حقوق مادران شیرده: مرخصی، مزایا و حمایت‌های قانونی در ایران

حقوق مادران شیرده در قانون از جنبه‌های مهم حمایت از خانواده و مادران در جامعه محسوب می‌شود. قوانین متعددی در ایران برای حمایت از مادران در دوران بارداری، زایمان و پس از آن، به ویژه در دوران شیردهی، تدوین شده است. این قوانین با هدف تضمین سلامت مادر و کودک، تسهیل روند بازگشت مادر به فعالیت شغلی و حفظ امنیت شغلی وی، تدوین شده‌اند. قانون ترویج تغذیه با شیر مادر و حمایت از مادران در دوران شیردهی، یکی از مهم‌ترین قوانین در این زمینه است که حمایت‌های گسترده‌ای را برای شاغلان در بخش‌های دولتی و غیردولتی در نظر گرفته است.

در حال حاضر، دو نظام حمایتی اصلی برای مادران در دوران بارداری، زایمان و پس از آن وجود دارد: نظام مبتنی بر قانون استخدام کشوری و قانون تأمین اجتماعی، و نظام خاص قانون ترویج تغذیه با شیر مادر. قانون دوم به طور ویژه به مادران شیرده اختصاص دارد و مزایای بیشتری را برای آن‌ها در نظر گرفته است. این حمایت‌ها شامل مرخصی‌های مختلف، مزایای پزشکی و تضمین امنیت شغلی مادران می‌شود که در ادامه به تفصیل به آن‌ها خواهیم پرداخت.

مرخصی‌های دوران شیردهی

قانونگذار برای حمایت از مادران شیرده، تسهیلاتی را در قالب مرخصی‌های مختلف پیش‌بینی کرده است. این مرخصی‌ها به مادران کمک می‌کنند تا بتوانند هم به وظایف مادری خود عمل کنند و هم در صورت تمایل به ادامه فعالیت شغلی، با مشکلی مواجه نشوند.

مرخصی زایمان

بر اساس قانون ترویج تغذیه با شیر مادر، مرخصی زایمان برای مادرانی که فرزند خود را شیر می‌دهند، در بخش‌های دولتی و غیردولتی به مدت ۶ ماه است. این مدت برای زایمان‌های دوقلو، پنج ماه و برای زایمان‌های سه‌قلو و بیشتر، یک سال با استفاده از حقوق و فوق‌العاده‌های مربوط تعیین می‌شود. همچنین، بانوانی که در طول دوران بارداری با تایید پزشک معالج از مرخصی استعلاجی استفاده می‌کنند، از چهار ماه مرخصی زایمان بهره‌مند خواهند بود و مدت مرخصی استعلاجی از مرخصی زایمان آن‌ها کسر نخواهد شد.

مرخصی ساعتی شیردهی

مادران شیرده پس از شروع به کار مجدد، در صورت ادامه شیردهی، می‌توانند حداکثر تا ۲۴ ماهگی کودک، روزانه یک ساعت از مرخصی ساعتی (بدون کسر از مرخصی استحقاقی) استفاده کنند. استفاده از این مرخصی ساعتی تا سن ۲۰ ماهگی کودک، منوط به ارائه گواهی مرکز بهداشتی درمانی مبنی بر تغذیه شیرخوار توسط مادر است.

حمایت‌های شغلی و امنیتی

قانونگذار علاوه بر مرخصی‌ها، به موضوع امنیت شغلی مادران شیرده نیز توجه ویژه‌ای داشته است. این حمایت‌ها تضمین می‌کنند که مادران پس از پایان دوران مرخصی زایمان و در حین شیردهی، با تهدید شغلی مواجه نشوند.

امنیت شغلی مادران پس از پایان مرخصی زایمان و در حین شیردهی باید تامین شود. این بدان معناست که کارفرمایان نمی‌توانند به دلیل بارداری یا شیردهی، اقدام به اخراج یا تبعیض علیه مادران کنند. قانون کار و قانون تأمین اجتماعی نیز در این زمینه مقرراتی را پیش‌بینی کرده‌اند.

مزایای پزشکی و حمایتی

قانون تأمین اجتماعی و قانون کار، مزایای دیگری را نیز برای دوران بارداری و زایمان در نظر گرفته‌اند که شامل مزایای نقدی و خدمات پزشکی می‌شود. این مزایا به مادران کمک می‌کنند تا دوران بارداری و پس از زایمان را با سلامت بیشتری سپری کنند.

کمک بارداری

بر اساس ماده ۶۷ قانون تأمین اجتماعی، بیمه شده زن یا همسر بیمه شده مرد، در صورتی که ظرف یک سال قبل از زایمان سابقه پرداخت حق بیمه ۶۰ روز را داشته باشد، می‌تواند به شرط عدم اشتغال به کار از کمک بارداری استفاده کند. این کمک معادل دو سوم آخرین مزد یا حقوق بیمه شده است و حداکثر برای مدت ۱۲ هفته، قبل و بعد از زایمان پرداخت می‌شود. شرط عدم اشتغال به کار برای جلوگیری از سوءاستفاده و اطمینان از اینکه این کمک جایگزین دستمزد است، در نظر گرفته شده است.

حمایت‌های طبی و معاینات

ماده ۶۸ قانون تأمین اجتماعی نیز پیش‌بینی کرده است که بیمه شده زن یا همسر بیمه شده مرد، در صورتی که در طول مدت یک سال قبل از وضع حمل حق بیمه ۶۰ روز را پرداخته باشد، می‌تواند از کمک‌ها و معاینات طبی و معالجات قبل و بعد از وضع حمل استفاده کند. در این ماده به بیمه شده اختیار داده شده است که به جای بهره‌مندی از این خدمات، مبلغی وجه نقد دریافت کند، به ویژه در مناطقی که سازمان تأمین اجتماعی امکانات کافی برای وضع حمل ندارد.

“قوانین حمایتی از مادران شیرده، نشان‌دهنده توجه جامعه به نقش حیاتی مادران در تربیت نسل آینده و تلاش برای ایجاد تعادل میان مسئولیت‌های خانوادگی و شغلی آن‌هاست.”

قانون کار و حمایت از مادران

ماده ۷۶ قانون کار که در سال ۱۳۶۹ به تصویب رسیده، مدت مرخصی زایمان را از ۸۴ روز به ۹۰ روز افزایش داده است. همچنین برای زایمان‌های توأمان، ۱۴ روز به این مدت اضافه شده است (جمعاً ۱۰۴ روز). این ماده تنها در خصوص کارگران زن لازم‌الاجرا است و مدت مرخصی زایمان آن‌ها با تأیید سازمان تأمین اجتماعی جزو سابقه خدمت آن‌ها به شمار می‌آید. تبصره ۲ این ماده نیز بیان می‌کند که حقوق ایام مرخصی زایمان طبق مقررات قانون تأمین اجتماعی پرداخت خواهد شد.

سوالات متداول