استغفرالله ربی و اتوب الیه یعنی چه؟ معنی دقیق و بهترین زمان خواندن ذکر
«أَسْتَغْفِرُ اللّٰهَ رَبِّی وَأَتُوبُ إِلَیْهِ» یعنی «از خداوند که پروردگار من است، آمرزش می‌خواهم و به سوی او توبه و بازگشت می‌کنم». این عبارت از معروف‌ترین ذکرهای استغفار است و معنای آن تنها درخواست بخشش نیست؛ کسی که این ذکر را می‌گوید، در واقع از خدا آمرزش می‌خواهد و بازگشت به راه درست را نیز بیان می‌کند.
این ذکر را می‌توان در زندگی روزانه خواند. همچنین در احکام نماز، گفتن آن پس از تسبیحات اربعه در رکعت سوم و چهارم و نیز پس از سجده اول، از کارهای مستحب شمرده شده است. در ادامه، متن صحیح عربی، معنی واژه‌ها، تلفظ و تعداد دفعات خواندن آن را توضیح می‌دهیم.
برای آشنایی با دیگر دعاها و اذکار، می‌توانید مطالب بخش احکام و معارف دینی پرشین وی را نیز مطالعه کنید.
متن صحیح ذکر استغفرالله ربی و اتوب الیه با اعراب
متن عربی ذکر به این صورت است:
أَسْتَغْفِرُ اللّٰهَ رَبِّی وَأَتُوبُ إِلَیْهِ
ترجمه روان: از پروردگارم، خداوند، آمرزش می‌خواهم و به سوی او توبه می‌کنم.
ترجمه ساده‌تر: خدایا، مرا ببخش؛ من به سوی تو بازمی‌گردم.
ترجمه دوم برای فهم ساده مفهوم ذکر است و جای ترجمه دقیق واژه‌به‌واژه را نمی‌گیرد.
معنی کلمه به کلمه استغفرالله ربی و اتوب الیه
برای درک بهتر این جمله، کافی است معنی چهار بخش آن را بدانیم:
| کلمه یا عبارت | معنی فارسی |
|---|---|
| أَسْتَغْفِرُ | آمرزش می‌خواهم |
| اللّٰهَ | از خداوند |
| رَبِّی | پروردگار من |
| وَأَتُوبُ | و توبه می‌کنم و بازمی‌گردم |
| إِلَیْهِ | به سوی او |
وقتی این بخش‌ها را کنار هم قرار می‌دهیم، معنی کامل ذکر روشن می‌شود: انسان از خداوند طلب بخشش می‌کند و تصمیم خود را برای بازگشت به او بیان می‌کند.
تلفظ صحیح استغفرالله ربی و اتوب الیه چگونه است؟
برای کسانی که تازه این ذکر را یاد می‌گیرند، می‌توان تلفظ تقریبی فارسی آن را چنین نوشت:
اَسْتَغْفِرُ اللّٰهَ رَبّی وَ اَتوبُ اِلَیهِ
بهتر است هنگام خواندن ذکر، عبارت را شمرده و واضح تلفظ کنید. لازم نیست برای گفتن آن عجله داشته باشید؛ توجه به معنی می‌تواند باعث شود ذکر از یک تکرار سریع و بی‌توجه، به دعایی آگاهانه تبدیل شود.
تفاوت «اَستَغفِر» با «اَتوب» نیز مهم است. واژه اول درخواست بخشش را بیان می‌کند و واژه دوم به بازگشت و توبه اشاره دارد.
فرق استغفار و توبه چیست؟
استغفار و توبه به یکدیگر نزدیک‌اند، اما دقیقاً یک معنا ندارند.
- استغفار: درخواست آمرزش و بخشش از خداوند است.
- توبه: بازگشت از کار نادرست، پشیمانی از آن و تصمیم برای تکرار نکردنش است.
برای مثال، اگر کسی در صحبت با دیگری بی‌انصافی کرده باشد، می‌تواند از خداوند آمرزش بخواهد؛ اما بازگشت عملی او زمانی روشن‌تر می‌شود که رفتار نادرستش را کنار بگذارد و برای جبران حق طرف مقابل اقدام کند.
به همین دلیل، گفتن «وَأَتُوبُ إِلَیْهِ» در پایان ذکر اهمیت دارد. این بخش یادآور می‌شود که درخواست بخشش باید با تصمیم برای اصلاح رفتار همراه باشد.
اگر می‌خواهید این موضوع را بیشتر بشناسید، مطلب آداب توبه و استغفار از خداوند را بخوانید.
ذکر استغفرالله ربی و اتوب الیه در قرآن آمده است؟
عبارت «أَسْتَغْفِرُ اللّٰهَ رَبِّی وَأَتُوبُ إِلَیْهِ» با همین ترکیب، آیه مستقلی از قرآن نیست؛ اما مفهوم استغفار و بازگشت به خداوند در آیات قرآن به‌روشنی بیان شده است.
در آیه سوم سوره هود آمده است:
وَأَنِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَیْهِ
معنی: از پروردگارتان آمرزش بخواهید و سپس به سوی او توبه کنید.
در آیه دهم سوره نوح نیز می‌خوانیم:
فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ إِنَّهُ کَانَ غَفَّارًا
معنی: پس گفتم از پروردگارتان آمرزش بخواهید؛ زیرا او بسیار آمرزنده است.
این دو آیه نشان می‌دهند که استغفار و توبه در آموزه‌های قرآنی جایگاه مهمی دارند و انسان به بازگشت از خطا و امید به آمرزش دعوت شده است.
استغفرالله ربی و اتوب الیه را در کدام قسمت نماز بخوانیم؟
این ذکر در بخش‌هایی از نماز به‌عنوان ذکر مستحب مطرح شده است. دو مورد مشهور آن عبارت‌اند از استغفار پس از تسبیحات اربعه و استغفار پس از سجده اول.
۱. پس از تسبیحات اربعه در رکعت سوم و چهارم
در رکعت سوم و چهارم نماز، پس از خواندن تسبیحات اربعه و پیش از رفتن به رکوع، گفتن ذکر «أَسْتَغْفِرُ اللّٰهَ رَبِّی وَأَتُوبُ إِلَیْهِ» مستحب است.
بر اساس توضیح‌المسائل جامع آیت‌الله سیستانی، نمازگزار می‌تواند پس از تسبیحات اربعه این استغفار را بگوید یا ذکر کوتاه «اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِی» را بخواند.
این استغفار، جایگزین حمد یا تسبیحات اربعه نیست؛ بلکه ذکر مستحبیِ جداگانه‌ای است که پس از آن‌ها خوانده می‌شود.
۲. پس از سجده اول نماز
یکی دیگر از موارد سفارش‌شده، گفتن این ذکر پس از سجده اول است؛ زمانی که نمازگزار سر از سجده برداشته، نشسته و بدنش آرام گرفته است.
در این حالت می‌توان گفت:
أَسْتَغْفِرُ اللّٰهَ رَبِّی وَأَتُوبُ إِلَیْهِ
این ذکر در شمار مستحبات نماز قرار می‌گیرد و نباید آن را با اذکار واجب سجده اشتباه گرفت.
بهترین زمان خواندن استغفرالله ربی و اتوب الیه
استغفار تنها به لحظه‌های داخل نماز محدود نمی‌شود. انسان می‌تواند در زمان‌های مختلف روز از خدا آمرزش بخواهد؛ به‌خصوص هنگامی که از اشتباه خود پشیمان شده یا می‌خواهد با توجه بیشتری به رفتار و تصمیم‌هایش فکر کند.
چند موقعیت مناسب برای استغفار عبارت‌اند از:
- پس از پایان نماز و هنگام خواندن تعقیبات
- هنگام پشیمانی از یک رفتار نادرست
- در زمان دعا و خلوت با خداوند
- پیش از خواب، برای مرور رفتارهای روزانه
- هنگام تصمیم‌گیری برای جبران اشتباه‌ها
برای آشنایی با ذکرهای پس از نماز، مطلب استغفار بعد از نماز و تعداد دفعات آن را هم مطالعه کنید.
همچنین اگر می‌خواهید با نمازی که با موضوع طلب آمرزش شناخته می‌شود آشنا شوید، راهنمای طریقه خواندن نماز استغفار در پرشین‌وی منتشر شده است.
استغفرالله ربی و اتوب الیه را چند بار بگوییم؟
برای گفتن این ذکر در طول روز، یک تعداد ثابت و واجب وجود ندارد. می‌توانید آن را یک بار یا چند بار بخوانید. در بعضی اعمال عبادی و دعاهای نقل‌شده، تعداد مشخصی برای استغفار توصیه شده است؛ اما نباید آن تعدادها را به همه موقعیت‌ها تعمیم داد.
برای مثال، اگر کسی تصمیم بگیرد هر روز چند مرتبه استغفار کند، می‌تواند تعداد دلخواهی برای نظم شخصی خود در نظر بگیرد. این برنامه شخصی به معنای وجود دستور شرعی با همان عدد نیست.
همچنین نباید ادعا کرد که صرف تکرار یک عدد مشخص، بدون توجه به رفتار و شرایط توبه، حتماً نتیجه معینی مانند بخشیده شدن همه گناهان یا برآورده شدن یک حاجت را تضمین می‌کند.
اگر می‌خواهید درباره استغفار و آثار اخلاقی آن بیشتر بخوانید، مطلب خواص زیاد گفتن استغفار را ببینید.
آیا با گفتن استغفرالله همه گناهان بخشیده می‌شود؟
در آموزه‌های اسلامی، خداوند بسیار آمرزنده معرفی شده و انسان به توبه و طلب بخشش دعوت شده است. بااین‌حال، نباید استغفار را فقط تکرار چند کلمه دانست.
اگر فردی از رفتار اشتباه خود پشیمان باشد، تصمیم به ترک آن بگیرد و برای جبران کوتاهی‌هایش تلاش کند، استغفار با معنای توبه هماهنگ‌تر خواهد بود.
موضوع حقوق دیگران اهمیت ویژه‌ای دارد. برای نمونه، اگر کسی به دیگری بدهکار است یا حق او را ضایع کرده، تنها گفتن ذکر نباید بهانه‌ای برای نپرداختن حق یا جبران نکردن اشتباه باشد.
این تفاوت را در مقاله استغفار و شرایط بازگشت از گناه بیشتر توضیح داده‌ایم.
چه تفاوتی میان استغفرالله و استغفرالله ربی و اتوب الیه وجود دارد؟
«أَسْتَغْفِرُ اللّٰهَ» یعنی از خداوند آمرزش می‌خواهم. این عبارت به‌تنهایی معنای کامل و روشنی دارد.
اما در عبارت بلندتر «أَسْتَغْفِرُ اللّٰهَ رَبِّی وَأَتُوبُ إِلَیْهِ»، علاوه بر درخواست آمرزش، عبارت «پروردگار من» و اعلام بازگشت و توبه نیز آمده است.
پس تفاوت اصلی در گستردگی معنای جمله است؛ نه اینکه ذکر کوتاه‌تر بی‌معنا یا نادرست باشد.
چگونه ذکر استغفار را با توجه بیشتری بخوانیم؟
برای استفاده بهتر از معنای این ذکر، می‌توانید یک روش ساده را امتحان کنید:
- چند لحظه از کارهای روزانه فاصله بگیرید.
- ذکر را آرام و شمرده بخوانید.
- به معنی «طلب آمرزش» و «بازگشت» توجه کنید.
- اگر از رفتار مشخصی پشیمان هستید، درباره اصلاح آن تصمیم بگیرید.
- اگر حق کسی بر عهده شماست، برای جبران آن برنامه داشته باشید.
به این ترتیب، استغفار علاوه بر ذکر زبانی، یادآوری برای بازنگری در رفتار روزانه نیز خواهد بود.
برای آشنایی با موضوع آمرزش و بازگشت از خطا، مطلب ذکر و دعا برای طلب آمرزش گناهان نیز مرتبط است.
پرسش‌های متداول درباره ذکر استغفرالله ربی و اتوب الیه
استغفرالله ربی و اتوب الیه به فارسی یعنی چه؟
یعنی «از خداوند که پروردگار من است، آمرزش می‌خواهم و به سوی او توبه و بازگشت می‌کنم».
آیا این ذکر واجب است؟
خواندن این عبارت به‌عنوان ذکر روزانه واجب نیست. در مواردی مانند پس از تسبیحات اربعه رکعت سوم و چهارم یا پس از سجده اول نماز، خواندن آن مستحب است.
آیا استغفرالله ربی و اتوب الیه آیه قرآن است؟
این عبارت با همین ترکیب، آیه مستقلی از قرآن نیست؛ اما درخواست آمرزش و توبه به سوی خداوند در آیات قرآن، از جمله آیه سوم سوره هود و آیه دهم سوره نوح، بیان شده است.
آیا استغفرالله ربی و اتوب الیه را باید ۷۰ بار بخوانیم؟
خیر، عدد ۷۰ برای همه موقعیت‌ها حکم ثابت ندارد. در برخی اعمال، تعدادهایی برای استغفار ذکر شده است؛ اما برای ذکر گفتن در طول روز، تعیین چنین عددی به‌عنوان یک الزام همگانی درست نیست.
آیا می‌توان این ذکر را بدون تسبیح خواند؟
بله. استفاده از تسبیح یا شمارنده تنها برای محاسبه تعداد ذکر است و برای گفتن خود عبارت ضرورت ندارد.
آیا گفتن این ذکر به‌تنهایی برای توبه کافی است؟
توبه واقعی به پشیمانی، تصمیم برای کنار گذاشتن رفتار نادرست و رعایت شرایط مربوط به آن وابسته است. ذکر می‌تواند بیان زبانی این بازگشت باشد، اما جای جبران حقوق دیگران را نمی‌گیرد.
خلاصه معنی استغفرالله ربی و اتوب الیه
متن صحیح ذکر چنین است:
أَسْتَغْفِرُ اللّٰهَ رَبِّی وَأَتُوبُ إِلَیْهِ
معنی: از پروردگارم آمرزش می‌خواهم و به سوی او توبه می‌کنم.
این ذکر کوتاه دو پیام دارد: درخواست بخشش از خداوند و بازگشت از خطا. می‌توان آن را در طول روز خواند و در بخش‌هایی از نماز نیز به‌عنوان ذکر مستحب به جا آورد. مهم‌تر از زیاد بودن تعداد تکرار، توجه به معنی و تلاش برای اصلاح رفتار است.
منابع: قرآن کریم، سوره هود آیه ۳ و سوره نوح آیه ۱۰؛ توضیح‌المسائل جامع آیت‌الله سیستانی، مباحث ترجمه اذکار نماز، قرائت رکعت سوم و چهارم و مستحبات سجده.
