چربی شکم و کمبود ویتامین D ؛ ترکیبی که با افزایش بیش از دو برابری خطر مرگ مرتبط شد

وجود همزمان چربی اضافی در ناحیه شکم و کمبود ویتامین D ممکن است ترکیبی مهم‌تر از آن چیزی باشد که در نگاه اول به نظر می‌رسد. نتایج یک پژوهش روی بیش از ۵۵۰۰ فرد ۵۰ ساله و بالاتر نشان داده است افرادی که به‌طور همزمان چاقی شکمی و کمبود ویتامین D داشتند، در دوره پیگیری با خطر مرگ بالاتری نسبت به افرادی روبه‌رو بودند که نه چاقی شکمی داشتند و نه دچار کمبود این ویتامین بودند.

در حال مطالعه «چربی شکم و کمبود ویتامین D» هستید؛ پیشنهاد می‌کنیم «روغن گلرنگ برای از بین بردن چربی شکم» و «کمبود آهن یا ویتامین B۱۲» را نیز بخوانید.

چربی شکم و کمبود ویتامین D

در این مطالعه، بالاترین میزان خطر در گروهی مشاهده شد که هر دو وضعیت را همزمان داشتند. نسبت خطر مرگ در این گروه ۲.۲۳ گزارش شد؛ یعنی خطر مشاهده‌شده حدود ۱۲۳ درصد بیشتر از گروه مرجع بود.

این یافته به معنای اثبات این نیست که چربی شکمی و کمبود ویتامین D مستقیماً باعث مرگ می‌شوند. مطالعه از نوع مشاهده‌ای است و یک ارتباط آماری را نشان می‌دهد، اما نتایج آن توجه بیشتری را به همزمانی این دو عامل در افراد میانسال و سالمند جلب می‌کند.

پژوهش روی بیش از ۵۵۰۰ فرد بالای ۵۰ سال انجام شد

در این تحقیق اطلاعات ۵۵۲۰ نفر از افراد ۵۰ ساله و بالاتر بررسی شد. شرکت‌کنندگان به مدت ۶ سال تحت پیگیری قرار گرفتند و وضعیت چاقی شکمی و میزان ویتامین D خون آنها در ابتدای بررسی مشخص شد.

محققان برای بررسی وضعیت ویتامین D، غلظت ۲۵-هیدروکسی ویتامین D یا 25(OH)D را در خون اندازه‌گیری کردند.

بر اساس معیارهای مطالعه، میزان ویتامین D به سه گروه تقسیم شد:

منظور از چاقی شکمی در این مطالعه چه بود؟

محققان برای تعیین چاقی شکمی به جای تکیه صرف بر وزن یا شاخص توده بدنی، دور کمر شرکت‌کنندگان را بررسی کردند.

در این پژوهش، دور کمر بیشتر از ۱۰۲ سانتی‌متر در مردان و بیشتر از ۸۸ سانتی‌متر در زنان به‌عنوان چاقی شکمی در نظر گرفته شد.

به این ترتیب، شرکت‌کنندگان بر اساس داشتن یا نداشتن چاقی شکمی و همچنین کافی، ناکافی یا کمبود بودن سطح ویتامین D در گروه‌های مختلف قرار گرفتند.

چربی شکم به‌تنهایی با افزایش خطر مرگ مرتبط بود

نتایج نشان داد حتی وجود چاقی شکمی در افرادی که سطح ویتامین D کافی داشتند نیز با افزایش خطر همراه بود.

در مقایسه با افرادی که چاقی شکمی نداشتند و سطح ویتامین D آنها کافی بود، گروه دارای چاقی شکمی و ویتامین D کافی حدود ۴۷ درصد خطر مرگ بیشتری نشان داد.

این نتیجه بار دیگر اهمیت محل تجمع چربی در بدن را برجسته می‌کند؛ زیرا چربی تجمع‌یافته در ناحیه شکم از نظر متابولیکی با چربی ذخیره‌شده در برخی نقاط دیگر بدن یکسان نیست.

کمبود ویتامین D به‌تنهایی چه نتیجه‌ای داشت؟

در افرادی که چاقی شکمی نداشتند اما سطح ویتامین D آنها پایین بود نیز افزایش خطر مشاهده شد.

نتایج مدل آماری نشان داد افرادی که بدون چاقی شکمی، سطح ناکافی ویتامین D داشتند، نسبت به گروه مرجع حدود ۹۱ درصد خطر بالاتری داشتند.

برای گروه بدون چاقی شکمی اما دارای کمبود ویتامین D نیز نسبت خطر ۱.۸۱ گزارش شد؛ یعنی حدود ۸۱ درصد بالاتر از گروه دارای دور کمر در محدوده تعریف‌شده و سطح کافی ویتامین D.

وقتی چربی شکم و کمبود ویتامین D همزمان می‌شوند

مهم‌ترین نتیجه پژوهش مربوط به افرادی بود که هم چاقی شکمی داشتند و هم سطح ویتامین D آنها در محدوده کمبود قرار داشت.

نسبت خطر مرگ برای این گروه ۲.۲۳ و فاصله اطمینان ۹۵ درصد آن بین ۱.۵۰ تا ۳.۳۳ گزارش شد.

به زبان ساده، در دوره مورد بررسی، خطر مشاهده‌شده در این گروه حدود ۱۲۳ درصد بیشتر از افرادی بود که نه چاقی شکمی داشتند و نه با کمبود ویتامین D مواجه بودند.

چرا چربی شکمی و ویتامین D ممکن است به هم مرتبط باشند؟

یکی از توضیحاتی که برای ارتباط میان چاقی و پایین بودن ویتامین D مطرح می‌شود، ذخیره شدن بخشی از ویتامین D در سلول‌های چربی است. با افزایش بافت چربی، دسترسی ویتامین D در گردش خون می‌تواند کاهش پیدا کند.

همچنین در افراد مبتلا به چاقی ممکن است فعالیت برخی آنزیم‌های دخیل در متابولیسم ویتامین D کاهش یابد و در نتیجه میزان در دسترس بودن این ویتامین در بدن کمتر شود.

از سوی دیگر، چربی اضافی شکمی با التهاب مزمن خفیف، مقاومت به انسولین و استرس اکسیداتیو ارتباط دارد. پایین بودن ویتامین D نیز ممکن است بر تنظیم سیستم ایمنی و پاسخ‌های التهابی تأثیر بگذارد.

محققان مطرح می‌کنند که همزمانی این فرایندها می‌تواند محیط متابولیکی نامناسب‌تری ایجاد کند؛ هرچند برای اثبات دقیق سازوکار علت و معلولی به مطالعات بیشتری نیاز است.

چرا این موضوع بعد از ۵۰ سالگی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؟

افزایش سن خود با تغییراتی در ترکیب بدن، متابولیسم، عضلات و عملکرد سیستم ایمنی همراه است. همچنین در سنین بالاتر ممکن است توانایی پوست برای ساخت ویتامین D کاهش پیدا کند و عوامل دیگری نیز بر سطح این ویتامین اثر بگذارند.

در همین زمان، تجمع چربی شکمی نیز در بسیاری از افراد میانسال و سالمند افزایش پیدا می‌کند. به همین دلیل بررسی همزمان دور کمر و وضعیت ویتامین D می‌تواند اطلاعات بیشتری نسبت به بررسی هرکدام به‌تنهایی در اختیار متخصصان قرار دهد.

آیا هر فردی که شکم بزرگی دارد دچار کمبود ویتامین D است؟

خیر. این پژوهش نشان نمی‌دهد که تمام افراد دارای چربی شکمی الزاماً کمبود ویتامین D دارند یا هر فرد دارای کمبود ویتامین D حتماً دچار چاقی شکمی است.

شرکت‌کنندگان به گروه‌های جداگانه تقسیم شده بودند و افرادی وجود داشتند که فقط یکی از این دو وضعیت را داشتند. نتیجه مهم پژوهش این بود که بالاترین خطر در افرادی دیده شد که هر دو وضعیت به‌صورت همزمان در آنها وجود داشت.

کمبود ویتامین D را نمی‌توان از روی ظاهر تشخیص داد

میزان ویتامین D در این مطالعه با اندازه‌گیری 25(OH)D خون مشخص شده بود. بنابراین ظاهر بدن، میزان چربی شکم یا علائم عمومی به‌تنهایی نمی‌توانند مشخص کنند یک فرد دچار کمبود این ویتامین است یا خیر.

در صورت نیاز به بررسی وضعیت ویتامین D، ارزیابی پزشکی و آزمایش خون می‌تواند وضعیت واقعی را مشخص کند. مصرف خودسرانه مکمل‌های با دوز بالا نیز جایگزین ارزیابی پزشکی نیست.

این مطالعه چه چیزی را ثابت نمی‌کند؟

نکته مهم در تفسیر نتایج این است که این پژوهش یک مطالعه طولی مشاهده‌ای بوده است. بنابراین می‌تواند نشان دهد دو وضعیت با افزایش خطر مرگ ارتباط داشته‌اند، اما به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که کمبود ویتامین D یا چاقی شکمی مستقیماً علت مرگ بوده‌اند.

همچنین عدد ۱۲۳ درصد به معنای این نیست که هر فردی با چربی شکم و کمبود ویتامین D حتماً با چنین میزان خطری روبه‌رو خواهد شد. این عدد نتیجه مقایسه آماری گروه‌ها در جمعیت مورد مطالعه و طی دوره پیگیری است و خطر واقعی هر فرد به مجموعه‌ای از عوامل سلامتی، سنی و سبک زندگی وابسته است.

پیام اصلی پژوهش چیست؟

نتایج نشان می‌دهد نگاه جداگانه به چاقی شکمی و کمبود ویتامین D ممکن است همه تصویر را نشان ندهد. در افراد ۵۰ ساله و بالاتر، وجود همزمان این دو وضعیت با بالاترین میزان خطر مرگ در میان گروه‌های بررسی‌شده همراه بود.

کنترل چربی اضافی شکمی و بررسی وضعیت ویتامین D، به‌ویژه در افرادی که عوامل خطر دیگری نیز دارند، از موضوعاتی است که می‌تواند در ارزیابی سلامت افراد میانسال و سالمند مورد توجه قرار گیرد.

منابع: Agência FAPESP، Diabetes, Obesity and Metabolism