این اشتباه قبل از آزمایش خون می‌تواند جواب چند آزمایش را غیرطبیعی نشان دهد

بیشتر افراد قبل از آزمایش خون فقط به ناشتا بودن فکر می‌کنند؛ اما یک عامل کمتر شناخته‌شده می‌تواند بعضی از اعداد روی برگه آزمایش را به شکل قابل توجهی تغییر دهد: ورزش شدید.

یک جلسه تمرین سنگین، وزنه‌برداری، دویدن طولانی یا فعالیت بدنی پرفشار می‌تواند باعث تغییر موقت تعدادی از شاخص‌های آزمایشگاهی شود. در نتیجه اگر پزشک از فعالیت ورزشی اخیر فرد اطلاع نداشته باشد، بعضی نتایج ممکن است در نگاه اول نگران‌کننده به نظر برسند.

این مسئله به‌خصوص درباره آنزیم‌های عضلانی و بعضی شاخص‌هایی که معمولاً برای بررسی کبد، کلیه و وضعیت عمومی بدن اندازه‌گیری می‌شوند اهمیت دارد.

ورزش قبل از آزمایش خون چه چیزی را تغییر می‌دهد؟

هنگامی که ورزش می‌کنیم، به‌خصوص در تمرین‌های شدید، عضلات تحت فشار قرار می‌گیرند و تغییرات طبیعی متعددی در بدن رخ می‌دهد. جریان خون، مصرف انرژی، متابولیسم عضلات و تعادل مایعات بدن تغییر می‌کند.

همین اتفاق می‌تواند باعث شود مقدار بعضی مواد موجود در خون برای مدتی بیشتر یا کمتر از حالت معمول شود.

مطالعات نشان داده‌اند فعالیت بدنی شدید می‌تواند بر تعدادی از شاخص‌های آزمایشگاهی اثر بگذارد؛ از جمله:

• کراتین کیناز یا CK
• AST
• ALT
• LDH
• کراتینین
• اوره
• گلبول‌های سفید خون
• گلوکز
• تری‌گلیسیرید
• برخی الکترولیت‌ها

البته میزان تغییر در همه افراد یکسان نیست و به نوع ورزش، شدت تمرین، مدت فعالیت، آمادگی جسمانی و زمان سپری‌شده از ورزش تا نمونه‌گیری بستگی دارد.

اگر CK بالا باشد شاید پای تمرین سنگین در میان باشد

یکی از واضح‌ترین شاخص‌هایی که تحت تأثیر ورزش قرار می‌گیرد آنزیمی به نام کراتین کیناز یا CK است.

CK بیشتر در بافت عضلانی وجود دارد و زمانی که عضلات تحت فشار قرار می‌گیرند، مقدار بیشتری از آن می‌تواند وارد خون شود.

به همین دلیل بالا بودن CK همیشه به معنی وجود یک بیماری نیست. تمرین سنگین، وزنه‌برداری یا فعالیت ورزشی شدید نیز می‌تواند سطح آن را افزایش دهد.

MedlinePlus وابسته به کتابخانه ملی پزشکی آمریکا اعلام می‌کند که برای دقیق‌تر شدن آزمایش CK ممکن است پزشک از بیمار بخواهد چند روز قبل از آزمایش از ورزش شدید خودداری کند.

ورزش حتی می‌تواند آزمایش‌های مربوط به کبد را تحت تأثیر قرار دهد

یکی از جالب‌ترین نکات این است که ورزش شدید ممکن است دو آنزیمی را بالا ببرد که بسیاری از مردم آنها را فقط با کبد مرتبط می‌دانند: AST و ALT.

این آنزیم‌ها در ارزیابی مشکلات کبدی کاربرد زیادی دارند، اما AST و ALT فقط در کبد وجود ندارند و بافت عضلانی نیز می‌تواند در تغییر سطح آنها نقش داشته باشد.

در یک مطالعه منتشرشده در British Journal of Clinical Pharmacology، ۱۵ مرد سالم یک ساعت تمرین وزنه‌برداری انجام دادند.

پس از تمرین، سطح AST، ALT، CK، LD و میوگلوبین افزایش قابل توجهی پیدا کرد. در این مطالعه برخی از این تغییرات دست‌کم تا هفت روز پس از تمرین شدید قابل مشاهده بودند.

این یافته به این معنی نیست که همه افراد بعد از ورزش تا یک هفته نتایج غیرطبیعی خواهند داشت؛ بلکه نشان می‌دهد یک جلسه ورزش عضلانی بسیار شدید در بعضی افراد می‌تواند اثر طولانی‌تری از آنچه تصور می‌شود ایجاد کند.

بالا بودن AST و ALT همیشه به معنی بیماری کبد نیست

اگر فردی درست پیش از آزمایش تمرین سنگین انجام داده باشد و سپس AST و ALT او افزایش پیدا کند، پزشک باید این سابقه را نیز هنگام تفسیر نتیجه در نظر بگیرد.

البته افزایش این آنزیم‌ها را نباید خودسرانه به ورزش نسبت داد. AST و ALT بالا می‌توانند دلایل پزشکی مختلفی داشته باشند و تشخیص علت آن به عهده پزشک است.

نکته مهم این است که فعالیت ورزشی اخیر باید به پزشک گفته شود؛ به‌ویژه زمانی که نتیجه آزمایش با وضعیت عمومی فرد همخوانی ندارد.

کراتینین هم ممکن است بعد از تمرین تغییر کند

کراتینین یکی از شاخص‌هایی است که معمولاً هنگام ارزیابی عملکرد کلیه اندازه‌گیری می‌شود. از آنجا که این ماده با متابولیسم عضله ارتباط دارد، فعالیت بدنی شدید می‌تواند بر مقدار آن تأثیر بگذارد.

مطالعه‌ای درباره اثر ورزش استقامتی بر آزمایش‌های معمول نشان داده است که تمرین شدید می‌تواند باعث افزایش موقت کراتینین، اوره، اسیداوریک و تعدادی از شاخص‌های دیگر شود.

کم‌آبی بدن در جریان ورزش نیز می‌تواند شرایط را پیچیده‌تر کند، زیرا از دست دادن مایعات می‌تواند غلظت برخی مواد در خون را تغییر دهد.

حتی تعداد گلبول‌های سفید ممکن است بالا برود

افزایش گلبول‌های سفید معمولاً افراد را به یاد عفونت یا التهاب می‌اندازد؛ اما ورزش شدید نیز می‌تواند برای مدت کوتاهی تعداد گلبول‌های سفید و بعضی زیرگروه‌های آنها را افزایش دهد.

در پژوهش‌های مربوط به ورزش استقامتی، افزایش موقت لکوسیت‌ها پس از فعالیت شدید مشاهده شده است.

بنابراین اگر فرد مدت کوتاهی پیش از خون‌گیری تمرین بسیار شدید داشته باشد، این موضوع می‌تواند یکی از عوامل مؤثر بر نتیجه CBC باشد.

آیا قبل از هر آزمایش خون باید ورزش را کنار گذاشت؟

خیر. همه آزمایش‌ها به یک میزان تحت تأثیر فعالیت بدنی قرار نمی‌گیرند و ورزش معمول روزانه با یک جلسه تمرین بسیار شدید تفاوت دارد.

حتی نوع آزمایش نیز اهمیت دارد. برای مثال زمانی که پزشک مشخصاً CK یا شاخص‌های مربوط به عضله را بررسی می‌کند، فعالیت ورزشی شدید اخیر اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

به همین دلیل نمی‌توان یک قانون ثابت مانند «همه باید چند روز قبل از هر آزمایش ورزش را متوقف کنند» برای همه افراد صادر کرد.

اما اگر قرار است آزمایش مهمی انجام دهید و در روزهای قبل تمرین پرفشار، دوی طولانی، مسابقه یا وزنه‌برداری سنگین داشته‌اید، بهتر است این موضوع را به پزشک یا آزمایشگاه اطلاع دهید.

یک اشتباه ساده صبح روز آزمایش

فعالیت شدید تنها به تمرین باشگاه محدود نمی‌شود. حتی رسیدن عجولانه به آزمایشگاه پس از فعالیت قابل توجه می‌تواند بعضی شاخص‌های بدن را برای مدتی تغییر دهد.

مطالعات قدیمی‌تر درباره استانداردسازی نمونه‌گیری خون نیز نشان داده‌اند که حتی فعالیت بدنی متوسط می‌تواند تغییرات کوتاه‌مدتی در برخی شاخص‌ها ایجاد کند.

به همین دلیل در بسیاری از شرایط بهتر است فرد پیش از خون‌گیری چند دقیقه در وضعیت آرام قرار بگیرد تا نمونه در شرایط باثبات‌تری گرفته شود.

اگر ورزشکار هستید حتماً این موضوع را به پزشک بگویید

تفسیر آزمایش خون ورزشکاران گاهی با افراد کم‌تحرک متفاوت است. تمرین منظم یا جلسات ورزشی سنگین می‌توانند بعضی شاخص‌های عضلانی را تغییر دهند.

به همین دلیل اگر به‌طور منظم بدنسازی، دویدن استقامتی یا ورزش‌های سنگین انجام می‌دهید، بهتر است پزشک هنگام بررسی برگه آزمایش از برنامه تمرینی شما اطلاع داشته باشد.

زمان آخرین تمرین، شدت آن و نوع فعالیت می‌تواند اطلاعات مهمی برای تفسیر برخی نتایج باشد.

پس قبل از آزمایش خون چه کار کنیم؟

اگر پزشک یا آزمایشگاه دستور خاصی برای آماده شدن قبل از آزمایش داده است، همان دستور در اولویت قرار دارد.

برای برخی آزمایش‌ها ممکن است محدود کردن ورزش شدید پیش از نمونه‌گیری توصیه شود. برای مثال در آزمایش CK، MedlinePlus اشاره می‌کند که پزشک ممکن است درخواست کند برای چند روز قبل از آزمایش از ورزش شدید پرهیز شود.

اما مدت مناسب به نوع آزمایش و شرایط فرد بستگی دارد؛ بنابراین از تعیین خودسرانه یک فاصله ثابت برای همه آزمایش‌ها خودداری کنید.

و مهم‌تر از همه، اگر پیش از آزمایش ورزش سنگینی انجام داده‌اید، این موضوع را هنگام مراجعه اعلام کنید. گاهی همین یک اطلاعات ساده می‌تواند به پزشک در تفسیر درست یک عدد غیرمنتظره کمک کند.

منابع

• MedlinePlus – Creatine Kinase Test
• PubMed – Muscular Exercise Can Cause Highly Pathological Liver Function Tests in Healthy Men
• PubMed – The Impact of Endurance Exercise on Routine Laboratory Parameters
• Cleveland Clinic – Creatine Kinase Test