ال‌نینو به ایران نزدیک می‌شود؛ کدام مناطق منتظر بارش‌های بیشتر باشند؟

پدیده ال نینو در ایران بار دیگر به یکی از موضوعات مهم پیش‌بینی‌های فصلی تبدیل شده است. همزمان با تقویت شرایط ال‌نینو در اقیانوس آرام، برخی مدل‌های هواشناسی احتمال تغییر الگوهای بارشی در ماه‌های پیش رو را مطرح کرده‌اند؛ موضوعی که می‌تواند برای وضعیت بارش پاییز و اوایل زمستان ایران اهمیت زیادی داشته باشد.

امید محترمی، سخنگوی سازمان مدیریت بحران کشور، با اشاره به بررسی مدل‌های داخلی و بین‌المللی هواشناسی گفته است شواهد موجود از احتمال افزایش بارش‌ها در بخش‌هایی از کشور در پاییز و اوایل زمستان حکایت دارد. با این حال تأکید شده که پیش‌بینی‌های فصلی قطعی نیستند و ال‌نینو نیز به تنهایی نمی‌تواند تضمین‌کننده یک پاییز یا زمستان پربارش برای همه نقاط ایران باشد.

ال نینو در ایران چه تأثیری بر بارش‌ها دارد؟

ال‌نینو یکی از فازهای پدیده بزرگ‌تری به نام ENSO است که در آب‌های استوایی اقیانوس آرام شکل می‌گیرد. در این وضعیت، دمای سطح آب در بخش‌هایی از اقیانوس آرام مرکزی و شرقی بالاتر از حد معمول می‌رود و این تغییر می‌تواند الگوهای گردش جو را در مناطق بسیار دور نیز تحت تأثیر قرار دهد.

به همین دلیل، پدیده‌ای که هزاران کیلومتر با ایران فاصله دارد، ممکن است از طریق تغییر مسیر جریان‌های جوی و سامانه‌های بارشی، بر وضعیت آب‌وهوای خاورمیانه و ایران نیز اثر بگذارد. به این نوع ارتباط میان شرایط جوی مناطق دور از یکدیگر «دورپیوند اقلیمی» گفته می‌شود.

البته رابطه میان ال‌نینو و بارندگی ایران یک رابطه ساده و مستقیم نیست. عوامل دیگری مانند وضعیت دریای مدیترانه، دریای سرخ، اقیانوس هند، جریان‌های غربی، دمای آب‌های اطراف ایران و الگوهای فشار جوی نیز می‌توانند میزان بارندگی را تغییر دهند.

احتمال افزایش بارش در پاییز و اوایل زمستان ۱۴۰۵

بر اساس توضیحات سخنگوی سازمان مدیریت بحران، مدل‌های فصلی نشان می‌دهند که از اوایل تا اواسط پاییز و همچنین اوایل زمستان، احتمال وقوع بارش‌های مناسب در کشور وجود دارد.

او میزان این احتمال را در محدوده متوسط تا زیاد توصیف کرده است؛ با این توضیح که هیچ پیش‌بینی فصلی را نمی‌توان با قطعیت صددرصدی اعلام کرد. بنابراین انتشار تیترهایی مانند «بارش قطعی و سنگین در سراسر ایران» یا «زمستان بسیار پربرف حتمی است» با داده‌های فعلی همخوانی ندارد.

از سوی دیگر، تازه‌ترین ارزیابی مرکز پیش‌بینی اقلیم آمریکا نشان می‌دهد ال‌نینو در ماه‌های اخیر تقویت شده و احتمال ادامه یک رویداد بسیار قوی در پاییز و زمستان نیمکره شمالی بالاست. با این حال کارشناسان اقلیم تأکید می‌کنند که حتی یک ال‌نینوی بسیار قوی نیز اثر یکسانی بر بارش تمام نقاط جهان ندارد.

بیشترین بارش‌ها در کدام مناطق ایران پیش‌بینی شده است؟

یکی از مهم‌ترین بخش‌های این پیش‌بینی به مناطق زاگرس و البرز جنوبی مربوط می‌شود. سخنگوی سازمان مدیریت بحران گفته است بر اساس الگوهای فعلی، انتظار می‌رود این مناطق بیش از برخی نقاط دیگر کشور از سامانه‌های بارشی پیش رو بهره‌مند شوند.

رشته‌کوه زاگرس بخش وسیعی از غرب و جنوب غرب ایران را دربر می‌گیرد و در بسیاری از سامانه‌های بارشی ورودی از غرب، نقش مهمی در افزایش بارش دارد. دامنه‌های جنوبی البرز نیز در صورت فراهم شدن شرایط مناسب جوی می‌توانند بارش باران و در ارتفاعات، بارش برف دریافت کنند.

با این حال مقدار دقیق بارش در هر استان تنها در فاصله زمانی کوتاه‌تر و با نزدیک شدن سامانه‌های بارشی قابل پیش‌بینی است و نمی‌توان از چند ماه قبل میزان برف یا باران هر شهر را به طور دقیق مشخص کرد.

آیا ال نینو به معنی زمستان پربرف در ایران است؟

خیر؛ وجود ال‌نینو به تنهایی به معنی زمستان پربرف در سراسر ایران نیست. ال‌نینو تنها یکی از متغیرهایی است که می‌تواند شرایط جوی را تحت تأثیر قرار دهد.

برای شکل‌گیری برف علاوه بر وجود رطوبت و سامانه بارشی، دمای هوا نیز باید به اندازه کافی پایین باشد. بنابراین حتی در یک دوره پربارش ممکن است بخش قابل توجهی از بارندگی در مناطق کم‌ارتفاع به شکل باران و در ارتفاعات به شکل برف رخ دهد.

احتمال آب‌گرفتگی در بارش‌های پاییزی و زمستانی

سازمان مدیریت بحران همچنین درباره پیامدهای افزایش احتمالی بارش‌ها هشدار داده است. بارندگی‌های پاییزی و زمستانی معمولاً نسبت به رگبارهای شدید تابستانی ساختار منظم‌تری دارند، اما استمرار بارندگی می‌تواند در برخی مناطق باعث آب‌گرفتگی معابر، بالا آمدن سطح رودخانه‌ها یا مشکلات محلی شود.

به همین دلیل حتی در شرایطی که بارش برای منابع آبی کشور مفید باشد، آمادگی دستگاه‌های مدیریت شهری و مدیریت بحران در مناطق مستعد اهمیت زیادی دارد.

چرا هنوز نمی‌توان درباره میزان بارش ایران با قطعیت حرف زد؟

پیش‌بینی آب‌وهوا هرچه از زمان فعلی فاصله بیشتری داشته باشد، با عدم قطعیت بیشتری همراه می‌شود. پیش‌بینی‌های فصلی معمولاً به جای اعلام مقدار دقیق باران، احتمال بالاتر یا پایین‌تر بودن بارش نسبت به میانگین بلندمدت را مشخص می‌کنند.

بنابراین مشخص شدن اینکه در تهران، اصفهان، شیراز، تبریز، کرمانشاه یا دیگر شهرهای کشور دقیقاً چه مقدار بارندگی رخ خواهد داد، نیازمند بررسی پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت‌تر در هفته‌ها و روزهای آینده است.

جمع‌بندی وضعیت ال نینو و بارش ایران

داده‌های فعلی نشان می‌دهند ال‌نینو در حال تقویت است و احتمال ادامه آن در پاییز و زمستان ۲۰۲۶ بسیار بالاست. در ایران نیز مسئولان مدیریت بحران از احتمال افزایش بارش در پاییز و اوایل زمستان سخن گفته‌اند و زاگرس و البرز جنوبی را از مناطق مستعد بارندگی بیشتر معرفی کرده‌اند.

با این وجود، این پیش‌بینی به معنی وقوع قطعی بارش سنگین یا زمستان پربرف در سراسر کشور نیست. وضعیت واقعی بارندگی ایران به مجموعه‌ای از عوامل جوی و اقلیمی بستگی دارد و با نزدیک شدن به هر سامانه بارشی، پیش‌بینی‌ها دقیق‌تر خواهند شد.

پرسش‌های متداول

آیا ال نینو در پاییز ۱۴۰۵ فعال است؟

بر اساس تازه‌ترین ارزیابی‌های بین‌المللی، ال‌نینو در سال ۲۰۲۶ تقویت شده و احتمال تداوم آن در پاییز و زمستان نیمکره شمالی بسیار بالاست.

کدام مناطق ایران احتمال بارش بیشتری دارند؟

طبق اعلام سخنگوی سازمان مدیریت بحران، در پیش‌بینی فعلی مناطق زاگرس و البرز جنوبی از جمله نواحی مستعد دریافت بارش بیشتر هستند.

آیا زمستان ۱۴۰۵ حتما پربرف خواهد بود؟

خیر. ال‌نینو می‌تواند احتمال تغییر الگوهای بارشی را افزایش دهد، اما میزان بارش و برف هر منطقه به عوامل جوی متعدد دیگری نیز بستگی دارد.

آیا ال نینو می‌تواند خشکسالی ایران را تمام کند؟

حتی یک فصل پربارش نیز لزوماً قادر به جبران کسری انباشته منابع آب و خشکسالی چندساله نیست و برای ارزیابی چنین موضوعی باید وضعیت بارش، ذخایر سدها، آب‌های زیرزمینی و مصرف آب در بازه طولانی‌تر بررسی شود.

منابع

همشهری آنلاین – اظهارات سخنگوی سازمان مدیریت بحران درباره ال‌نینو و بارش ایران

NOAA Climate Prediction Center – ENSO Diagnostic Discussion

NOAA – ENSO Outlook and Strength Probabilities