بیوگرافی داریوش عیاری؛ از سینمای آزاد اهواز تا فیلم‌های ماندگار و درگذشت

بیوگرافی داریوش عیاری روایت زندگی فیلمبرداری است که مسیرش از تجربه‌های سینمای آزاد اهواز آغاز شد و به همکاری در شماری از فیلم‌های شناخته‌شده سینمای ایران رسید. نام او در کارنامه آثاری مانند «دختری با کفش‌های کتانی»، «زندان زنان»، «خانه پدری» و «جاده قدیم» ثبت شده است؛ فیلم‌هایی که شناخت سازندگان تصویرشان، بخش مهمی از شناخت تاریخ سینمای ایران است.

داریوش عیاری، برادر بزرگ‌تر کیانوش عیاری، متولد سال ۱۳۲۵ در اهواز بود و جمعه ۱۷ مهر ۱۴۰۵ درگذشت. در این مطلب پرشین‌وی، زندگی و تحصیلات، تجربه‌های اولیه، همکاری‌های سینمایی و تلویزیونی و خبر تأییدشده درگذشت او را مرور می‌کنیم.

بیوگرافی داریوش عیاری در یک نگاه

تولد داریوش عیاری در اهواز و سال‌های جوانی

داریوش عیاری در سال ۱۳۲۵ در اهواز به دنیا آمد. در گزارش‌های معتبر درباره زندگی او، سال و شهر تولد ذکر شده، اما روز و ماه دقیق تولد به‌صورت مستند در منابع بررسی‌شده در دسترس نیست. به همین دلیل، نمی‌توان برای او تاریخ تولد روزشمار نوشت. خبرگزاری‌ها هنگام اعلام درگذشت، سن او را ۸۰ سال عنوان کردند.

آرشیو تصویری خانواده عیاری، بخش دیگری از این زندگی را نشان می‌دهد. در مجموعه عکس‌های آرته‌باکس، تصاویری از کیانوش عیاری در کنار مادر و برادرش در اصفهان، با تاریخ ۱۹۶۴ میلادی، نگهداری می‌شود. این تصاویر آرشیوی با عکس‌های مربوط به سال‌های فعالیت حرفه‌ای متفاوت‌اند و نباید به‌عنوان عکس تازه یا تصویر آخرین روزهای زندگی معرفی شوند.

عکس آرشیوی برادران عیاری در کنار مادرشان در اصفهان، ۱۹۶۴ میلادی؛ آرته‌باکس

تحصیلات داریوش عیاری

در گزارش خبرگزاری مهر و خبرآنلاین، داریوش عیاری دانش‌آموخته رشته روزنامه‌نگاری معرفی شده است. او در ادامه، مسیر حرفه‌ای خود را در فیلمبرداری دنبال کرد. نام دانشگاه، سال فارغ‌التحصیلی و جزئیات مقطع تحصیلی او در منابع مورد بررسی به‌روشنی تأیید نشده است؛ بنابراین این مشخصات را نمی‌توان با قطعیت به زندگی‌نامه اضافه کرد.

شروع فعالیت در سینمای آزاد اهواز

برای شناخت آغاز کار داریوش عیاری باید میان تجربه‌های اولیه فیلمسازی و ورود او به فیلمبرداری حرفه‌ای سینمای بلند تفاوت گذاشت. پیش از «تنوره دیو»، او در فضای سینمای آزاد و فیلم‌های کوتاه حضور داشت. گزارش‌های مربوط به کارگاه آزاد اهواز، از ساخت فیلم‌های کوتاه هشت‌میلی‌متری در این دوره یاد می‌کنند.

یک سند مشخص از این بخش از کارنامه او، برنامه «برادران عیاری و سینمای آزاد» در سینماتک خانه هنرمندان ایران است. طبق اطلاعات منتشرشده در تیوال، در برنامه دوشنبه ۹ اسفند ۱۴۰۰، فیلم «قاعده بازی» ساخته داریوش عیاری، همراه با آثاری از کیانوش عیاری برای نمایش انتخاب شد. این سابقه نشان می‌دهد که زندگی هنری او را نباید تنها به فهرست فیلم‌هایی که مدیر فیلمبرداری آنها بوده محدود کرد.

تجربه فیلم کوتاه، در گفته‌های سال‌های بعد او نیز حضور دارد. عیاری در گفت‌وگویی که انجمن سینمای جوانان ایران منتشر کرده، از تجربه فیلمبرداری فیلم‌های کوتاه مستند و داستانی سخن گفته است. بنابراین پیوند او با این حوزه، بخشی واقعی و قابل پیگیری از مسیر حرفه‌ای‌اش بود.

عکس آرشیوی داریوش و کیانوش عیاری در کنار جمعی از سینماگران؛ آرته‌باکس

ورود به سینمای حرفه‌ای با فیلم تنوره دیو

در منابع خبری، «تنوره دیو» در سال ۱۳۶۴ نقطه آغاز فعالیت حرفه‌ای داریوش عیاری در فیلمبرداری سینمای بلند معرفی شده است. نویسنده و کارگردان این فیلم، کیانوش عیاری بود. به این ترتیب، یکی از همکاری‌های مهم دو برادر، در ابتدای مسیر حرفه‌ای آنها شکل گرفت و در سال‌های بعد در آثار دیگری ادامه یافت.

در نوشتن کارنامه برادران عیاری، تفکیک مسئولیت‌ها ضروری است: کیانوش عیاری در این آثار به‌عنوان نویسنده و کارگردان شناخته می‌شود و داریوش عیاری مسئولیت فیلمبرداری را برعهده داشت. جوایز کارگردانی یا موفقیت‌های جشنواره‌ای کیانوش را نیز نمی‌توان بدون سند، به‌عنوان جایزه شخصی داریوش ثبت کرد.

داریوش عیاری و کیانوش عیاری؛ پیوند خانوادگی و همکاری حرفه‌ای

داریوش و کیانوش عیاری دو چهره متفاوت در سینمای ایران بودند که همکاری‌های متعددی داشتند. گزارش روزنامه جام‌جم درباره کارنامه کیانوش، نام داریوش را در فیلمبرداری آثاری چون «شبح کژدم»، «آن سوی آتش»، «روز باشکوه»، «دو نیمه سیب»، «شاخ گاو»، «سفره ایرانی»، «خانه پدری» و «کاناپه» ذکر می‌کند. این همکاری‌ها، از فیلم‌های ابتدایی تا آثار متأخر ادامه پیدا کرد.

ارزیابی کیانوش عیاری از برادرش نیز در گزارش رسمی موزه سینما ثبت شده است. او در مراسم بزرگداشت خود، داریوش را از بهترین همکارانش در فیلمبرداری توصیف کرد و از شناخت و سواد سینمایی او سخن گفت. اهمیت این گفته در آن است که از زبان فیلمسازی بیان شده که سال‌ها با او کار کرده بود.

داریوش عیاری کنار دوربین و کیانوش عیاری در سمت چپ تصویر، در پشت صحنه «خانه پدری»؛ مهر

فیلم‌های شناخته‌شده در کارنامه داریوش عیاری

دختری با کفش‌های کتانی

فیلم «دختری با کفش‌های کتانی» به کارگردانی رسول صدرعاملی، از آثار شناخته‌شده‌ای است که داریوش عیاری فیلمبرداری آن را انجام داد. نام این فیلم در گزارش ایسنا درباره درگذشت او نیز آمده است. پگاه آهنگرانی از بازیگران این اثر بود و در «زندان زنان» نیز حضور داشت؛ دو فیلمی که در کارنامه فیلمبرداری عیاری ثبت شده‌اند.

زندان زنان و سه زن

همکاری با منیژه حکمت، بخش مهم دیگری از کارنامه اوست. «زندان زنان» و «سه زن» هر دو در فهرست آثار داریوش عیاری دیده می‌شوند. نام او در این فیلم‌ها، نشان‌دهنده فعالیتش با فیلمسازانی غیر از برادرش نیز هست. بنابراین معرفی او صرفاً به‌عنوان «برادر کیانوش عیاری»، همه سابقه حرفه‌ای‌اش را بیان نمی‌کند.

خانه پدری و کاناپه

«خانه پدری» یکی دیگر از فیلم‌هایی است که مسئولیت فیلمبرداری آن با داریوش عیاری بود. در عکس پشت صحنه منتشرشده همراه گفت‌وگوی خبرگزاری مهر با او، داریوش در کنار دوربین و کیانوش در سمت چپ تصویر دیده می‌شود. این عکس مربوط به فعالیت سینمایی دو برادر است و ارتباطی با خبر درگذشت یا مراسم تشییع ندارد.

عیاری در گفت‌وگوی دی‌ماه ۱۳۹۴ با مهر، از برنامه آغاز تولید «کاناپه» و همکاری دوباره با کیانوش سخن گفته بود. این مصاحبه سندی از حضور او در روند تولید فیلم است؛ با این حال، تاریخ گفت‌وگو و زمان برنامه‌ریزی تولید را نباید با تاریخ اکران یکسان گرفت.

این سیب هم برای تو و جاده قدیم

داریوش عیاری در «این سیب هم برای تو» با سیروس الوند همکاری داشت. او در همان مصاحبه با مهر، از همکاری مجدد با الوند پس از فاصله‌ای طولانی ابراز رضایت کرد. این گفته، یکی از معدود روایت‌های مستقیم در منابع بررسی‌شده درباره تجربه شخصی او از همکاری با کارگردانان است.

در فیلم «جاده قدیم» به کارگردانی منیژه حکمت نیز نام عیاری به‌عنوان مدیر فیلمبرداری ثبت شده است. گزارش معرفی عوامل این فیلم در مهر، این مسئولیت را مشخص می‌کند. گزارش اکران مردمی فیلم جاده قدیم در پرشین‌وی، اطلاعات بیشتری درباره فیلم و بازیگران آن دارد.

داریوش عیاری هنگام کار با دوربین فیلمبرداری؛ عکس آرشیوی منتشرشده در خبرآنلاین

ویلای ساحلی

«ویلای ساحلی» از همکاری‌های متأخر داریوش و کیانوش عیاری بود. در فهرست عوامل، داریوش به‌عنوان مدیر فیلمبرداری معرفی شده است. این فیلم با حضور رضا عطاران، پژمان جمشیدی و ریما رامین‌فر ساخته شد. مطلب مربوط به بازیگران و داستان ویلای ساحلی در پرشین‌وی، این همکاری را نیز ثبت کرده است.

حضور داریوش عیاری در تلویزیون

فعالیت او به سینما محدود نبود. «هزاران چشم» و «۸۷ متر» از همکاری‌های تلویزیونی ثبت‌شده او با کیانوش عیاری هستند. گزارش‌های تولید «۸۷ متر»، مسئولیت داریوش را مدیر فیلمبرداری عنوان کرده‌اند. در گزارش پشت صحنه تسنیم نیز نام او در کنار اعضای گروه تولید آمده است.

برای شناخت این بخش از کارنامه، تفکیک عوامل پشت دوربین و بازیگران اهمیت دارد. داریوش عیاری در این مجموعه مسئولیت فنی و تصویری داشت. معرفی بازیگران سریال ۸۷ متر در پرشین‌وی، درباره چهره‌های مقابل دوربین و همکاری آنها در این اثر توضیح می‌دهد.

نگاه داریوش عیاری به فیلمبرداری

در گفت‌وگوی منتشرشده در آبان ۱۳۹۹ در وب‌سایت انجمن سینمای جوانان ایران، عیاری توضیح داد که فیلمبرداری را بخشی از یک اثر واحد می‌داند و تلاش می‌کند کارش در خدمت فیلم باشد. او با نگاه مستقل و جداافتاده به کار هر یک از عوامل موافق نبود. این دیدگاه، راهی برای شناخت رویکرد حرفه‌ای او از زبان خودش است.

او همچنین میان شرایط فیلمبرداری مستند کوتاه و فیلم داستانی تفاوت می‌گذاشت؛ در مستند، امکان کنترل صحنه و نور همیشه وجود ندارد و فیلمبردار باید با شرایط واقعی مواجه شود. در همان گفت‌وگو، بر توانمندی فیلمبرداران ایرانی و نقش شرایط حرفه‌ای و امکانات در شکوفایی استعداد آنها تأکید کرد.

نامزدی داریوش عیاری در جشن حافظ

طبق آرشیو رسمی جشن حافظ، داریوش عیاری در ششمین دوره این جشن در سال ۱۳۸۱، برای فیلمبرداری «زندان زنان» نامزد شد. در همان صفحه، فرهاد صبا برای «کاغذ بی‌خط» برنده رشته فیلمبرداری معرفی شده است. بنابراین عنوان دقیق این سابقه، نامزدی بهترین فیلمبرداری است و نباید آن را به‌صورت دریافت جایزه نوشت.

همسر، فرزندان و زندگی خانوادگی داریوش عیاری

اطلاعات منتشرشده و قابل اتکا درباره زندگی داریوش عیاری، بیشتر به فعالیت حرفه‌ای و همکاری با برادرش مربوط است. در منابع معتبر بررسی‌شده، نام همسر، تعداد فرزندان و جزئیات زندگی خصوصی او به‌صورت روشن تأیید نشده است. به همین دلیل، این زندگی‌نامه برای این موارد نام یا عددی ذکر نمی‌کند.

تصاویر قدیمی خانواده نیز باید با توضیح آرشیوی خودشان خوانده شوند. عکس‌هایی که آرته‌باکس با عنوان کیانوش عیاری در کنار مادر و برادرش منتشر کرده، مربوط به جوانی و خانواده اولیه اوست؛ این تصاویر را نمی‌توان عکس همسر یا فرزندان داریوش معرفی کرد.

تصویر آرشیوی خانواده عیاری در اصفهان، ۱۹۶۴ میلادی؛ آرته‌باکس

درگذشت داریوش عیاری در ۱۷ مهر ۱۴۰۵

خبر درگذشت داریوش عیاری روز جمعه ۱۷ مهر ۱۴۰۵ منتشر شد. ایسنا پیام تسلیت روابط عمومی خانه سینما را منتشر کرد و از آثار او و نسبت خانوادگی‌اش با کیانوش عیاری یاد کرد. خبرگزاری مهر نیز اعلام کرد که خبر در گفت‌وگو با خانه سینما تأیید شده است.

علت درگذشت داریوش عیاری چه بود؟

مهر علت درگذشت را سکته گزارش کرد و خبرآنلاین نیز با انتساب این خبر به خانه سینما و مهر، همین علت را نوشت. در این زندگی‌نامه، علت فوت در حد همین گزارش خبری بیان می‌شود؛ جزئیات پزشکی، نوع سکته یا سابقه بیماری تأییدنشده به آن اضافه نشده است.

در پیام خانه سینما، به کیانوش عیاری و دیگر بازماندگان تسلیت گفته شد. بنابراین خبر درگذشت مربوط به داریوش عیاری، فیلمبردار است. نام و سابقه او باید مستقل از برادر کارگردانش ثبت شود؛ همان‌طور که مسئولیت و سهم هر یک در فیلم‌های مشترک متفاوت بود.

پرسش‌های رایج درباره داریوش عیاری

داریوش عیاری متولد چه سالی بود؟

او متولد سال ۱۳۲۵ در اهواز بود. روز و ماه دقیق تولد در منابع بررسی‌شده تأیید نشده است.

داریوش عیاری چه نسبتی با کیانوش عیاری داشت؟

او برادر بزرگ‌تر کیانوش عیاری بود و در چندین فیلم و مجموعه تلویزیونی با او همکاری داشت.

شغل داریوش عیاری چه بود؟

حرفه اصلی او فیلمبرداری و مدیریت فیلمبرداری بود. تجربه ساخت فیلم کوتاه، از جمله «قاعده بازی»، نیز در کارنامه اولیه‌اش ثبت شده است.

داریوش عیاری چه زمانی درگذشت؟

جمعه ۱۷ مهر ۱۴۰۵؛ خبر درگذشت او با تأیید خانه سینما منتشر شد.

منابع

خبرگزاری ایسنا؛ خبرگزاری مهر، خبر درگذشت و گفت‌وگوی دی ۱۳۹۴؛ خبرآنلاین؛ انجمن سینمای جوانان ایران، گفت‌وگوی آبان ۱۳۹۹؛ موزه سینمای ایران؛ آرشیو رسمی جشن حافظ، دوره ششم؛ روزنامه جام‌جم؛ خبرگزاری تسنیم؛ تیوال، برنامه برادران عیاری و سینمای آزاد؛ آرته‌باکس، آرشیو تصویری خانواده عیاری.