مراسم نایین، تعزیه روستای بافران است که در روز عاشورا برگزار میشود. این مراسم با بازیگران بومی و اجرای بسیار واقعی و احساسی، بینندگان را به گریه میاندازد. همچنین در شب شام غریبان، محله کلوان دیگهای بزرگ آش را برپا میکند. مردم با ملاقههای بزرگ آش را هم میزنند و در صفهای طولانی برای دریافت آش نذری میایستند. گوشت این آش از طریق قربانیهای هیئتها و مواد دیگر از طریق نذورات مردم تأمین میشود که نشاندهنده مشارکت گسترده مردم در مراسم مذهبی است.
سوالات متداول
❓ مراسم چق چقی زنی در نایین چیست؟
✅ مراسمی است که نوجوانان با کوبیدن دو چوب به هم، آغاز محرم را اعلام کرده و از مردم کمک میخواهند.
❓ مراسم جوش در نایین چگونه انجام میشود؟
✅ عزاداران پس از زنجیرزنی به دو گروه تقسیم شده و با فریاد حسین بر سر و سینه میزنند.
❓ چرا تعزیه بافران معروف است؟
✅ به دلیل اجرای بسیار واقعی، احساسی و بازیگران بومی که در روز عاشورا برگزار میشود.
جمعبندی
آداب عزاداری محرم در نایین ترکیبی از سنتهای بومی و مذهبی است که با نظم و همدلی مردم این شهر اجرا میشود. از چق چقی زنی تا تعزیه بافران، هر کدام جلوهای از ایمان و فرهنگ غنی نایین هستند. این مراسم نه تنها یک سوگواری مذهبی، بلکه یک رویداد فرهنگی است که هویت نایین را در ماه محرم شکل میدهد و سالهاست که تداوم دارد.














