۸ جمله که نباید به افراد مبتلا به آلزایمر و فراموشی بگویید؛ چه بگوییم؟

با افراد مبتلا به آلزایمر چگونه صحبت کنیم؟ وقتی پدر، مادر یا یکی از نزدیکانمان دچار فراموشی میشود، ممکن است ناخواسته جملههایی بگوییم که او را ناراحت، مضطرب یا خجالتزده کند. عبارتهایی مانند «منو یادت نمیاد؟»، «چند بار باید بگم؟» یا «اشتباه میکنی» شاید در گفتوگوهای روزمره عادی به نظر برسند، اما برای کسی که با مشکلات حافظه زندگی میکند، میتوانند آزاردهنده باشند. در این مطلب از پرشین وی با ۸ جملهای آشنا میشوید که بهتر است هنگام صحبت با افراد دچار فراموشی از آنها پرهیز کنید.
متخصصان مغز و اعصاب تأکید دارند که هدف از گفتوگو با فرد مبتلا به آلزایمر، امتحان کردن حافظه یا اصلاح مداوم اشتباهات او نیست؛ بلکه باید کمک کنیم احساس امنیت، احترام و مشارکت داشته باشد.
البته همه مشکلات حافظه به معنای آلزایمر نیستند و نحوه ارتباط مناسب نیز به شدت مشکل، توانایی فرد و ترجیحات شخصی او بستگی دارد.
۸ جمله اشتباه که نباید به افراد دچار فراموشی بگوییم
۱. «منو یادت میاد؟ میدونی من کی هستم؟»
تصور کنید پس از مدتی به دیدن مادربزرگتان میروید و اولین جمله شما این باشد: «مادربزرگ، منو میشناسی؟»
شاید قصد دارید خاطرهای را در ذهن او زنده کنید، اما این سؤال ممکن است باعث نگرانی شود؛ زیرا فرد احساس میکند باید در یک امتحان حافظه شرکت کند.
الیزابت لندزورک، متخصص طب سالمندی، توضیح میدهد که بهتر است بهجای درخواست شناسایی، خودمان را معرفی کنیم.
بهجای آن بگویید: «سلام مامانبزرگ، من سارام. خیلی خوشحالم دوباره میبینمت.»
سپس درباره موضوعی ساده و آشنا مانند گلهای خانه، غذایی که آماده کردهاید یا اتفاقی خوشایند صحبت کنید.
حتی اگر فرد نتواند دقیقاً شما را شناسایی کند، ممکن است همچنان از دیدار و همراهی شما لذت ببرد.
۲. «من که چند بار اینو بهت گفتم!»
تکرار سؤال یکی از رفتارهایی است که ممکن است در افراد دارای اختلال حافظه دیده شود.
برای مثال، ممکن است مادرتان در فاصله نیم ساعت، پنج بار بپرسد که چه زمانی قرار است به مطب پزشک بروید.
گفتن جمله «همین الان بهت گفتم!» کمکی به ثبت اطلاعات در حافظه نمیکند و ممکن است فرد را ناراحت کند.
کارولین فردریکس، متخصص مغز و اعصاب، توصیه میکند تا حد امکان هر بار با آرامش پاسخ بدهیم؛ حتی اگر سؤال چندین مرتبه تکرار شود.
بهجای آن بگویید: «ساعت ۱۱ میریم دکتر. هنوز نیم ساعت وقت داریم. بیا با هم آماده بشیم.»
اگر اطلاعاتی مانند زمان قرار ملاقات اهمیت دارد، میتوانید آن را روی یک کاغذ بزرگ بنویسید و در محل مناسبی قرار دهید.
در صورت خستگی یا کلافگی مراقب، استراحت کوتاه و کمک گرفتن از یکی دیگر از اعضای خانواده نیز مفید است.
۳. «نه، اشتباه میکنی! اصلاً اینطوری نبود»
بعضی افراد دچار مشکلات حافظه ممکن است هنگام تعریف خاطرات، زمان اتفاقات یا نام اشخاص را با یکدیگر اشتباه بگیرند.
برای مثال، پدرتان از سفری خانوادگی صحبت میکند، اما نام یکی از همراهان یا سال سفر را اشتباه به یاد میآورد.
اگر جزئیات اشتباه خطری ایجاد نمیکنند، معمولاً نیازی نیست مرتب او را تصحیح کنید.
متخصصان پیشنهاد میکنند به احساسات پشت خاطره توجه کنید.
بهجای آن بگویید: «چه سفر خوبی بود! یادمه چقدر اونجا خوش گذشت.»
در مراحل اولیه مشکلات حافظه، بعضی افراد ممکن است از یک یادآوری کوتاه استقبال کنند؛ اما اگر تصحیح کردن موجب ناراحتی میشود، بهتر است روش گفتوگو را تغییر دهید.

۴. «این چه حرفیه میزنی؟ اصلاً منطقی نیست!»
گاهی فردی که مشکل حافظه دارد تصور میکند کسی وسیله شخصی او را برداشته است؛ درحالیکه ممکن است خودش محل قرار دادن آن را فراموش کرده باشد.
اگر مادرتان بگوید «یکی کیفم رو دزدیده»، پاسخ تند یا مسخره کردن این نگرانی میتواند باعث افزایش اضطراب شود.
در چنین شرایطی بهتر است ابتدا احساس نگرانی او را بپذیرید، بدون اینکه ادعای سرقت را تأیید کنید.
بهجای آن بگویید: «میفهمم نگران شدی. بیا با هم دنبالش بگردیم.»
این پاسخ به فرد نشان میدهد که او را تنها نگذاشتهاید و برای حل مشکل همراهش هستید.
البته اگر احتمال خطر واقعی، سوءاستفاده مالی یا سرقت وجود دارد، موضوع باید جداگانه بررسی شود. آرام کردن فرد به معنای نادیده گرفتن مسائل امنیتی نیست.
۵. «عزیز کوچولوی من، آمادهای بریم حموم؟»
یکی از اشتباهات رایج هنگام مراقبت از سالمندان دچار زوال شناختی، استفاده از لحنی است که بیشتر برای صحبت با کودکان به کار میرود.
کریستین ویلیامز، استاد پرستاری، درباره نوعی گفتار با سالمندان هشدار میدهد که در آن از صدای اغراقآمیز، لقبهای کودکانه یا عبارتهای تحقیرکننده استفاده میشود.
برای مثال، وقتی فردی سالها استقلال داشته است، صحبت کردن با او به شکلی که گویی توانایی تصمیمگیری ندارد، ممکن است باعث احساس بیاحترامی شود.
بهجای آن بگویید: «مامان، دوست داری الان حمام کنی یا کمی بعد؟»
از لحن طبیعی، شمرده و محترمانه استفاده کنید.
البته اگر سالها فرد موردنظر را با لقب محبتآمیزی صدا کردهاید و او از شنیدن آن خوشحال میشود، لزوماً نیازی به کنار گذاشتن این عادت نیست. مسئله اصلی، کودکانه و تحقیرآمیز حرف زدن است.
۶. «از دخترش بپرس، خودش چیزی یادش نمیاد»
یکی دیگر از رفتارهای ناراحتکننده این است که درباره فرد دچار فراموشی صحبت کنیم، اما او را از مکالمه کنار بگذاریم.
برای مثال، در مهمانی خانوادگی، یکی از بستگان بهجای اینکه از مادرتان بپرسد چه غذایی دوست دارد، مستقیماً از شما سؤال میکند.
اگر فرد توانایی پاسخ دادن دارد، باید فرصت شرکت در گفتوگو را داشته باشد.
بهجای آن بگویید: «مامان، تو کدوم غذا رو بیشتر دوست داری؟»
اگر پاسخ دادن دشوار است، میتوانید چند گزینه ساده پیشنهاد دهید یا با کمک یکی دیگر از اعضای خانواده گفتوگو را ادامه دهید.
در مراجعههای پزشکی نیز بهتر است تا جایی که ممکن است مستقیماً با خود بیمار صحبت شود و همراه او اطلاعات تکمیلی را ارائه کند.
۷. «امروز میخوای چه کارهایی انجام بدی؟»
این سؤال در شرایط عادی کاملاً طبیعی است. اما برای فردی که دچار مشکلات شناختی پیشرفته شده، سؤال بسیار کلی ممکن است گیجکننده باشد.
فرد باید چندین گزینه را در ذهن بررسی کند، درباره آنها تصمیم بگیرد و سپس پاسخ مناسبی بدهد.
متخصصان سالمندی توصیه میکنند در چنین شرایطی انتخابها را محدود و مشخص کنیم.
بهجای آن بگویید: «دوست داری کمی پیادهروی کنیم یا توی خونه موسیقی گوش بدیم؟»
هنگام انتخاب لباس نیز میتوانید دو پیراهن نشان دهید و بپرسید کدام را ترجیح میدهد.
به این ترتیب فرد همچنان در تصمیمگیری مشارکت دارد، اما با گزینههای فراوان و پیچیده روبهرو نمیشود.
نکته مهم این است که این روش بیشتر برای افرادی کاربرد دارد که پرسشهای باز و پیچیده برایشان دشوار شده است. فردی که در مراحل اولیه اختلال حافظه قرار دارد، ممکن است همچنان ترجیح بدهد آزادانه درباره برنامه روزانه خود تصمیم بگیرد.
۸. «همه منتظرن تو رو ببینن، باید بیای پیش مهمونا!»
در مهمانیها و دورهمیهای خانوادگی، سروصدا و حضور افراد زیاد ممکن است برای بعضی مبتلایان به زوال عقل خستهکننده باشد.
حتی اگر فرد در گذشته عاشق مهمانیهای شلوغ بوده است، ممکن است اکنون توانایی تحمل همان میزان فعالیت و محرکهای محیطی را نداشته باشد.
اصرار کردن برای حضور طولانی در جمع میتواند باعث بیقراری یا خستگی بیشتر شود.
بهجای آن بگویید: «دوست داری یکم توی اتاق آرومتر استراحت کنی؟ هر وقت خواستی پیش بقیه برمیگردیم.»
میتوانید ملاقاتها را کوتاهتر کنید یا شرایطی فراهم کنید که اعضای خانواده بهصورت یک یا دو نفره با فرد گفتوگو کنند.
بهتر است کیفیت دیدار را در اولویت قرار دهید، نه تعداد مهمانهایی که فرد با آنها صحبت کرده است.

جدول ۸ جمله اشتباه و جایگزین مناسب برای بیمار آلزایمر
| جمله نامناسب | جایگزین بهتر |
|---|---|
| منو یادت میاد؟ | سلام، من سارام. خوشحالم میبینمت. |
| چند بار باید بهت بگم؟ | ساعت ۱۱ میریم؛ بیا با هم آماده بشیم. |
| نه، اینطوری نبود! | چه خاطره خوبی! یادمه خوش گذشت. |
| این چه حرف بیمنطقیه؟ | میفهمم نگران شدی؛ کمکت میکنم. |
| عزیز کوچولو، بریم حموم؟ | دوست داری الان حمام کنی یا بعداً؟ |
| از دخترش بپرس. | اول نظر خودش رو بپرسیم. |
| امروز میخوای چه کارهایی بکنی؟ | پیادهروی کنیم یا موسیقی گوش بدیم؟ |
| همه منتظرن؛ باید بیای. | دوست داری کمی استراحت کنی؟ |
چگونه با بیمار آلزایمری صحبت کنیم تا آرامش بیشتری داشته باشد؟
مؤسسه ملی سالمندی آمریکا چند توصیه کاربردی برای ارتباط بهتر با افراد مبتلا به آلزایمر ارائه کرده است.
- هنگام صحبت، در صورت راحتی فرد تماس چشمی برقرار کنید.
- او را با نامی صدا بزنید که به شنیدنش عادت دارد.
- آرام، واضح و با جملههای کوتاه صحبت کنید.
- برای پاسخ دادن فرصت کافی بدهید.
- اگر متوجه سؤال نشد، آن را با کلمات سادهتر بیان کنید.
- بهجای سؤالهای پیچیده، انتخابهای محدود و روشن پیشنهاد دهید.
- به احساسات و نگرانیهای او توجه کنید.
- در صورت امکان، صدای بلند تلویزیون و عوامل حواسپرتی را کم کنید.
- از صحبت کردن درباره او بهگونهای که انگار حضور ندارد، خودداری کنید.
- تواناییها و استقلال فرد را تا جایی که ایمن و امکانپذیر است حفظ کنید.
اگر فرد علاوه بر فراموشی، مشکلات حرکتی یا لرزش دارد، نباید همه علائم را به آلزایمر نسبت داد. برای شناخت یکی دیگر از بیماریهای عصبی میتوانید مقاله ۷ نشانه اولیه پارکینسون که ممکن است پیش از لرزش دست ظاهر شوند را بخوانید.
آیا باید اشتباهات فرد مبتلا به آلزایمر را همیشه نادیده بگیریم؟
خیر. هدف از پرهیز از اصلاحهای مکرر، جلوگیری از ناراحتی غیرضروری است، نه تأیید هر اطلاعات نادرست.
اگر اشتباه فرد به موضوعی مهم مانند مصرف دارو، ایمنی خانه، مسائل مالی یا مراجعه پزشکی مربوط است، باید با آرامش و به روش قابلفهم اطلاعات صحیح را ارائه کنید.
اما درباره جزئیات کماهمیت یک خاطره، معمولاً ضرورتی ندارد بحث طولانی برای اثبات درست بودن تاریخ یا نام اشخاص شکل بگیرد.
روش مناسب به توانایی شناختی و واکنش خود فرد بستگی دارد.
با سالمندی که یک سؤال را مرتب تکرار میکند چه کنیم؟
اگر فردی بارها یک سؤال مشابه میپرسد، ابتدا نیاز اصلی پشت سؤال را در نظر بگیرید. گاهی او فقط به اطلاعات نیاز دارد و گاهی به دنبال اطمینان و آرامش است.
برای مثال، پرسیدن مکرر زمان آمدن فرزند ممکن است با نگرانی از تنها ماندن ارتباط داشته باشد.
در چنین شرایطی میتوانید پاسخ کوتاهی بدهید و سپس با فعالیتی ساده، مانند مرتب کردن عکسها یا گوش دادن به موسیقی موردعلاقه، به او کمک کنید.
استفاده از تقویم بزرگ، ساعت خوانا و یادداشتهای مشخص در بعضی افراد مفید است؛ اما باید بررسی کنید آیا این ابزارها واقعاً به فرد کمک میکنند یا باعث سردرگمی بیشتر میشوند.
آیا فراموشی سالمندان همیشه نشانه آلزایمر است؟
خیر. فراموشی و مشکلات تمرکز علتهای مختلفی دارند. کمخوابی، افسردگی، بعضی داروها، مشکلات تیروئید، کمبود برخی ویتامینها و اختلالات شنوایی ممکن است در بروز مشکلات حافظه نقش داشته باشند.
همچنین بین تغییرات معمول حافظه با افزایش سن و اختلال شناختی که فعالیتهای روزمره را مختل میکند، تفاوت وجود دارد.
اگر فرد بهطور مکرر در مسیرهای آشنا گم میشود، انجام کارهای معمول برایش دشوار شده یا مشکل حافظه او در حال پیشرفت است، بهتر است توسط پزشک بررسی شود.
برای آشنایی با برخی علائم همراه و شرایطی که نیاز به بررسی دارند، مقاله گیجی در چه مواردی جدی است؟ را مطالعه کنید.
همچنین مطالب بخش بیماریها و پیشگیری اطلاعات بیشتری درباره سلامت و علائم بیماریها ارائه میکنند.
آیا کمخوابی میتواند فراموشی را بیشتر کند؟
کمبود خواب ممکن است بر توجه، تمرکز و یادگیری تأثیر بگذارد و یادآوری اطلاعات را دشوارتر کند.
اگر فرد سالمند خواب کافی ندارد یا شبها مرتب بیدار میشود، بهتر است علت مشکل خواب نیز بررسی شود.
در بعضی موارد، درد، اضطراب، مشکلات تنفسی هنگام خواب یا داروهای مصرفی میتوانند کیفیت خواب را کاهش دهند.
برای آشنایی با موضوعات مرتبط میتوانید مطالب بخش مشکلات خواب را بخوانید.
اگر فرد مبتلا به آلزایمر عصبانی شد چگونه واکنش نشان دهیم؟
عصبانیت یا بیقراری در بعضی افراد مبتلا به زوال عقل ممکن است با خستگی، درد، ترس، سروصدا یا دشواری در بیان نیازهایشان ارتباط داشته باشد.
اگر فرد هنگام گفتوگو ناراحت شد، بهتر است صدای خود را بالا نبرید و با او بحث نکنید.
کمی فاصله گرفتن، آرام کردن محیط و توجه به نیازهای جسمی مانند تشنگی یا ناراحتی ممکن است کمککننده باشد.
اگر رفتار فرد ناگهان نسبت به وضعیت معمول تغییر کرده است، باید علت پزشکی مانند درد، عفونت، عوارض داروها یا وضعیتهای حاد دیگر بررسی شود.
برای مثال، گیجی شدید و ناگهانی ممکن است ناشی از دلیریوم یا اختلال حاد دیگری باشد و نباید صرفاً به آلزایمر نسبت داده شود.
مطالب بخش بیماریها و درمان نیز برای آشنایی با مشکلات پزشکی مختلف در دسترس هستند.
سؤالات رایج درباره رفتار با بیماران آلزایمر
آیا باید از بیمار آلزایمری درباره خاطرات قدیمی سؤال کنیم؟
صحبت درباره خاطرات قدیمی میتواند برای برخی افراد خوشایند باشد، اما بهتر است حالت امتحان حافظه نداشته باشد. میتوانید عکسها را نشان دهید، خودتان درباره خاطره توضیح بدهید و اجازه دهید فرد به میل خود در گفتوگو شرکت کند.
آیا فرد مبتلا به آلزایمر متوجه ناراحتی دیگران میشود؟
بسیاری از افراد مبتلا به زوال عقل همچنان نسبت به لحن صدا، حالت چهره و احساسات اطرافیان واکنش نشان میدهند؛ حتی اگر در به خاطر سپردن بعضی اتفاقات مشکل داشته باشند.
با بیماری که اعضای خانواده را نمیشناسد چه کنیم؟
خودتان را با آرامش معرفی کنید، از توضیحات پیچیده خانوادگی خودداری کنید و بر همراهی و ایجاد احساس امنیت تمرکز داشته باشید.
آیا باید همه تصمیمها را برای بیمار آلزایمری بگیریم؟
خیر. تا جایی که فرد توانایی تصمیمگیری دارد، باید نظر او در امور روزمره و تصمیمهای مهم مورد توجه باشد. در صورت دشوار شدن انتخابها، میتوان گزینههای سادهتر ارائه کرد.
چگونه فشار مراقبت از بیمار آلزایمر را کاهش دهیم؟
تقسیم مسئولیت میان اعضای خانواده، برنامهریزی برای استراحت مراقب و استفاده از خدمات تخصصی در صورت نیاز میتواند کمککننده باشد. مراقبت طولانیمدت از فرد مبتلا به زوال عقل نباید بر عهده یک نفر بدون حمایت کافی باقی بماند.
جمعبندی؛ بهترین روش صحبت با فرد دچار فراموشی چیست؟
هنگام صحبت با فرد مبتلا به آلزایمر یا دیگر مشکلات حافظه، بهتر است بهجای امتحان کردن حافظه، سرزنش کردن یا اصلاح پیدرپی اشتباهات، بر آرامش و احترام تمرکز کنیم.
معرفی کردن خود، پاسخ دادن با حوصله، استفاده از جملههای کوتاه، ارائه انتخابهای ساده و توجه به احساسات فرد میتوانند گفتوگو را آسانتر کنند.
این توصیهها باید با شرایط هر فرد هماهنگ شوند. مشکلات حافظه در مراحل مختلف یکسان نیستند و بسیاری از افراد، بهخصوص در مراحل اولیه بیماری، همچنان میتوانند درباره زندگی خود تصمیم بگیرند و در گفتوگوهای خانوادگی مشارکت فعال داشته باشند.
برای مطالعه موضوعات دیگر درباره سلامت سالمندان و بیماریهای عصبی، میتوانید مطالب بخش پزشکی و سلامت پرشین وی را دنبال کنید.
منبع : تایم، یاهو هلث، مؤسسه ملی سالمندی آمریکا، انجمن آلزایمر بریتانیا، خدمات سلامت ملی بریتانیا











