چرا هر روز صبح با دهان خشک بیدار می‌شویم؟ ۸ علت مهم که باید بشناسید
۸ علت مهم خشکی دهان هنگام بیدار شدن
۱. خوابیدن با دهان باز
یکی از شایع‌ترین علت‌های خشکی دهان در صبح، تنفس از راه دهان هنگام خواب است. وقتی هوا به‌جای بینی از دهان عبور می‌کند، رطوبت سطح زبان و مخاط دهان سریع‌تر از بین می‌رود.
این وضعیت ممکن است در افرادی که بینی گرفته دارند یا هنگام خواب خروپف می‌کنند بیشتر دیده شود. البته هر فردی که با دهان باز می‌خوابد، لزوماً به آپنه خواب مبتلا نیست.
۲. کم‌آبی بدن
اگر در طول روز آب کافی ننوشیده باشید، تعریق زیادی داشته باشید یا به‌دلیل بیماری مایعات زیادی از دست داده باشید، ممکن است صبح با دهانی خشک بیدار شوید.
کم‌آبی می‌تواند علاوه بر خشکی دهان، نشانه‌هایی مانند ادرار تیره، کاهش حجم ادرار، سردرد یا احساس ضعف ایجاد کند. میزان آب موردنیاز هر فرد به سن، فعالیت، آب‌وهوا و وضعیت سلامتی او بستگی دارد.
در بعضی افراد، کم‌آبی بدن و احساس اضطراب یا بی‌قراری نیز هم‌زمان دیده می‌شوند؛ بنابراین بهتر است وضعیت دریافت مایعات در طول روز بررسی شود.
۳. گرفتگی بینی و مشکلات تنفسی
سرماخوردگی، آلرژی، التهاب مخاط بینی یا بعضی مشکلات ساختاری بینی می‌توانند تنفس طبیعی از راه بینی را دشوار کنند. در چنین شرایطی فرد هنگام خواب ناخودآگاه از دهان نفس می‌کشد.
اگر خشکی دهان همراه با عطسه، آبریزش یا احساس گرفتگی بینی است، احتمال دارد علت اصلی به مسیر تنفس مربوط باشد. آشنایی با راهکارهای بهبود گرفتگی بینی می‌تواند برای تشخیص تفاوت میان مشکلات فصلی و سایر علت‌ها مفید باشد.
۴. مصرف بعضی داروها
خشکی دهان از عوارض شناخته‌شده برخی داروهاست. داروهای ضدحساسیت، بعضی داروهای ضدافسردگی، داروهای ادرارآور، برخی داروهای فشار خون و تعدادی از داروهای مؤثر بر مثانه ممکن است تولید بزاق را کاهش دهند.
اگر خشکی دهان پس از شروع داروی جدید ایجاد شده است، نام دارو و زمان شروع علائم را یادداشت کنید و با پزشک یا داروساز در میان بگذارید. هیچ داروی تجویزی را صرفاً به دلیل خشکی دهان خودسرانه قطع نکنید.
۵. بالا بودن قند خون و دیابت
دیابت کنترل‌نشده ممکن است با تشنگی زیاد و خشکی دهان همراه شود. وقتی قند خون بالا باشد، بدن ممکن است آب بیشتری از طریق ادرار از دست بدهد و فرد احساس تشنگی بیشتری کند.
اگر علاوه بر خشکی دهان، تکرر ادرار، خستگی غیرعادی، تاری دید یا کاهش وزن بدون دلیل دارید، بهتر است درباره آزمایش قند خون با پزشک صحبت کنید. در مطلب نشانه‌های دیابت نوع دوم سایر علائمی که باید جدی گرفته شوند توضیح داده شده‌اند.
۶. کاهش بزاق و بیماری‌های غدد بزاقی
گاهی مشکل فقط تبخیر رطوبت دهان نیست، بلکه غدد بزاقی واقعاً بزاق کافی تولید نمی‌کنند. بعضی بیماری‌ها از جمله سندرم شوگرن می‌توانند غدد تولیدکننده بزاق و اشک را تحت تأثیر قرار دهند.
اگر خشکی دهان همراه با خشکی مداوم چشم‌هاست، پزشک ممکن است بررسی‌های بیشتری پیشنهاد کند. این علائم به‌تنهایی به معنای ابتلا به بیماری مشخصی نیستند.
۷. هوای خشک اتاق خواب
هوای بسیار خشک، به‌ویژه هنگام استفاده طولانی از وسایل گرمایشی، ممکن است احساس خشکی دهان و گلو را تشدید کند؛ مخصوصاً اگر فرد هنگام خواب از دهان نفس بکشد.
در چنین شرایطی تنظیم دمای اتاق و استفاده درست از دستگاه مرطوب‌کننده هوا ممکن است کمک‌کننده باشد. دستگاه باید مرتب تمیز شود تا به محل رشد قارچ و میکروب تبدیل نشود.
۸. خروپف شدید و آپنه انسدادی خواب
گاهی خشکی دهان صبحگاهی در کنار خروپف بلند، قطع و وصل شدن تنفس در خواب، بیدار شدن با احساس خفگی یا خواب‌آلودگی شدید روزانه دیده می‌شود.
این مجموعه علائم می‌تواند احتمال آپنه انسدادی خواب را مطرح کند. در آپنه خواب، راه هوایی هنگام خواب بارها تنگ یا مسدود می‌شود و کیفیت خواب کاهش پیدا می‌کند.
اگر اطرافیان متوجه توقف تنفس شما در خواب شده‌اند یا صبح‌ها با وجود خواب کافی احساس خستگی می‌کنید، بررسی تخصصی اهمیت دارد. برای آشنایی بیشتر با این وضعیت، مطلب علت خرخر شبانه و راه‌های درمان آن را نیز بخوانید.
چه تفاوتی میان خشکی دهان معمولی و کاهش واقعی بزاق وجود دارد؟
گاهی فرد تنها هنگام بیدار شدن احساس خشکی دارد و پس از نوشیدن آب یا صبحانه مشکل برطرف می‌شود. در این حالت ممکن است تنفس دهانی یا شرایط محیط خواب نقش داشته باشد.
اما در کاهش مداوم بزاق، علائم معمولاً به صبح محدود نیستند و ممکن است در طول روز نیز وجود داشته باشند؛ از جمله:
- احساس چسبندگی زبان به سقف دهان
- دشواری در جویدن یا بلع غذاهای خشک
- نیاز مکرر به نوشیدن آب هنگام صحبت کردن
- ترک‌خوردگی لب‌ها و گوشه دهان
- تغییر در حس چشایی
- افزایش پوسیدگی دندان یا عفونت قارچی دهان
اگر خشکی دهان طولانی شود، ممکن است با بوی بد دهان هنگام بیدار شدن نیز همراه باشد، زیرا بزاق در شست‌وشوی طبیعی دهان و محدود کردن رشد میکروب‌ها نقش دارد.
برای رفع خشکی دهان صبحگاهی چه کنیم؟
آب کافی در طول روز بنوشید
نوشیدن منظم آب در طول روز، به‌ویژه در هوای گرم یا پس از فعالیت بدنی، به پیشگیری از کم‌آبی کمک می‌کند. می‌توانید یک لیوان آب کنار تخت بگذارید تا در صورت نیاز چند جرعه بنوشید.
بااین‌حال نوشیدن بیش‌ازحد آب درست پیش از خواب ممکن است باعث بیدار شدن مکرر برای رفتن به دستشویی شود. اگر این مشکل تکرار می‌شود، مقاله علت ادرار مکرر و زیاد دستشویی رفتن اطلاعات تکمیلی در اختیار شما قرار می‌دهد.
علت گرفتگی بینی را برطرف کنید
اگر شب‌ها بینی‌تان گرفته است، شست‌وشوی بینی با محلول نمکی استریل و درمان علت زمینه‌ای با راهنمایی پزشک می‌تواند به تنفس بهتر کمک کند.
چسب زدن روی دهان هنگام خواب برای مجبور کردن فرد به تنفس بینی، راهکار عمومی و مطمئنی نیست؛ مخصوصاً در کسانی که گرفتگی بینی یا احتمال آپنه خواب دارند.
از آدامس بدون قند استفاده کنید
جویدن آدامس بدون قند در طول روز می‌تواند تولید بزاق را تحریک کند. این کار به‌خصوص برای کسانی مفید است که هنوز عملکرد غدد بزاقی آن‌ها حفظ شده است.
آدامس جایگزین بررسی علت خشکی دهان مداوم نیست؛ اما ممکن است احساس ناراحتی را کاهش دهد.
بهداشت دهان و دندان را جدی بگیرید
کاهش بزاق می‌تواند احتمال پوسیدگی دندان را افزایش دهد. مسواک زدن با خمیردندان حاوی فلوراید، تمیز کردن فاصله بین دندان‌ها و مراجعه دوره‌ای به دندان‌پزشک اهمیت زیادی دارد.
افرادی که به‌طور مداوم دهان خشکی دارند، بهتر است از دهان‌شویه بدون الکل استفاده کنند و درباره محصولات مرطوب‌کننده دهان یا بزاق مصنوعی از دندان‌پزشک یا داروساز راهنمایی بگیرند.
محرک‌های خشکی دهان را کاهش دهید
نوشیدنی‌های بسیار کافئین‌دار ممکن است در بعضی افراد احساس خشکی دهان را بیشتر کنند. همچنین مصرف دخانیات، غذاهای بسیار شور و بعضی دهان‌شویه‌های تحریک‌کننده می‌تواند علائم را تشدید کند.
اگر غذاهای ترش یا تند باعث سوزش دهان می‌شوند، تا زمان بهبود علائم مصرف آن‌ها را محدود کنید.
خشکی دهان صبحگاهی چه زمانی خطرناک است؟
خودِ خشکی دهان در بیشتر موارد اورژانسی نیست؛ اما بعضی نشانه‌های همراه آن نیاز به رسیدگی دارند.
- خشکی دهان همراه تشنگی شدید و تکرر ادرار: برای بررسی احتمال افزایش قند خون به پزشک مراجعه کنید.
- خشکی دهان همراه خشکی چشم: اگر ادامه‌دار است، علت‌های پزشکی از جمله مشکلات غدد بزاقی باید بررسی شوند.
- خشکی دهان همراه خروپف شدید و توقف تنفس: ارزیابی از نظر آپنه خواب اهمیت دارد.
- خشکی دهان همراه لکه‌های سفید یا درد دهان: ممکن است عفونت یا مشکل مخاطی وجود داشته باشد.
- خشکی دهان همراه اختلال در خوردن و بلع: نیازمند معاینه پزشکی است.
اگر خشکی دهان با گیجی شدید، غش، ناتوانی در نوشیدن مایعات، یا علائم کم‌آبی شدید همراه شود، باید فوراً ارزیابی پزشکی انجام شود.
پزشک چگونه علت خشکی دهان را تشخیص می‌دهد؟
پزشک یا دندان‌پزشک ابتدا درباره زمان شروع خشکی دهان، داروهای مصرفی، میزان تشنگی، عادت‌های خواب و علائم همراه سؤال می‌کند. سپس وضعیت مخاط دهان، زبان، دندان‌ها و غدد بزاقی را بررسی می‌کند.
بسته به علائم، ممکن است آزمایش قند خون، بررسی بیماری‌های زمینه‌ای یا اندازه‌گیری میزان ترشح بزاق لازم باشد. اگر خروپف و توقف تنفس هنگام خواب مطرح باشد، بررسی خواب نیز ممکن است پیشنهاد شود.
سؤالات متداول درباره خشکی دهان هنگام بیدار شدن
آیا خشکی دهان صبحگاهی نشانه دیابت است؟
ممکن است یکی از علائم همراه دیابت باشد، اما خشکی دهان به‌تنهایی برای تشخیص دیابت کافی نیست. وجود تشنگی شدید، ادرار مکرر، تاری دید یا کاهش وزن، ضرورت بررسی قند خون را بیشتر می‌کند.
چرا با وجود نوشیدن آب، صبح دهانم خشک است؟
زیرا همیشه علت خشکی دهان کم‌آبی نیست. تنفس دهانی، داروها، گرفتگی بینی یا کاهش ترشح بزاق نیز می‌توانند نقش داشته باشند.
آیا خشکی دهان باعث بوی بد نفس می‌شود؟
بله. بزاق به پاکسازی طبیعی دهان کمک می‌کند و کاهش آن می‌تواند محیط را برای ایجاد بوی نامطبوع مساعدتر کند.
آیا استفاده از دستگاه بخور برای خشکی دهان مفید است؟
اگر خشکی هوای اتاق یکی از عوامل تشدیدکننده باشد، دستگاه مرطوب‌کننده تمیز و درست‌تنظیم‌شده ممکن است کمک کند. بااین‌حال مشکل ناشی از دارو یا بیماری زمینه‌ای را درمان نمی‌کند.
آیا خشکی دهان در سالمندان طبیعی است؟
خشکی مداوم دهان بخشی اجتناب‌ناپذیر از سالمندی نیست. مصرف چند دارو، کم‌آبی و بعضی بیماری‌های همراه افزایش سن می‌توانند احتمال آن را بیشتر کنند.
منابع
- National Institute of Dental and Craniofacial Research (NIDCR)
- National Health Service (NHS)
- University College London Hospitals NHS Foundation Trust
- Ashford and St Peter’s Hospitals NHS Foundation Trust
- British & Irish Society for Oral Medicine
