تخریب نقش برجسته پریشو کازرون/جزئیات ویدیو

تخریب نقش برجسته پریشو یکی از شوکه‌کننده‌ترین اتفاقات اخیر برای فعالان میراث فرهنگی در استان فارس بوده است. این اثر تاریخی منحصر به فرد که تنها یکی از معدود نقش‌برجسته‌های ایران است که تصویر زنی را در خود جای داده، قربانی بی‌ملاحظگی و فقدان امنیت شده است. بخش قابل توجهی از دیواره زیرین این نقش تاریخی با ضربه اشیاء سخت مانند پتک کنده شده و به زمین افتاده است. این اتفاق نه تنها یک خسارت مادی سنگین، بلکه ضربه‌ای جبران‌ناپذیر به هویت تاریخی و فرهنگی ایران زمین وارد کرده است. اهمیت این موضوع به آنجا می‌رسد که چنین نقوشی گواهی زنده بر جایگاه زنان در تاریخ باستان هستند و هرگونه آسیب به آن‌ها، سندی از گذشته را برای همیشه از بین می‌برد.

فعالان میراث فرهنگی در کازرون بارها نسبت به آسیب‌پذیری این گنجینه‌ها هشدار داده‌اند، اما متأسفانه اقدامات پیشگیرانه‌ای صورت نگرفته است. محسن عباسپور، عضو شورای مرکزی انجمن هم‌اندیشان جوان کازرون، جزئیات دقیقی از این تخریب ارائه داده است. او تأکید می‌کند که ضاربان با سوءاستفاده از نبود حفاظت فیزیکی، زمان کافی برای وارد کردن ضربات مکرر داشته‌اند. این موضوع نشان‌دهنده یک چرخه معیوب از غفلت مسئولان و جرم‌خیزی در اراضی تاریخی است. بررسی دقیق صحنه جرم و مقایسه آن با تخریب‌های مشابه دیگر، می‌تواند به شناسایی عاملان این جنایت فرهنگی کمک کند.

جزئیات فاجعه در نقش برجسته پریشو

نقش برجسته پریشو در ناحیه غربی تالاب پریشان و در ارتفاعی حدود هشت متری از سطح زمین قرار دارد. این اثر تاریخی که به دوره ساسانیان یا اوایل دوره اسلامی تعلق دارد، ویژگی منحصر به فردی دارد. در این نقش، تصویر یک زن با وضوح نسبی حجاری شده است. این موضوع آن را به یکی از منابع ارزشمند برای پژوهشگران تاریخ و باستان‌شناسی تبدیل کرده است. متأسفانه بخش زیرین این دیواره سنگی، هدف ضربات مکرر قرار گرفته است.

بر اساس مشاهدات میدانی، قطعه سنگ جدا شده ارتفاعی حدود دو متر و عرضی نزدیک به ۸۰ سانتی‌متر دارد. این قطعه بزرگ که اثر ضربات پتک بر روی آن کاملاً مشهود است، اکنون در زیر نقش بر روی زمین افتاده است. آثار باقی‌مانده روی سنگ جدا شده و دیواره اصلی، نشان می‌دهد که ضارب یا ضاربان با آرامش کامل و بدون ترس از دیده شدن، عملیات تخریب را انجام داده‌اند. این آرامش نشان می‌دهد که آن‌ها از فقدان هرگونه دوربین مداربسته یا نگهبان آگاه بوده‌اند.

ریشه‌های تخریب و هشدارهای بی‌پاسخ

به نظر می‌رسد انگیزه اصلی این تخریب، کشف گنج باشد. محسن عباسپور در توضیح این موضوع اشاره می‌کند که پیش از این نیز صدمات مشابهی به دو نقش برجسته دیگر در کازرون وارد شده است. نقش برجسته بهرام دوم در تنگ چوگان و نقش برجسته قندیل در چنارشاهیجان، هر دو قربانی طمع دزدان گنج شده‌اند. در آن موارد، ضاربان دستگیر شدند و هدف آن‌ها کشف گنج اعلام شد. اکنون با توجه به مشابهت روش تخریب، احتمال قوی وجود دارد که عاملان این حادثه نیز همان انگیزه را داشته‌اند.

نکته نگران‌کننده‌تر، تکرار این حوادث در یک منطقه جغرافیایی کوچک است. کازرون با داشتن ده نقش برجسته تاریخی، از جمله سه موردی که تصاویر زنان در آن‌ها وجود دارد، یک موزه روباز است. اما متأسفانه این موزه هیچ حفاظتی ندارد. نقش پریشو حتی فاقد یک فنس کشی ساده است. این غفلت آشکار باعث شده تا افراد سودجو با خیال راحت به تخریب آثار ملی بپردازند. فعالان میراث فرهنگی سال‌هاست که درخواست‌های مکرری برای نصب حفاظ فیزیکی و دوربین‌های نظارتی به مسئولان ذی‌ربط داده‌اند، اما تاکنون نتیجه‌ای نداشته است.

اهمیت تاریخی و وضعیت فعلی اثر

نقش برجسته پریشو حدود هفت سال پیش توسط عمادالدین شیخ‌الحکمایی، پژوهشگر برجسته کازرونی، کشف شد. پس از کشف، پرونده ثبت این اثر در فهرست آثار ملی دنبال شد. با این حال، ثبت ملی بدون اجرای عملیاتی حفاظتی، عملاً بی‌فایده بوده است. این نقش در فاصله ۲۵ متری از ساحل شمال غربی تالاب پریشان قرار دارد. نزدیکی به تالاب و وجود یک قلعه تاریخی در تپه‌های مجاور، اهمیت استراتژیک و تاریخی این منطقه را دوچندان می‌کند.

پژوهشگران اولیه بر روی این نقش، آسیب‌های جدی را در ناحیه صورت، پاها و یکی از دست‌های تصویر زن شناسایی کرده‌اند. اکنون با تخریب دیواره زیرین، خطر ریزش بیشتر و نابودی کامل تصویر نیز وجود دارد. این اتفاق یادآور این واقعیت تلخ است که میراث فرهنگی ما نیازمند مراقبت فعال و مستمر است. صرفِ ثبت در فهرست آثار ملی کافی نیست. دستگاه‌های اجرایی باید با سرعت عمل، نسبت به حفاظت فیزیکی و ایجاد امنیت برای این گنجینه‌های ملی اقدام کنند. در غیر این صورت، شاهد از بین رفتن اسناد زنده تاریخ ایران خواهیم بود.

نیاز به تحقیقات بیشتر و برخورد قاطع

در حال حاضر، انتظار می‌رود دستگاه‌های انتظامی و میراث فرهنگی با سرعت عمل بیشتری وارد عمل شوند. شناسایی و دستگیری ضاربان این نقش تاریخی، نه تنها برای اجرای عدالت، بلکه برای بازدارندگی دیگران ضروری است. تکرار این حوادث نشان می‌دهد که جرایم علیه میراث فرهنگی در ایران با هزینه‌ی بسیار کمی انجام می‌شود. اگر برخورد قاطعی صورت نگیرد، این چرخه معیوب ادامه خواهد یافت.

فعالان فرهنگی تأکید دارند که باید سطح آگاهی عمومی نسبت به ارزش این آثار افزایش یابد. مردم باید بدانند که تخریب هر تکه از این سنگ‌ها، تخریب هویت ملی آن‌هاست. همچنین، نظارت همگانی می‌تواند مکملی برای نظارت‌های دولتی باشد. تا زمانی که امنیت فیزیکی این آثار تأمین نشود، هر لحظه ممکن است ضربه دیگری به تاریخ ایران وارد شود. تخریب نقش برجسته پریشو باید زنگ خطری جدی برای مسئولان باشد تا از تکرار چنین فاجعه‌هایی جلوگیری کنند.