نماز غفیله چگونه خوانده می‌شود؟ | متن کامل، دعا و وقت آن
نماز غفیله یک نماز مستحبی دو رکعتی است که روش معمول آن را میان نماز مغرب و عشا انجام می‌دهند. در رکعت اول، بعد از حمد، آیات ۸۷ و ۸۸ سوره انبیا و در رکعت دوم، بعد از حمد، آیه ۵۹ سوره انعام را می‌خوانید. دعای ویژه قنوت هم در رکعت دوم است. این راهنمای پرشین‌وی متن‌ها، ترجمه ساده و ترتیب خواندن نماز را یک‌جا در اختیارتان می‌گذارد.
مبنای توضیح احکام در این مطلب، رساله و استفتائات رسمی آیت‌الله سیستانی است. نماز غفیله با نماز واجب مغرب و عشا فرق دارد و جای آن‌ها را نمی‌گیرد. برای آن هم وعده پولدار شدن فوری، درمان قطعی بیماری یا رفع حتمی همه مشکلات در زمان مشخص مطرح نمی‌کنیم. هدف، آموزش درست یک عبادت مستحبی و شناخت متن و معنی آن است.
نماز غفیله چند رکعت است و چطور خوانده می‌شود؟
این نماز، دو رکعت با یک تشهد و سلام در پایان دارد. رکوع و سجده‌های آن مانند یک نماز دو رکعتی معمولی است. بخش متفاوت، آیه‌هایی است که بعد از حمد می‌خوانید و دعایی که در قنوت می‌آورید. جدول زیر ترتیب را کوتاه نشان می‌دهد؛ متن کامل آیه‌ها و قنوت در ادامه آمده است.
| مرحله | کار اصلی | متن ویژه |
|---|---|---|
| آغاز | نیت و تکبیرهالاحرام | قصد خواندن دو رکعت نماز غفیله برای خدا |
| رکعت اول | حمد، آیات ویژه، رکوع و دو سجده | انبیا، آیات ۸۷ و ۸۸ |
| رکعت دوم | حمد و آیه ویژه | انعام، آیه ۵۹ |
| قنوت | دعای مخصوص و درخواست حاجت | اللهم إنی أسألک بمفاتح الغیب… |
| پایان | رکوع، دو سجده، تشهد و سلام | مانند پایان نماز دو رکعتی |
اگر تازه با نمازهای مستحبی آشنا شده‌اید، ابتدا تفاوت کلی آن‌ها با نماز واجب را بشناسید. راهنمای نافله‌های روزانه به این موضوع کمک می‌کند. غفیله، خودش از نافله‌های شبانه‌روزی نیست؛ درباره نیت هم‌زمان آن با نافله مغرب، در بخش جداگانه توضیح می‌دهیم تا تعداد رکعت‌ها با هم اشتباه نشود.
وقت نماز غفیله چه زمانی است؟
در مسئله ۲۰۷۵ توضیح‌المسائل جامع آیت‌الله سیستانی، این نماز میان مغرب و عشا معرفی می‌شود. پاورقی همان مسئله می‌گوید انجام آن بین این دو نماز، در وقت فضیلت مغرب، مطابق دستور است و در وقت فضیلت عشا هم کافی است. پس یک ساعت ثابت مثل «همیشه ساعت هفت» برای همه شهرها و فصل‌ها درست نیست.
برای برنامه معمول، پس از نماز مغرب و پیش از عشا فرصت آن را در نظر بگیرید. اوقات شرعی محل زندگی را بررسی کنید و وقت نماز واجب را هم در نظر داشته باشید. برای آشنایی با ذکرها و دعاهای پس از نماز مغرب، مطلب تعقیب نماز مغرب با معنی موضوع نزدیک دیگری است؛ تعقیب با خود نماز غفیله یکی نیست.
آیا بعد از نماز عشا هم می‌توان غفیله خواند؟
در استفتائات عربی دفتر آیت‌الله سیستانی، بخش «صلاه الغفیله»، پرسش چهارم، درباره انجام آن پس از نماز عشا سؤال می‌کند و پاسخ، جواز آن است. این پاسخ را با نام همان مرجع نقل می‌کنیم. اگر مقلد مرجع دیگری هستید یا درباره زمان خاصی سؤال دارید، فتوای خودتان را بررسی کنید و از یک پاسخ، حکم همگانی نسازید.
نیت نماز غفیله را چطور بگوییم؟
کافی است قصد کنید دو رکعت نماز غفیله را برای نزدیک شدن به خدا می‌خوانید. مطابق پاسخ رسمی آیت‌الله سیستانی درباره نیت این نماز، لازم نیست این قصد را با زبان بگویید. برای یادگیری می‌توانید در ذهن مرور کنید: «دو رکعت نماز غفیله می‌خوانم، قربتاً الی الله.» این جمله نمونه توضیح نیت است، نه ذکر واجبِ آغاز نماز.
پیش از شروع، شرایط نماز را آماده کنید. اگر نیاز به وضو دارید، آن را درست انجام دهید و متن آیه‌ها را از قبل مرور کنید. راهنمای طریقه وضو گرفتن برای آشنایی با مراحل وضو در دسترس است. مستحب بودن نماز به معنی کنار رفتن شرایط لازم آن نیست. درباره غسل یا تیمم هم باید مطابق وظیفه خود عمل کنید.
رکعت اول نماز غفیله؛ متن کامل آیات
پس از نیت و تکبیرهالاحرام، سوره حمد را بخوانید. سپس به جای سوره، این دو آیه از سوره انبیا را می‌خوانید:
وَذَا النُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغَاضِبًا فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَیْهِ فَنَادَى فِی الظُّلُمَاتِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَکَ إِنِّی کُنْتُ مِنَ الظَّالِمِینَ فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَنَجَّیْنَاهُ مِنَ الْغَمِّ وَکَذَلِکَ نُنْجِی الْمُؤْمِنِینَ.
ترجمه ساده: و صاحب ماهی، یونس، را یاد کن؛ هنگامی که خشمگین رفت و گمان کرد بر او تنگ نمی‌گیریم. پس در تاریکی‌ها ندا داد: معبودی جز تو نیست؛ تو پاک و منزهی؛ من از ستمکاران بودم. دعایش را پذیرفتیم و او را از اندوه نجات دادیم و مؤمنان را این‌گونه نجات می‌دهیم.
بعد از این آیات، رکوع و دو سجده را مانند نماز معمول انجام دهید و برای رکعت دوم برخیزید. دقت کنید خواندن حمد و خواندن آیات ویژه، دو بخش جدا هستند؛ آیه‌ها جای حمد را نمی‌گیرند. بهتر است پیش از نماز، محل شروع و پایان این دو آیه را در متن پیدا کنید تا وسط خواندن سردرگم نشوید.
رکعت دوم نماز غفیله؛ متن آیه وعنده مفاتح الغیب
در رکعت دوم، ابتدا سوره حمد و بعد از آن، به جای سوره، آیه ۵۹ سوره انعام را بخوانید:
وَعِنْدَهُ مَفَاتِحُ الْغَیْبِ لَا یَعْلَمُهَا إِلَّا هُوَ وَیَعْلَمُ مَا فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَمَا تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَهٍ إِلَّا یَعْلَمُهَا وَلَا حَبَّهٍ فِی ظُلُمَاتِ الْأَرْضِ وَلَا رَطْبٍ وَلَا یَابِسٍ إِلَّا فِی کِتَابٍ مُبِینٍ.
ترجمه ساده: کلیدهای غیب نزد اوست و جز او کسی آن‌ها را نمی‌داند. آنچه در خشکی و دریاست می‌داند. هیچ برگی نمی‌افتد مگر اینکه از آن آگاه است؛ هیچ دانه‌ای در تاریکی‌های زمین و هیچ تر و خشکی نیست، مگر اینکه در کتابی روشن ثبت است.
این آیه از علم خدا سخن می‌گوید. مثال برگ و دانه، توجه خواننده را به جزئیاتی جلب می‌کند که ممکن است از نگاه ما پنهان بماند. برای فهم اولیه، لازم نیست اصطلاح‌های دشوار بسازیم؛ می‌توانیم بگوییم آگاهی پروردگار محدود به چیزهایی نیست که ما می‌بینیم. ترجمه برای فهم معناست و جای متن عربیِ آیه در نماز را نمی‌گیرد.
دعای قنوت نماز غفیله با ترجمه
پس از آیه رکعت دوم و پیش از رکوع، قنوت می‌گیرید و این دعا را می‌خوانید:
اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِمَفَاتِحِ الْغَیْبِ الَّتِی لَا یَعْلَمُهَا إِلَّا أَنْتَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَأَنْ تَفْعَلَ بِی کَذَا وَکَذَا.
معنی ساده: خدایا، تو را به کلیدهای غیبی که جز تو کسی آن‌ها را نمی‌داند می‌خوانم؛ بر محمد و خاندان محمد درود بفرست و برای من چنین و چنان کن. به جای «کذا و کذا»، حاجت‌های خود را بیان می‌کنید؛ این دو واژه، اشاره به محل درخواست شما هستند.
سپس ادامه دعا را بخوانید:
اللَّهُمَّ أَنْتَ وَلِیُّ نِعْمَتِی وَالْقَادِرُ عَلَى طَلِبَتِی تَعْلَمُ حَاجَتِی، فَأَسْأَلُکَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ لَمَّا قَضَیْتَهَا لِی.
معنی ساده: خدایا، تو سرپرست نعمت منی و بر برآوردن خواسته‌ام توانایی؛ حاجتم را می‌دانی. پس به حق محمد و خاندانش از تو می‌خواهم آن را برایم برآورده سازی. پس از آن، خواسته‌هایتان را از خدا بخواهید. مطابق متن رساله، در بعضی نسخه‌ها به جای «وآله»، «وآل محمد» آمده است.
برای آشنایی با دعاهای کوتاه دیگر، راهنمای دعاهای قرآنی برای حاجت را هم ببینید. آن متن‌ها را با دعای ویژه غفیله یکی ننامید. اگر می‌خواهید در قنوت به فارسی هم دعا کنید، پاسخ رسمی آیت‌الله سیستانی می‌گوید پس از ذکر یا دعای عربی، می‌توان دعای فارسی را هم آورد.
پایان نماز غفیله چگونه است؟
پس از قنوت، به رکوع بروید و بعد دو سجده را انجام دهید. سپس تشهد و سلام را مانند پایان نماز دو رکعتی بخوانید. یعنی این نماز، بعد از قنوت تمام نمی‌شود؛ رکوع، سجده‌ها و پایان نماز هم جای خود را دارند. برای یادگیری، می‌توانید ترتیب را پیش از شروع یک بار از روی جدول بالای صفحه مرور کنید.
اگر پس از نماز عشا هم می‌خواهید زمانی برای دعا داشته باشید، متن تعقیب نماز عشا با معنی در دسترس است. تعقیب، دعای قنوت و آیات هر رکعت را از هم جدا بشناسید. برای کسی که تازه یاد می‌گیرد، شناخت همین ترتیب‌ها از زیاد کردن متن‌های اضافی در اولین نوبت مفیدتر است.
ثواب نماز غفیله در روایات چیست؟
در وسائل‌الشیعه، جلد ۸، صفحه ۱۲۱، حدیث ۲ از باب ۲۰ِ نمازهای مستحبی دیگر، از امام صادق علیه‌السلام گزارشی درباره این دو رکعت، آیه‌ها، دعای قنوت و درخواست حاجت آمده است. پایان نقل، از عطای خواسته سخن می‌گوید. این، مأخذی برای معرفی فضیلت نماز و امید به خداست؛ درباره بررسی سند، داوری تخصصی جداگانه لازم است.
از این نقل نباید فهرست تازه‌ای از نتیجه‌های قطعی مانند درمان هر بیماری، افزایش تضمینی درآمد یا حفاظت همیشگی از حادثه بسازیم. همچنین نمی‌توان برای خواسته یک فرد، ساعت دقیق نتیجه تعیین کرد. فردی که هنوز با مشکل روبه‌روست، نباید هدف سرزنش قرار بگیرد. عبادت را با قضاوت درباره ایمان و زندگی دیگران همراه نکنیم.
اگر در کنار نماز، نیایش دیگری برای روزهای سخت می‌خواهید، دعای هفتم صحیفه سجادیه با این زمینه مرتبط است. این دعا متن و جایگاه مستقل دارد و لازم نیست آن را به عنوان بخش اجباری نماز غفیله معرفی کنیم. هر عبادت را با نام و روش خودش بشناسیم.
فرق نماز غفیله با نافله مغرب چیست؟
نافلۀ مغرب چهار رکعت است که به صورت دو نماز دو رکعتی انجام می‌گیرد. غفیله دو رکعت با آیات و قنوت ویژه است. در مسئله ۲۰۷۵ رساله جامع آیت‌الله سیستانی، امکان انجام آن با نیت هم‌زمان نافله مغرب هم آمده است. این نکته به معنی تبدیل شدن تمام چهار رکعت نافله مغرب به یک نماز دو رکعتی نیست.
اگر می‌خواهید هر دو عنوان را در نظر بگیرید، نیت و روش را مطابق فتوای مرجع خود انجام دهید. تعداد رکعت‌ها را از روی یک جدول خلاصه یا شنیده ناقص تغییر ندهید. داشتن یک یادداشت کوچک از نام نماز، تعداد رکعت و آیات آن، پیش از شروع تمرین کمک می‌کند این موضوع‌ها با هم مخلوط نشوند.
آیا نماز غفیله را می‌توان نشسته خواند؟
بله؛ مطابق مسئله ۲۰۸۷ رساله جامع آیت‌الله سیستانی، نمازهای مستحبی را می‌توان نشسته خواند، حتی اگر فرد توان ایستادن داشته باشد. در مسئله بعد، ایستاده خواندن آن‌ها بهتر دانسته شده است، با استثنای مربوط به نافله عشا. این پاسخ درباره نماز مستحبی است و نباید آن را بدون بررسی به نماز واجب فرد سالم تعمیم داد.
روش نماز روی صندلی و انجام رکوع و سجده، جزئیات خود را دارد. برای آشنایی با آن، راهنمای نماز نشسته روی زمین و صندلی را ببینید. اگر بیمار هستید، شرایط شخصی و توان واقعی خود را در نظر بگیرید و حکم مرتبط را بپرسید. مطلب احکام نماز بیماران نیز موضوع جداگانه‌ای را توضیح می‌دهد.
حکم نماز غفیله در عادت ماهانه چیست؟
نماز غفیله هم نماز است؛ نباید گفت چون مستحب است، در حال حیض می‌توان آن را خواند. مطابق مسائل ۵۱۳ و ۵۲۰ رساله جامع آیت‌الله سیستانی، نماز زن در حال حیض، چه واجب و چه مستحب، صحیح نیست و انجام آن با قصد عبادت شرعی، حکم منع دارد. خواندن دعا را با اقامه نماز یکسان ندانید.
پس از پایان حیض، برای انجام نماز باید وظیفه طهارت را رعایت کرد. راهنمای غسل حیض چگونه است به این موضوع مربوط است. اگر درباره نوع خون یا زمان پاکی تردید دارید، مسئله خودتان را دقیق بپرسید؛ پاسخ عمومیِ نماز غفیله، تشخیص وضعیت شخصی را انجام نمی‌دهد. حرمت و حریم خصوصی بانوان را هم در پرسیدن و توضیح احکام رعایت کنیم.
اشتباه‌های رایج در خواندن نماز غفیله
- حمد را حذف نکنید؛ آیات ویژه پس از حمد هستند.
- رکعت اول و دوم، آیات متفاوت دارند؛ جای آن‌ها را در یادداشت روشن کنید.
- دعای مخصوص قنوت، در رکعت دوم و پیش از رکوع است.
- متن ترجمه را برای فهم بخوانید؛ آن را جایگزین قرائت عربی آیات در نماز نکنید.
- برای نماز مستحبی اذان و اقامه نسازید؛ طبق مسئله ۲۰۹۵، اذان و اقامه آن مشروع نیست.
- از عنوان «مستحب» نتیجه نگیرید که همه شرایط نماز کنار می‌روند.
اگر آیه یا ترتیب بخشی را فراموش کردید، پیش از دادن حکم قطعی درباره صحت یا بطلان، جزئیات اتفاق را با دفتر مرجع خود مطرح کنید. احکام خطا در نماز، به نوع و جای خطا بستگی دارند. سؤال روشن بهتر از جواب کلی است: بگویید کدام رکعت بوده، چه خوانده‌اید و چه زمانی متوجه شده‌اید.
چطور متن نماز را راحت‌تر یاد بگیریم؟
اول متن هر رکعت را جدا مرور کنید. برای یادگیری، می‌توانید عنوان «رکعت اول» و «رکعت دوم» را روی دو یادداشت بگذارید و قبل از نماز بخوانید. سپس معنی قنوت را مرور کنید تا محل بیان حاجت روشن باشد. این پیشنهاد آموزشی است و دستور دینی تازه‌ای به نماز اضافه نمی‌کند.
یادگیری را به عجله تبدیل نکنید. اگر واجبات نماز برایتان نیاز به مرور دارد، آن‌ها را هم درست یاد بگیرید. برای موضوع مستقل نمازهای فوت‌شده، راهنمای نماز قضا را چگونه بخوانیم را ببینید. نماز غفیله، جای نماز واجبِ فوت‌شده را نمی‌گیرد و نباید این دو را یک عمل واحد فرض کرد.
پرسش‌های رایج درباره نماز غفیله
در رکعت اول باید سوره توحید بخوانیم؟
در دستور این نماز، پس از حمد، آیات ۸۷ و ۸۸ انبیا به جای سوره می‌آیند. برای انجام روش مخصوص غفیله، همین متن‌ها را یاد بگیرید.
نماز غفیله فقط برای حاجت است؟
این نماز یک عبادت مستحبی است و در قنوت آن درخواست حاجت هم آمده است. لازم نیست برای خواندن آن، مشکل فوق‌العاده یا مراسم ویژه‌ای داشته باشید.
آیا گفتن نیت با زبان لازم است؟
طبق پاسخ دفتر آیت‌الله سیستانی، قصد خواندن آن کافی است و تلفظ نیت لازم نیست. جمله نمونه، فقط برای روشن شدن قصد آمده است.
آیا غفیله جای نماز عشا را می‌گیرد؟
خیر؛ نماز غفیله مستحب است و نماز عشا حکم و روش جداگانه دارد. خواندن یک نماز مستحبی، وظیفه نماز واجب را انجام نمی‌دهد.
منابع و مآخذ
- قرآن کریم، انبیا، آیات ۸۷ و ۸۸؛ انعام، آیه ۵۹.
- شیخ حر عاملی، وسائل‌الشیعه، جلد ۸، صفحه ۱۲۱، باب ۲۰، حدیث ۲، شماره ۱۰۲۱۷.
- توضیح‌المسائل جامع آیت‌الله سیستانی، جلد اول، مسئله ۲۰۷۵ و پاورقی‌های آن؛ مسائل ۲۰۵۱، ۲۰۸۷، ۲۰۸۸، ۲۰۹۵، ۵۱۳ و ۵۲۰.
- استفتائات رسمی دفتر آیت‌الله سیستانی، بخش عربی «صلاه الغفیله»، پرسش‌های ۲ و ۴؛ بخش فارسی «قنوت».
ترجمه‌های ساده و پیشنهادهای یادگیری، توضیح تحریریه‌اند؛ برای حکم شخصی، فتوای مرجع تقلید خود را بررسی کنید.
