۷ کاردستی چرخه رنگ با مقوا؛ آموزش مدلهای گردان و خلاقانه با عکس

۷ مدل کاردستی چرخه رنگ با عکس و آموزش ساخت
۱. آموزش ساخت چرخ رنگ مقوایی ۱۲ قسمتی با عقربه متحرک
سطح سختی: متوسط | زمان تقریبی: ۳۵ تا ۵۰ دقیقه
وسایل لازم برای چرخ رنگ مقوایی ۱۲ قسمتی با عقربه متحرک
مقوای ضخیم، کاغذ رنگی یا گواش، پرگار یا بشقاب گرد، خطکش، قیچی، بست دوشاخه کاغذی، مقوا برای پایه
مراحل ساخت کاردستی چرخه رنگ
- با استفاده از بشقاب یک دایره بزرگ با قطر حدود ۲۶ سانتیمتر روی مقوا بکشید. مرکز را مشخص کنید و دایره را به ۱۲ بخش تقریباً مساوی تقسیم کنید. اگر نقاله دارید، برای هر بخش زاویه ۳۰ درجه در نظر بگیرید.
- ابتدا رنگهای قرمز، زرد و آبی را با فاصله منظم روی سه قسمت اصلی قرار دهید. بین آنها نارنجی، سبز و بنفش و سپس شش رنگ میانی را اضافه کنید تا توالی رنگها تدریجی دیده شود. رنگها را با کاغذ بچسبانید یا با گواش رنگ کنید.
- از کاغذ سفید یک پیکان کوتاه ببرید. با کمک بزرگسال مرکز پیکان و دایره را سوراخ کنید و با بست دوشاخه به هم متصل کنید؛ بست را آنقدر محکم نکنید که پیکان نتواند بچرخد.
- از کارتن یک پایه مثلثی تاشو بسازید، دایره را به آن وصل کنید و چند بار چرخش پیکان را امتحان کنید. سپس برای بازی، از دانشآموز بخواهید رنگ روبهروی پیکان را نام ببرد.

هدف آموزشی این مدل چرخه رنگ چیست؟
این نمونه برای تمرین ترتیب رنگهای اصلی، فرعی و رنگهای میانجی در چرخه رنگ سنتیِ نقاشی مناسب است. برای رده سنی پایینتر میتوانید تعداد بخشها را به شش کاهش دهید.
نکته ساخت: اگر روی دایره از رنگهای آماده استفاده میکنید، ترتیب آنها را قبل از چسباندن یک بار روی میز بچینید تا دو بخش همرنگ کنار هم نیفتند.
۲. آموزش ساخت کاردستی چرخه رنگ با بشقاب کاغذی و رنگ گواش
سطح سختی: آسان | زمان تقریبی: ۲۰ تا ۳۵ دقیقه
وسایل لازم برای کاردستی چرخه رنگ با بشقاب کاغذی و رنگ گواش
بشقاب کاغذی سفید، گواش قرمز و زرد و آبی، قلممو، لیوان آب، مداد و خطکش، پوشش محافظ میز
مراحل ساخت کاردستی چرخه رنگ
- بشقاب کاغذی سفید را روی سطح صاف قرار دهید. یک دایره کوچک در مرکز بکشید و فاصله مرکز تا لبه را به شش یا هشت قسمت تقسیم کنید. اگر بشقاب شیاردار است، خطوط را از مرکز تا لبه پررنگتر کنید.
- سه قسمت را به رنگ قرمز، زرد و آبی رنگآمیزی کنید. هر بار قلممو را تمیز کنید تا رنگها داخل ظرف اصلی به هم منتقل نشوند.
- روی یک ظرف جداگانه کمی قرمز و زرد را مخلوط کنید تا نارنجی بسازید؛ زرد و آبی را برای سبز و آبی و قرمز را برای بنفش امتحان کنید. هر رنگ جدید را داخل فضای بین دو رنگ سازنده بزنید.
- صبر کنید بشقاب خشک شود، پشت آن یک پایه ساده مقوایی بچسبانید و زیر هر بخش نام رنگ را با خط خوانا بنویسید؛ رنگهای واقعی ممکن است با توجه به نوع گواش کمی تفاوت داشته باشند.

هدف آموزشی این مدل چرخه رنگ چیست؟
این مدل فرآیند مخلوط شدن رنگهای نقاشی را در کنار نمایش نهایی نشان میدهد. تغییر مقدار هر رنگ میتواند نتیجه روشنتر، تیرهتر یا متمایل به یکی از رنگها بدهد.
نکته ساخت: بهتر است به جای رنگ زدن سریع همه بخشها، دانشآموز خودش رنگهای دوم را بسازد تا تجربه آموزشی حفظ شود.
۳. آموزش ساخت تابلوی دایرهای ترکیب رنگهای اصلی و فرعی
سطح سختی: آسان | زمان تقریبی: ۳۰ تا ۴۰ دقیقه
وسایل لازم برای تابلوی دایرهای ترکیب رنگهای اصلی و فرعی
مقوای سفید و رنگی، گواش یا ماژیک، شش دایره کوچک کاغذی، قیچی، چسب، سه پیکان رنگی
مراحل ساخت کاردستی چرخه رنگ
- یک صفحه مقوایی مستطیل ببرید و سه ردیف افقی روی آن مشخص کنید. در هر ردیف جای دو دایره برای رنگهای اولیه و یک دایره برای نتیجه بگذارید.
- در ردیف نخست دو دایره قرمز و زرد و دایره نارنجی را قرار دهید. در ردیف دوم زرد و آبی را کنار سبز بچینید و در ردیف سوم قرمز و آبی را همراه بنفش نشان دهید.
- برای اینکه کاردستی حالت بازی پیدا کند، دایرههای نتیجه را با چسب پارچهای قلابدار یا چسب قابل جداشدن نصب کنید. دانشآموز ابتدا حدس میزند و بعد دایره پاسخ را سر جای خود میگذارد.
- بالای هر ردیف یک پیکان یا علامت جمع کاغذی قرار دهید، لبههای تابلو را مرتب کنید و با کمک کودکان سه نمونه واقعی رنگ مخلوطشده را کنار کارتها مقایسه کنید.

هدف آموزشی این مدل چرخه رنگ چیست؟
در آموزش مقدماتیِ رنگهای نقاشی معمولاً قرمز+زرد=نارنجی، زرد+آبی=سبز و قرمز+آبی=بنفش را تمرین میکنند. تهرنگ حاصل به ترکیب و جنس رنگها بستگی دارد.
نکته ساخت: این کاردستی برای آموزش گروهی و مسابقه پرسش و پاسخ مناسب است؛ از آن بهجای دستور قطعی برای ترکیب همه رنگدانهها استفاده نکنید.
۴. آموزش ساخت پنکه تاشوی چرخه رنگ با مقوای رنگی
سطح سختی: آسان | زمان تقریبی: ۲۵ تا ۴۰ دقیقه
وسایل لازم برای پنکه تاشوی چرخه رنگ با مقوای رنگی
هفت تا نه نوار یا قطعه مقوای رنگی، قیچی، پانچ، بست دوشاخه یا حلقه فلزی کوچک، مداد، خطکش
مراحل ساخت کاردستی چرخه رنگ
- روی مقواهای رنگی هشت قطعه کشیده با سر گرد به طول تقریبی ۱۵ سانتیمتر و عرض ۴ سانتیمتر بکشید. همه را با یک الگو ببرید تا اندازه یکسان بماند.
- قطعات را از قرمز تا بنفش بهترتیبی قرار دهید که تغییر رنگ تدریجی دیده شود. در انتهای باریک هر قطعه یک نقطه ثابت برای سوراخ کردن مشخص کنید.
- با پانچ یا کمک بزرگسال سوراخها را درست روی یک نقطه بزنید و بست را از همه قطعات عبور دهید. بست را کمی آزاد بگذارید تا قطعات مانند پنکه باز و بسته شوند.
- پنکه را باز کنید و نام رنگها را روی قطعات بنویسید. برای بازی، فقط سه رنگ را نشان دهید و از دانشآموز بخواهید جای رنگهای بین آنها را پیدا کند.

هدف آموزشی این مدل چرخه رنگ چیست؟
این پنکه برای دیدن تغییر تدریجی رنگها، انتخاب رنگهای نزدیک به هم و مقایسه خانواده رنگهای گرم و سرد قابلاستفاده است.
نکته ساخت: برای کودکان کوچک از قطعات با گوشه گرد و بست کاغذی ایمنتر استفاده کنید.
۵. آموزش ساخت چرخه رنگ سهحلقهای با دایرههای تو در تو
سطح سختی: متوسط | زمان تقریبی: ۴۰ تا ۶۰ دقیقه
وسایل لازم برای چرخه رنگ سهحلقهای با دایرههای تو در تو
کارتن ضخیم، سه دایره مقوایی در اندازههای مختلف، رنگ یا کاغذ رنگی، خطکش، پرگار، چسب، بست فلزی
مراحل ساخت کاردستی چرخه رنگ
- سه دایره با قطرهای حدود ۲۷، ۱۸ و ۹ سانتیمتر برش بزنید. روی دایره بزرگتر ۱۲ بخش، روی دایره میانی شش بخش و روی دایره کوچک سه بخش مشخص کنید.
- دایره کوچک را با سه رنگ اصلیِ نقاشی، دایره میانی را با ترکیب رنگهای اصلی و فرعی و دایره بزرگ را با ۱۲ رنگ کامل کنید. رنگهای میانی را با توجه به مقدار رنگ سازنده انتخاب کنید.
- دایرهها را با بست کاغذی روی هم قرار دهید، ولی فقط مرکز را متصل کنید تا هر لایه بتواند کمی بچرخد. اگر پایه میخواهید، پشت دایره بزرگ یک نگهدارنده مقوایی بچسبانید.
- دایرهها را آرام بچرخانید و نشان دهید که چگونه کنار هر رنگ اصلی، رنگهای فرعی و میانی قرار میگیرند. برای دانشآموزان بالاتر درباره چرخههای ۱۲بخشی صحبت کنید.

هدف آموزشی این مدل چرخه رنگ چیست؟
نمایش سه لایهای برای دستهبندی رنگهای اصلی، فرعی و میانی مناسب است و نسبت به یک چرخ ساده، قابلیت مقایسه بیشتری دارد.
نکته ساخت: در چرخهای هنری، چیدمانها میتوانند بر اساس سیستم انتخابی متفاوت باشند؛ قبل از اجرا مشخص کنید از چرخه سنتی رنگهای نقاشی استفاده میکنید.
۶. آموزش ساخت آویز چرخه رنگ با دایرههای رنگی
سطح سختی: آسان | زمان تقریبی: ۳۰ تا ۴۵ دقیقه
وسایل لازم برای آویز چرخه رنگ با دایرههای رنگی
مقوای رنگی، حلقه سبک مقوایی یا بشقاب کاغذی، نخ پنبهای، پانچ، چسب، قیچی، چوب برای آویختن
مراحل ساخت کاردستی چرخه رنگ
- از مقوا شش یا هفت دایره کوچک در رنگهای مختلف ببرید. اگر دوست دارید مفهوم ترتیب رنگ بهتر دیده شود، یک دایره مرکزی هم با بخشهای رنگی درست کنید.
- لبه بیرونی یک حلقه مقوایی را با نوار آبی یا رنگ دلخواه بپوشانید. برای هر آویز روی حلقه سوراخی با فاصله تقریباً یکسان ایجاد کنید.
- نخها را با طولهای متفاوت از سوراخهای حلقه عبور دهید و دایرههای رنگی را به انتهای آنها محکم ببندید. نخها باید طوری تقسیم شوند که حلقه به یک سمت کج نشود.
- در بالای حلقه سه نخ با طول برابر ببندید و آنها را در یک گره جمع کنید. آویز را از یک قلاب مطمئن بیاویزید و با نسیم ملایم حرکت رنگها را تماشا کنید.

هدف آموزشی این مدل چرخه رنگ چیست؟
این مدل برای تمرین نام رنگها، توالی آنها و مقایسه رنگهای مجاور به کار میرود. آویز فقط نمایش بصری است و قرار نیست خودبهخود رنگ جدید تولید کند.
نکته ساخت: برای حفظ تعادل آویز، وزن دایرهها و فاصله نخها از یکدیگر باید تقریباً برابر باشد؛ آن را بالای تخت کودک یا جای ناایمن نصب نکنید.
۷. آموزش ساخت کاردستی دیسک نیوتن با صفحه رنگی چرخان
سطح سختی: متوسط | زمان تقریبی: ۴۰ تا ۵۵ دقیقه
وسایل لازم برای کاردستی دیسک نیوتن با صفحه رنگی چرخان
مقوای ضخیم، مداد رنگی یا رنگ چاپی، دایرهای با قطر حدود ۱۸ سانتیمتر، بست محوری یا سیخ چوبی با کمک بزرگسال، پایه مقوایی، قیچی
مراحل ساخت کاردستی چرخه رنگ
- دایرهای با قطر ۱۸ سانتیمتر روی مقوا ببرید و سطح آن را به هفت بخش رنگی تقسیم کنید. از قرمز، نارنجی، زرد، سبز، آبی، نیلی و بنفش استفاده کنید و هر بخش را تا لبه رنگ بزنید.
- مرکز را دقیق مشخص کنید و با کمک بزرگسال یک محور مناسب در آن قرار دهید. صفحه باید بدون لرزش شدید بچرخد و لبههای آن صاف باشد.
- از مقوا یک پایه محکم و دو تکیهگاه در دو طرف صفحه بسازید. صفحه را روی محور نصب کنید، سپس آن را با دست با سرعت مناسب بچرخانید.
- رنگِ دیدهشده هنگام چرخش را با حالت ساکن مقایسه کنید و نتیجه را در دفتر علوم یادداشت کنید. اگر صفحه سفید نشد، آن را «اشتباه آزمایش» حساب نکنید؛ صفحه دستساز ممکن است خاکستری یا روشن و محو دیده شود.

هدف آموزشی این مدل چرخه رنگ چیست؟
دیسک نیوتن نشان میدهد رنگهای روی سطح چرخان میتوانند در ادراک بینایی با هم ترکیب شوند. این مشاهده با مخلوط کردن گواش و همچنین با جمع شدن مستقیم نورهای رنگی یکسان نیست.
نکته ساخت: صفحه را دور از صورت و موها نگه دارید و برای چرخاندن از موتور پرسرعت یا ابزار نوکتیز بدون نظارت بزرگسال استفاده نکنید.
برای کاردستی چرخه رنگ از کدام مدل شروع کنیم؟
اگر برای کلاس اول یا دوم یک کاردستی ساده میخواهید، مدل بشقاب کاغذی یا پنکه رنگی مناسبتر است. برای کلاسهای بالاتر که با ترکیب رنگها آشنا هستند، مدل ۱۲بخشی و چرخه سهحلقهای جذابتر خواهد بود. در نمایشگاه علوم و هنر، دیسک چرخان و آویز مقوایی جلوه بیشتری دارند. برای اینکه بچهها فقط تماشاگر نباشند، از آنها بخواهید رنگهای فرعی را خودشان بسازند یا جای کارتها را تغییر دهند.
تفاوت چرخه رنگ نقاشی با ترکیب نور چیست؟
چرخه رایج آموزش نقاشی در مدرسه معمولاً با قرمز، زرد و آبی شروع میشود و ترکیبهایی مثل نارنجی، سبز و بنفش را نشان میدهد. اما برای نورِ صفحهنمایشها مدل دیگری به کار میرود که رنگهای اصلی آن قرمز، سبز و آبی هستند. بنابراین نتیجه مخلوط کردن رنگ روی کاغذ را نباید به نورافکنهای رنگی تعمیم داد. دیسک نیوتن هم آزمایشی درباره ادراک رنگهای سریعاً متغیر است و ممکن است سفید خالص دیده نشود.
سوالات متداول درباره کاردستی چرخه رنگ
چگونه چرخه رنگ با مقوا درست کنیم؟
یک دایره مقوایی ببرید، آن را به شش یا دوازده بخش تقسیم کنید، رنگها را به ترتیب قرار دهید و در صورت تمایل با بست دوشاخه یک پیکان متحرک اضافه کنید.
سه رنگ اصلی در چرخه رنگ نقاشی کداماند؟
در الگوی آموزشی سنتیِ نقاشی، قرمز، زرد و آبی بهعنوان سه رنگ اصلی معرفی میشوند. این الگو برای تمرینهای مدرسه کاربردی است، اما نظام رنگهای نور و چاپ متفاوت است.
آیا چرخاندن صفحه هفترنگ همیشه رنگ سفید میسازد؟
خیر. رنگ و روشنایی محیط، سرعت چرخش، کیفیت رنگآمیزی و اندازه بخشها روی نتیجه اثر دارند؛ گاهی صفحه کمرنگ، خاکستری یا نزدیک سفید دیده میشود.
برای مهدکودک کدام کاردستی چرخه رنگ بهتر است؟
پنکه مقوایی با قطعات بزرگ و بشقاب کاغذی با شش رنگ، با کمک بزرگسال معمولاً سادهتر از مدلهای دارای محور چرخشی هستند.
جمعبندی
با هفت مدل متفاوتِ این مقاله میتوانید بسته به سن دانشآموز، امکانات خانه و هدف آموزشی، یک کاردستی چرخه رنگ ساده یا پیشرفته بسازید. مهمترین بخش کار، جدا بودن رنگها و ترتیب درست آنها، تمیزی برشها و فرصت دادن به کودک برای تجربه و مشاهده است. برای آموزش بیشتر، از ترکیب رنگ روی بشقاب و مقایسه با مدلهای دایرهای شروع کنید و سراغ دیسک چرخان بروید.











