طرح «آشیان» برای مستاجران؛ زوج‌های جوان چگونه می‌توانند از مسکن استیجاری استفاده کنند؟

طرح مسکن استیجاری آشیان به‌عنوان یکی از برنامه‌های دولت برای کمک به مستاجران و به‌ویژه زوج‌های جوان در حال اجراست؛ طرحی که بر اساس آن قرار است بخشی از واحدهای مسکونی با اجاره‌ای پایین‌تر از شرایط معمول بازار در اختیار گروه‌های هدف قرار بگیرد.

مطالب مرتبط با «طرح مسکن استیجاری آشیان»: «زمان ثبت‌نام و شرایط متقاضیان مسکن استیجاری اعلام شد»

طرح مسکن استیجاری آشیان

فرشید ایلاتی، کارشناس بازار مسکن، با مثبت ارزیابی کردن اصل این برنامه معتقد است مسکن استیجاری می‌تواند برای خانواده‌هایی که هنوز توان خرید خانه ندارند یک فرصت موقت ایجاد کند تا در چند سال نخست زندگی مشترک بتوانند بخشی از درآمد خود را پس‌انداز کرده و شرایط اقتصادی بهتری برای ورود به بازار مسکن پیدا کنند.

طرح آشیان بیشتر برای چه کسانی است؟

بر اساس توضیحات ارائه‌شده، یکی از گروه‌هایی که در این برنامه مورد توجه قرار گرفته‌اند، زوج‌های جوانی هستند که طی پنج سال گذشته ازدواج کرده‌اند.

ایده اصلی این است که این خانوارها برای مدتی بتوانند از واحدهای استیجاری با شرایط مناسب‌تر استفاده کنند و بخشی از فشار هزینه مسکن در سال‌های ابتدایی زندگی مشترک کاهش پیدا کند.

البته این کارشناس تأکید کرده است که مسکن استیجاری را نباید راه‌حل نهایی خانه‌دار شدن خانواده‌ها دانست. چنین مدلی بیشتر می‌تواند نقش یک دوره گذار را داشته باشد تا خانوار در این مدت امکان پس‌انداز و بهبود وضعیت مالی خود را پیدا کند.

ظرفیت فعلی طرح آشیان چقدر است؟

یکی از مهم‌ترین انتقادها به طرح فعلی، محدود بودن تعداد واحدهایی است که می‌توانند از طریق آن عرضه شوند.

به گفته ایلاتی، ظرفیت فعلی طرح در مقایسه با میزان نیاز بازار حتی به چند درصد جامعه هدف نیز نمی‌رسد. بنابراین اگر قرار باشد مسکن استیجاری تأثیر قابل توجهی در بازار اجاره داشته باشد، تعداد واحدها باید در ابعاد بسیار بزرگ‌تری افزایش پیدا کند.

واحدهای طرح مسکن استیجاری از کجا تأمین می‌شوند؟

یکی از مدل‌هایی که تاکنون برای اجرای طرح مطرح شده، خرید واحدهای آماده از انبوه‌سازان است.

در برخی شهرها، به‌ویژه شهرهای کوچک‌تر، واحدهایی ساخته شده‌اند که به دلیل شرایط بازار امکان فروش سریع آنها وجود ندارد. بر اساس این مدل، دولت می‌تواند چنین واحدهایی را با قیمت مناسب خریداری کند و در مقابل، زمین‌هایی با قابلیت ساخت در اختیار انبوه‌ساز قرار دهد.

به این ترتیب سازنده می‌تواند پروژه جدیدی را آغاز کند و واحدهای خریداری‌شده نیز وارد چرخه مسکن استیجاری شوند.

مدل پیشنهادی برای افزایش تعداد خانه‌های اجاره‌ای

پیشنهاد دیگر این است که دولت به‌جای خرید مستقیم تعداد زیادی واحد، زمین‌های بزرگ را در اختیار بخش خصوصی و انبوه‌سازان قرار دهد.

در این مدل، سازنده روی زمین دولتی پروژه مسکونی ایجاد می‌کند و بخشی از واحدهای ساخته‌شده را برای فروش در بازار آزاد در اختیار می‌گیرد، اما بخش دیگری از واحدها برای اهداف طرح مسکن استیجاری اختصاص پیدا می‌کنند.

این روش می‌تواند باعث شود دولت بدون خرید مستقیم تمام واحدها، ظرفیت طرح را افزایش دهد و هم‌زمان انگیزه اقتصادی برای حضور بخش خصوصی نیز ایجاد شود.

چرا اجاره واحدهای آشیان می‌تواند پایین‌تر باشد؟

در صورتی که زمین، تسهیلات یا برخی امکانات ساخت با حمایت دولت در اختیار سازنده قرار بگیرد، بخشی از هزینه تمام‌شده پروژه کاهش پیدا می‌کند.

بر همین اساس، واحدهایی که برای طرح استیجاری کنار گذاشته می‌شوند می‌توانند با اجاره‌ای پایین‌تر در اختیار خانوارهای هدف قرار بگیرند.

از طرف دیگر، اصل سرمایه سازنده نیز در قالب ساختمان باقی می‌ماند و همین موضوع می‌تواند ورود سرمایه‌گذار خصوصی به این حوزه را از نظر اقتصادی جذاب‌تر کند.

چرا حضور بخش خصوصی برای طرح آشیان مهم است؟

اجرای مسکن استیجاری در مقیاس وسیع نیازمند منابع مالی قابل توجهی است و اگر تمام مسئولیت خرید و ساخت واحدها بر عهده دولت باشد، سرعت توسعه طرح محدود خواهد شد.

به همین دلیل یکی از پیشنهادهای اصلی، طراحی مدل‌های شفاف تأمین مالی و ایجاد انگیزه برای انبوه‌سازان و سرمایه‌گذاران خصوصی است.

در چنین شرایطی می‌توان به‌جای اجرای پروژه‌های کوچک، مجموعه‌های بزرگ‌تری از واحدهای استیجاری ایجاد کرد.

طرح مسکن استیجاری در کشورهای دیگر چگونه اجرا می‌شود؟

بر اساس توضیحات این کارشناس، مسکن استیجاری دولتی یا عمومی موضوع تازه‌ای نیست و در برخی تجربه‌های بین‌المللی، شهرداری‌ها و نهادهای عمومی واحدهایی را برای اجاره به خانوارهای هدف در اختیار دارند.

در چنین مدل‌هایی هدف این نیست که تمام خانوارها برای همیشه مستاجر دولت باقی بمانند، بلکه بخشی از جامعه که در مقطعی توان پرداخت اجاره بازار یا خرید خانه را ندارد، از واحدهای با اجاره مناسب‌تر استفاده می‌کند.

آشیان می‌تواند مشکل مسکن زوج‌های جوان را حل کند؟

بر اساس ارزیابی مطرح‌شده، طرح آشیان در شکل فعلی نمی‌تواند پاسخگوی کل نیاز بازار مسکن باشد؛ به‌خصوص اینکه تعداد خانوارهای واجد شرایط بسیار بیشتر از ظرفیت موجود است.

با این حال اگر تعداد واحدها افزایش یابد، مدل‌های تأمین مالی متنوع شوند و بخش خصوصی نیز وارد ساخت واحدهای استیجاری شود، این برنامه می‌تواند برای بخشی از زوج‌های جوان و خانوارهای کم‌توان‌تر یک فرصت چندساله ایجاد کند.

بنابراین موفقیت طرح بیش از هر چیز به مقیاس اجرای آن وابسته است. عرضه تعداد محدود واحد ممکن است تنها به گروه کوچکی کمک کند، اما توسعه گسترده مسکن استیجاری می‌تواند به یکی از ابزارهای حمایتی بازار اجاره تبدیل شود.

منبع: روزنامه همشهری