آمار مهریه در دفاتر ازدواج؛ از ۱۴ سکه تا شمش‌های ۵ کیلویی

آمار مهریه در دفاتر ازدواج نشان می‌دهد که در سال‌های اخیر، تنوع و گاهی اوقات تعجب‌برانگیز بودن مبالغ و نوع مهریه‌ها به یکی از موضوعات داغ تبدیل شده است. دفاتر ثبت ازدواج به عنوان اولین مقصد زوج‌های جوان برای قانونی کردن پیوندشان، آمارهای زیادی از میزان مهریه، تحصیلات و سن عروس و دامادها را ثبت می‌کنند. اگرچه این آمارها ممکن است همیشه رسمی و مورد تایید نهادهای آماری بزرگ نباشند، اما همیشه نکات عجیب و غریبی را از واقعیت‌های جامعه ایرانی بیرون می‌کشند. در این گزارش به بررسی نمونه‌هایی از این دفاتر می‌پردازیم تا ببینیم زوج‌ها چه چیزهایی را به عنوان مهریه انتخاب می‌کنند.

در یک روز گرم تابستانی، با مراجعه به یکی از دفاتر ازدواج در مناطق شلوغ شهر و با کسب اجازه از مسئول دفتر، نگاهی به پرونده‌های اخیر انداختیم. نتایج این بررسی‌ها حاکی از آن است که اگرچه هنوز هم بسیاری از زوج‌ها مهریه‌های نمادین مانند 14 سکه را انتخاب می‌کنند، اما مواردی نیز وجود دارد که شگفت‌زده‌کننده است. از مهریه‌های معادل یک شاخه گل رز تا شمش‌های طلای 5 کیلویی، طیف وسیعی از انتخاب‌ها در این دفاتر دیده می‌شود. در ادامه به تحلیل دقیق‌تر این آمار و نظرات کارشناسان می‌پردازیم.

تنوع مهریه‌ها از 14 سکه تا شمش‌های طلا

در نمونه‌های بررسی شده از یک دفترخانه ازدواج، از کل 50 زوج، 15 زوج مهریه 14 سکه و کمتر از آن را انتخاب کرده‌اند. جالب توجه است که از این تعداد، 9 زوج، زوجه مطلقه و بانو و در 6 ازدواج دیگر، زوجه دوشیزه بوده‌اند. اما نکته قابل ملاحظه در میان این مهریه‌های 14 سکه‌ای، وجود مهریه‌های معادل «یک شاخه نبات» و «یک شاخه گل رز» است. در یکی از ازدواج‌ها، عروس و داماد هر دو دانشجو هستند و در دیگری زوج 3 سال بزرگتر از زوجه بوده‌اند. همچنین از مجموع این 15 زوج، تنها دو زوج مهریه یک سکه طلا دارند که در هر دو ازدواج عروس خانم از آقای داماد بزرگتر است.

در بخش دیگری از بررسی‌ها، 10 زوج مهریه‌های 200 سکه و کمتر داشته‌اند. در میان این گروه، 3 نفر از عروس خانم‌ها از همسرانشان بزرگتر بودند و از میان این 10 نفر، 4 نفرشان مطلقه بودند. یک مورد دیگر نیز عروس مطلقه اما از آقا کوچکتر بود. در سه مورد هم عروس و داماد هم‌سن بودند. این آمار نشان می‌دهد که سن و سابقه ازدواج تأثیر مستقیمی بر میزان مهریه انتخابی ندارد و عوامل دیگری مانند شرایط اقتصادی و فرهنگی نقش پررنگ‌تری ایفا می‌کنند.

مهریه‌های سنگین و موارد عجیب

در مقابل مهریه‌های سبک، 35 زوج مهریه‌های 200 سکه و بالاتر دارند. در این گروه، 10 مورد خانم‌ها از آقایان بزرگترند و یک زوجه بسیار بزرگتر از زوج است. از نکات قابل توجه این آمار می‌توان به مهریه 1355 سکه بهار آزادی و یک سفر اروپایی با اختلاف سنی 5 سال اشاره کرد. همچنین موردی با 825 سکه بهار آزادی بعلاوه حق حضانت بچه (از همسر اول) با 4 سال اختلاف سنی و 500 سکه بهار آزادی و حق طلاق و اجازه سفر خارجی با اختلاف سنی 20 سال (زوج بزرگتر است) دیده شده است.

در خصوص ازدواج‌هایی که عروس و داماد هم‌سن هستند، 5 زوج مهریه‌ای بالای 500 سکه دارند. در یکی از موارد مهریه 1369 سکه بهار آزادی بوده و حق تحصیل هم به عروس خانم داده شده است. در اکثر این ازدواج‌ها مهریه به صورت عندالاستطاعه بوده است. در یکی دیگر از دفاتر ازدواج در غرب تهران که به خاطر موقعیت خوب منطقه‌ای و حسن شهرت، افراد زیادی برای ثبت مهم‌ترین روز زندگی‌شان به آنجا می‌آیند، اطلاعات جالبی در داخل دفتر وجود دارد. بیشترین اختلاف سنی 20 سال، عروس 8 سال از داماد بزرگ‌تر و مهریه‌های 14 شاخه گل رز که به گفته مسئول دفترخانه بسیار زیاد شده است، از جمله این موارد است.

نظرات کارشناسان درباره مهریه

حقوقی که خانم‌ها دارند، مهریه و نفقه است و حقوقی که به آقایان اختصاص داده شده است، حق طلاق است. دین اسلام نگفته است که زن باید حق طلاق داشته باشد، اما همانطور که به زن حق گرفتن مهریه داده است و از طرفی اجازه داده که زن مهریه را به شوهرش ببخشد، به مرد هم حق طلاق داده و به او اجازه واگذاری به زن را داده است. اسلام دینی نیست که احکام را مقرر کرده باشد برای اینکه باید و نبایدهای شکل‌گیری خانواده به وجود آید. احکام اسلامی ماورای این‌هاست و آن بحث اخلاقیات است.

منصور بهرامی، آسیب‌شناس و مدرس دانشگاه، در گفت‌وگو با برنا با بیان اینکه مهریه بالا یکی از مخرب‌ترین ابزارهایی است که در ازدواج مورد استفاده قرار می‌گیرد، گفت: مهریه سنت قابل احترامی است، اما مانند خیلی از سنت‌های دیگر شکل آن تغییر کرده و مشکلاتی را به وجود آورده است. وی ادامه داد: به طور مثال زمانی که مرد مجبور باشد کلیه‌اش را بفروشد و مهریه همسرش را پرداخت کند، یا مهریه ابزاری باشد برای خانمی که به هر دلیلی نمی‌خواهد با همسرش زندگی کند، مهریه در این جامعه به معضلی تبدیل شده که خسارات جبران‌ناپذیری در پی دارد.