۸ کاردستی حواس پنجگانه کلاس اول؛ بساز، لمس کن و بازی کن

کاردستی حواس پنجگانه کلاس اول می‌تواند یک گل رنگی، یک کتابچه بازشدنی یا یک بازی دونفره باشد. اینجا در پرشین وی هشت مدل داری که با کاغذ، مقوا و چند تکه پارچه ساخته می‌شوند. اول عکس‌ها را ببین و مدلی را انتخاب کن که دوست داری خودت بسازی. لازم نیست همه را درست کنی؛ یک کار تمیز که بتوانی درباره‌اش حرف بزنی، برای شروع کافی است.

قرار است با چشم رنگ‌ها را ببینی، با گوش صداها را بشنوی و با پوست نرمی یا زبری را حس کنی. برای نشان دادن بویایی و چشایی هم نقاشی می‌کشیم. پس در این کاردستی قرار نیست چسب، کاغذ یا چیز ناشناخته‌ای را بو کنی یا در دهانت بگذاری. یک بزرگ‌تر کنار دستت باشد تا برش‌های سخت را انجام دهد.

کدام کاردستی حواس پنجگانه را بسازم؟

اگر تکلیف فردا را آماده می‌کنی، گل پنج‌پر یا کارت‌های جورکردنی انتخاب راحتی هستند. اگر قرار است با دوستانت کار کنی، تابلو و جعبه تقسیم‌شده جا برای همکاری دارند. کتابچه و عروسک‌ها هم برای قصه گفتن خوب‌اند. برای بیشتر مدل‌ها مقوا، کاغذ رنگی، مداد رنگی، چسب ماتیکی و قیچی نوک‌گرد کافی است. چند تکه پارچه تمیز را برای صفحه لمس کنار بگذار.

نام حس‌ها را روی یک کاغذ کوچک بنویس: بینایی، شنوایی، بویایی، چشایی و لامسه. زیر آن‌ها به‌ترتیب چشم، گوش، بینی، زبان و پوست را اضافه کن. دست در عکس‌ها نشانه لمس کردن است؛ اما فقط دست نیست که لمس را حس می‌کند. پوست گونه یا بازوی تو هم تماس را احساس می‌کند. اگر نوشتن این کلمه‌ها سخت است، بزرگ‌تر نام‌ها را بنویسد و نقاشی‌ها با خودت باشد.

دو مدل برای نمایش روی دیوار کلاس

۱. گل حواس پنجگانه با پنج گلبرگ

یک دایره برای وسط گل و پنج بیضی درشت برای گلبرگ‌ها بکش. برای دایره می‌توانی دور یک لیوان پلاستیکی خط بکشی. هر گلبرگ را به اندازه‌ای بساز که یک نقاشی کوچک روی آن جا شود. قبل از چسب زدن، گلبرگ‌ها را دور دایره بچین؛ اگر روی هم افتادند، کمی فاصله‌شان را عوض کن. بعد قسمت پایین هر گلبرگ را زیر دایره بچسبان.

روی گلبرگ‌ها چشم، گوش، بینی، زبان و دست بکش. یک ساقه سبز و دو برگ هم اضافه کن. کنار چشم رنگین‌کمان، کنار گوش زنگ، کنار بینی گل، کنار زبان سیب و کنار دست پارچه نشان بده. حالا گل را روی مقوای زمینه بچسبان تا موقع بردن به مدرسه خم نشود. برای کشیدن قطعه‌ها از شکل‌های ساده آموزش کاردستی اشکال هندسی کلاس اول کمک بگیر.

۲. تابلو پنج‌ستونی با مقوا

روی مقوایی به اندازه آ۴، پنج ستون کنار هم بکش. بالای هر ستون یک عضو و پایین آن نمونه مربوط به آن را قرار بده. می‌توانی هر ستون را یک رنگ کنی؛ فقط رنگ زمینه آن‌قدر تیره نباشد که نقاشی گم شود. اگر کار گروهی است، هر نفر یک ستون را آماده کند و در پایان همه ستون‌ها کنار هم چسبانده شوند.

برای مرتب شدن تابلو، اول تصویرها را بدون چسب بچین. زیر هر تصویر یک جمله کوتاه بنویس؛ مثلاً «صدای زنگ را می‌شنوم». از دوستت بخواه یکی از ستون‌ها را نشان بدهد و تو جمله‌اش را بگویی. می‌توانی رنگ ستون‌ها را هم به ترتیب تکرار کنی؛ مثل تمرین‌های الگویابی کلاس اول.

کاردستی‌هایی که با خودت به کلاس می‌بری

۳. کتابچه آکاردئونی؛ پنج صفحه کوچک

یک نوار کاغذی به طول حدود پنجاه و عرض پانزده سانتی‌متر لازم داری. اگر کاغذت کوتاه است، دو نوار را با کمی هم‌پوشانی بچسبان. با کمک بزرگ‌تر، طول نوار را به پنج بخش مساوی تقسیم کن. روی خط‌ها یکی به جلو و یکی به عقب تا بزن؛ درست مثل بادبزن. اکنون پنج صفحه داری که روی میز می‌ایستند و دوباره جمع می‌شوند.

بالای هر صفحه تصویر یک عضو را بکش و پایینش یک مثال بگذار. کنار دست، پارچه خیلی ضخیم نچسبان چون کتابچه بسته نمی‌شود. برای جلد، دو مقوای کمی بزرگ‌تر از صفحه‌ها به پشت اولین و آخرین بخش بچسبان. کتابچه را چند بار آرام باز و بسته کن. تاهای کج را با فشار ملایم انگشت صاف کن، نه با کشیدن کاغذ.

۴. آدمک کاغذی با صورت کامل

برای سر یک دایره، برای لباس یک مستطیل و برای دست و پا نوارهای پهن ببر. قطعه‌ها را روی مقوا بچسبان تا آدمکت محکم باشد. حالا چشم‌ها، گوش‌ها و بینی را در جای درست بکش. دهان را باز بکش تا زبان هم دیده شود. برای مو از کاغذ استفاده کن؛ لازم نیست رشته‌های ریز زیادی بچسبانی.

کنار صورت نام حس‌های مربوط را بنویس و یک خط کوتاه تا عضو بکش. برای لامسه به دست اشاره کن و کنارش بنویس «پوست». لباس آدمک می‌تواند رنگ محبوب تو باشد. این مدل را کنار کاردستی حرف میم بگذار و کلمه «من» را تمرین کن: «من با چشم‌هایم می‌بینم». هر جمله را با یک مثال از کلاس کامل کن.

حالا نوبت بازی با حواس پنجگانه است

۵. کارت‌های جورکردنی

ده کارت هم‌اندازه ببُر. روی پنج کارت، نشانه حس‌ها را بکش و روی پنج کارت دیگر رنگین‌کمان، زنگ، گل، سیب و شال را نشان بده. اگر دوست داری کارت‌ها محکم‌تر باشند، کاغذ نقاشی را روی مقوای نازک بچسبان. پشت همه کارت‌ها را ساده نگه دار تا موقع بازی از پشت معلوم نباشند.

اول کارت‌ها را رو به بالا بچین و هر نمونه را کنار حس مناسب بگذار. سپس بازی را سخت‌تر کن: کارت‌ها را برگردان و دوتادوتا بردار. هر بار که جفتی پیدا کردی، دلیلش را بگو. سیب فقط برای چشایی نیست؛ رنگش را می‌بینیم و پوستش را لمس می‌کنیم. پس اگر دوستت جواب متفاوتی داد، توضیحش را بشنو. برای شمردن جفت‌ها از کاردستی اعداد یک تا ده هم ایده بگیر.

۶. جعبه پنج‌خانه برای دسته‌بندی تصویرها

یک درِ جعبه تمیز و کم‌عمق انتخاب کن. بزرگ‌تر چهار نوار مقوایی به اندازه داخل آن ببرد. لبه پایین نوارها را کمی تا بزن و با چسب کاغذی داخل جعبه ثابت کن تا پنج خانه ساخته شود. در بالای هر خانه تصویر یک عضو بچسبان. لازم نیست اندازه خانه‌ها کاملاً دقیق باشد؛ کارت‌ها باید راحت داخلشان جا شوند.

کارت‌های نمونه را در خانه مناسب بگذار و دوباره جابه‌جا کن. برای این مدل از تصویر خوراکی استفاده کن، نه خوراکی واقعی؛ جعبه تمیز می‌ماند و بارها می‌توانی با آن بازی کنی. اگر خانه‌ها باریک شدند، کارت‌های کوچک‌تر بساز. به‌جای افزودن تزئین زیاد، برای هر خانه دو مثال تازه نقاشی کن تا بازی متنوع‌تر شود.

دو ایده برای لمس کردن و نمایش دادن

۷. صفحه بافت‌ها با پارچه‌های متفاوت

چهار تکه نسبتاً بزرگ پارچه تمیز انتخاب کن: پارچه صاف، حوله‌ای، بافتنی و پشمی. بزرگ‌تر لبه‌های ریش‌ریش را مرتب کند. آن‌ها را با فاصله روی مقوای ضخیم بچسبان و صبر کن چسب خشک شود. حالا با نوک انگشت، آرام روی هر تکه بکش. کدام نرم‌تر است؟ کدام برجستگی بیشتری دارد؟ جواب تو ممکن است با دوستت کمی فرق کند.

زیر هر تکه، ویژگی‌ای را که حس کردی بنویس یا با نقاشی نشان بده. لازم نیست چشم‌هایت را ببندی؛ می‌توانی نگاهت را به طرف دیگری ببری. اگر لمس یک جنس را دوست نداری، آن را عوض کن. کاغذ سنباده زبر، سوزن، شیشه و قطعه‌های تیز برای این صفحه مناسب نیستند. هدف، تجربه راحت و خوشایند است.

۸. عروسک‌های کاغذی چشم، گوش و دوستانشان

پنج نشانه را روی مقوا درشت بکش و دورشان را با کمک بزرگ‌تر ببر. پشت هرکدام یک دسته پهن مقوایی بچسبان؛ دسته را از چند لایه بساز تا خم نشود. حالا هر عضو یک عروسک کوچک است. چشم می‌گوید «من رنگ مدادت را می‌بینم» و گوش جواب می‌دهد «من صدای ورق زدن کتاب را می‌شنوم».

با دوستت یک نمایش کوتاه اجرا کن. یکی عروسک‌ها را بالا بگیرد و دیگری مثال بگوید. صداها آرام باشند و چیزی نزدیک گوش کسی تکان ندهید. برای ساخت دسته و صورت‌های کاغذی، ایده‌های کاردستی ساده با کاغذ برای کودکان هم به کارت می‌آید. عروسک‌ها را بعد از بازی در یک پاکت نگه دار تا قطعه‌ها گم نشوند.

برای ارائه در کلاس چه بگویم؟

نام مدلت را بگو، بعد یکی از قسمت‌ها را نشان بده و یک مثال بزن. مثلاً: «من کتابچه حواس ساخته‌ام. این گوش است. با گوش صدای دوستم را می‌شنوم.» لازم نیست متن بلند حفظ کنی. پیش از رفتن، چسب قطعه‌ها را بررسی کن، کتابچه را ببند و کارت‌ها را در پاکت بگذار. اگر چیزی کج شده، فقط همان قسمت را درست کن؛ کاردستی باید نشانه تلاش خودت باشد.

برای بویایی از نقاشی استفاده کردیم؛ عطر تند، شوینده و ادویه را وارد بازی نکن. برای چشایی هم تصویر کافی است. اگر معلم فعالیت واقعی جداگانه‌ای ترتیب داد، انتخاب خوراکی و بررسی حساسیت‌ها با بزرگ‌تر است. هیچ‌کدام از وسایل کاردستی خوردنی نیستند.

ویدئوی کاردستی حواس پنجگانه

منابع آموزشی

PBS KIDS for Parents — Exploring Nature With Your Five Senses؛ Sesame Workshop — Five Senses Activities. مدل‌ها و مراحل ساخت این صفحه برای فعالیت کاغذی کلاس اول تنظیم شده‌اند.