کاردستی یکان و دهگان؛ ۱۲ مدل زیبا و خلاقانه برای کلاس اول و دوم

در این مطلب از پرشین وی، ۱۲ مدل کاردستی یکان و دهگان را همراه با تصویر، وسایل موردنیاز و روش ساخت معرفی کرده‌ایم. این مدل‌ها برای تکلیف مدرسه، کار گروهی در کلاس، آموزش در خانه و نمایشگاه کاردستی مناسب هستند.

۱۲ مدل کاردستی یکان و دهگان با وسایل ساده

۱. کاردستی جدول یکان و دهگان با مقوا و مهره

کاردستی جدول یکان و دهگان با مقوا و مهره

این مدل یکی از بهترین انتخاب‌ها برای آموزش اولیه یکان و دهگان است. کودک با قرار دادن مهره‌ها در دو ستون مجزا، مفهوم دسته‌های ده‌تایی و یکی را یاد می‌گیرد.

وسایل لازم: مقوای رنگی، مهره‌های درشت، نخ‌های نرم رنگی، ماژیک و چسب.

روش ساخت: یک مقوا را به دو ستون تقسیم کنید و بالای آن‌ها بنویسید «دهگان» و «یکان». مهره‌های آزاد را در ستون یکان قرار دهید. هر بار تعداد مهره‌ها به ۱۰ رسید، آن‌ها را به شکل یک دسته ده‌تایی درآورید و به ستون دهگان منتقل کنید.

۲. کاردستی یکان و دهگان با چوب بستنی

استفاده از چوب بستنی برای آموزش ارزش مکانی بسیار کاربردی است. دانش‌آموز با دسته‌بندی چوب‌ها می‌تواند تفاوت یکان و دهگان را به‌صورت واقعی مشاهده کند.

وسایل لازم: چوب بستنی، کش رنگی، مقوا، ماژیک و کارت عدد.

روش ساخت: یک مقوای مستطیلی آماده کنید و آن را به دو بخش دهگان و یکان تقسیم کنید. هر ۱۰ چوب بستنی را با یک کش ببندید و در ستون دهگان قرار دهید. چوب‌های تکی را در بخش یکان بگذارید.

برای مثال، برای ساخت عدد ۳۲ باید سه دسته ده‌تایی و دو چوب تکی روی مقوا قرار بگیرد.

۳. کاردستی گردونه یکان و دهگان

گردونه یکان و دهگان یک کاردستی متحرک و جذاب است. کودک با چرخاندن دو صفحه مقوایی، اعداد مختلف را انتخاب و نمایش می‌دهد.

وسایل لازم: مقوای ضخیم، دو بست کاغذی، قیچی، پرگار و ماژیک.

روش ساخت: دو دایره مقوایی ببرید. روی هر دایره اعداد صفر تا ۹ را بنویسید. دایره‌ها را روی یک پایه مستطیلی نصب کنید و برای هرکدام نشانگری قرار دهید. زیر گردونه اول «دهگان» و زیر گردونه دوم «یکان» بنویسید.

پس از چرخاندن گردونه‌ها، کودک باید عدد ساخته‌شده را بخواند و شکل گسترده آن را بنویسد.

۴. کاردستی خانه یکان و دهگان با مقوای رنگی

در این ایده، جدول ارزش مکانی به شکل یک خانه کوچک ساخته می‌شود. ظاهر فانتزی خانه باعث می‌شود کودکان علاقه بیشتری به انجام فعالیت ریاضی نشان دهند.

وسایل لازم: مقوای رنگی، کاغذ سفید، چسب، قیچی و ماژیک.

روش ساخت: شکل یک خانه با سقف شیروانی را از مقوا ببرید. ساختمان را به دو قسمت تقسیم کنید. بالای یکی «دهگان» و بالای دیگری «یکان» بنویسید. در پایین خانه دو جیب کوچک بسازید و کارت‌های عددی را داخل آن قرار دهید.

برای کامل‌تر شدن کاردستی، زیر خانه بخشی برای نوشتن شکل گسترده عدد در نظر بگیرید.

۵. کاردستی چرخشی ارزش مکانی یکان و دهگان

این مدل برای کودکانی مناسب است که کاردستی‌های متحرک را دوست دارند. به کمک چرخ‌های رنگی می‌توان ارزش رقم‌ها را تغییر داد و عددهای جدید ساخت.

وسایل لازم: مقوا، قیچی، بست کاغذی و ماژیک رنگی.

روش ساخت: دو چرخ جداگانه بسازید. روی چرخ دهگان، مقادیر صفر، ۱۰، ۲۰ تا ۹۰ را بنویسید و روی چرخ یکان، اعداد صفر تا ۹ را قرار دهید. هر چرخ را با یک بست به مقوای زمینه وصل کنید. کنار چرخ‌ها محلی برای نوشتن حاصل جمع در نظر بگیرید.

برای مثال، اگر چرخ‌ها ۴۰ و ۷ را نشان دهند، کودک باید عدد ۴۷ را بنویسد.

۶. کاردستی خانه‌های ده‌تایی و یکی

این کاردستی برای تمرین عددهای ۱۰ تا ۹۹ مناسب است. کودک با قرار دادن کارت‌های عددی در خانه‌ها متوجه می‌شود هر عدد دورقمی از چند ده‌تایی و چند یکی تشکیل شده است.

وسایل لازم: مقوای رنگی، دایره‌های کوچک کاغذی، چسب و ماژیک.

روش ساخت: چند خانه رنگی روی مقوا بسازید و روی هرکدام یکی از دهگان‌ها مانند ۲۰، ۳۰ یا ۴۰ را بنویسید. سپس کارت‌های یکان صفر تا ۹ را آماده کنید. دانش‌آموز با انتخاب یک خانه و افزودن رقم یکان، عدد جدیدی می‌سازد.

۷. کاردستی یکان و دهگان به شکل مدرسه

این مدل ظاهر فانتزی و مناسبی برای تزیین کلاس ریاضی دارد. دانش‌آموزان می‌توانند خانه‌های مقوایی خود را کنار هم روی یک تابلو قرار دهند.

وسایل لازم: مقوای بنفش، صورتی، زرد و آبی، چسب و ماژیک.

روش ساخت: یک ساختمان مدرسه یا خانه مقوایی درست کنید. در بخش بالایی آن، شکل چند دسته ده‌تایی و چند یکی را نمایش دهید. در پایین، عدد نهایی را بنویسید.

مثلاً برای عدد ۵۸ باید پنج دسته ده‌تایی و هشت یکی نشان داده شود.

۸. کاردستی چرخ اعداد یکان و دهگان با مقوای ضخیم

اگر به دنبال کاردستی حرفه‌ای‌تر برای نمایشگاه مدرسه هستید، چرخ اعداد با قاب مقوایی ایده مناسبی است. این مدل ظاهر مرتبی دارد و بارها می‌توان از آن استفاده کرد.

وسایل لازم: مقوای ضخیم، کاغذ رنگی، بست کاغذی، قیچی و چسب.

روش ساخت: دو قاب مربعی مقوایی بسازید و یک دایره شماره‌دار داخل هر قاب قرار دهید. دایره‌ها باید قابلیت چرخش داشته باشند. روی یکی از قاب‌ها «دهگان» و روی دیگری «یکان» بنویسید.

۹. کاردستی چرتکه یکان و دهگان با جعبه بازیافتی

یکی از کاربردی‌ترین ایده‌ها، ساخت چرتکه با جعبه دستمال کاغذی یا جعبه کفش است. این کاردستی علاوه بر آموزش ریاضی، استفاده دوباره از وسایل دورریختنی را نیز به کودک یاد می‌دهد.

وسایل لازم: جعبه مقوایی، دو میله سبک، مهره‌های رنگی، چسب و برچسب.

روش ساخت: دو میله عمودی روی جعبه نصب کنید. روی جعبه، زیر میله‌ها، برچسب یکان و دهگان قرار دهید. کودک مهره‌ها را روی میله‌ها می‌چیند و عدد ساخته‌شده را می‌خواند.

در این چرتکه هر مهره در ستون دهگان نماینده یک ده‌تایی است و هر مهره در ستون یکان نماینده یک واحد.

۱۰. کاردستی یکان و دهگان با طرح زمستانی

کاردستی یکان و دهگان با طرح زمستانی

برای نمایشگاه مدرسه می‌توان کاردستی ریاضی را با موضوع فصل‌ها ترکیب کرد. در این مدل، عدد موردنظر روی یک خانه زمستانی قرار می‌گیرد و اطلاعات یکان و دهگان اطراف آن نمایش داده می‌شود.

وسایل لازم: مقوای رنگی، کاغذ سفید، قیچی، چسب و ماژیک.

روش ساخت: یک خانه زمستانی مقوایی بسازید. روی در خانه عدد موردنظر را بنویسید. روی دایره‌های اطراف ساختمان تعداد ده‌تایی‌ها، تعداد یکی‌ها، شکل گسترده و عدد به حروف را مشخص کنید.

برای مثال، عدد ۳۵ شامل سه ده‌تایی و پنج یکی است و به شکل ۳۰ ۵ نوشته می‌شود.

۱۱. کاردستی دسته‌های ده‌تایی با چوب بستنی و کارت عدد

این فعالیت ساده برای دانش‌آموزانی مناسب است که تازه مفهوم ده‌تایی را یاد گرفته‌اند. کودک با بستن دسته‌های ۱۰تایی می‌فهمد چرا عدد ۴۸ از چهار ده‌تایی و هشت یکی تشکیل شده است.

وسایل لازم: چوب بستنی، کش، مقوای رنگی و کارت‌های عدد.

روش ساخت: چند بسته ۱۰تایی چوب بستنی درست کنید. دو صفحه مقوایی رنگی با عنوان دهگان و یکان آماده کنید. دسته‌های بسته‌شده را روی صفحه دهگان و چوب‌های آزاد را روی صفحه یکان قرار دهید. سپس کارت عدد مناسب را کنار آن‌ها بگذارید.

۱۲. کاردستی تخته یکان و دهگان با قطعات مقوایی

در این مدل، کودک با قراردادن نوارهای ده‌خانه‌ای و مربع‌های یک‌خانه‌ای روی یک تخته، عددهای مختلف را می‌سازد. این روش برای آموزش تبدیل ۱۰ یکی به یک ده‌تایی بسیار مفید است.

وسایل لازم: مقوای ضخیم، مقوای زرد و آبی، خط‌کش، قیچی و چسب.

روش ساخت: روی مقوای زمینه دو ستون دهگان و یکان بکشید. نوارهایی با ۱۰ مربع کوچک برای دهگان و مربع‌های جداگانه برای یکان درست کنید. از دانش‌آموز بخواهید با این قطعات عددهای مختلف را نمایش دهد.

برای نمونه، نمایش عدد ۲۶ به دو نوار ده‌تایی و شش مربع یک‌تایی نیاز دارد.

یکان و دهگان چیست؟ آموزش ساده برای کودکان

در ریاضی دبستان، هر رقم با توجه به جایگاهی که در عدد دارد ارزش متفاوتی پیدا می‌کند. در عددهای دورقمی، رقم سمت راست در جایگاه یکان و رقم سمت چپ در جایگاه دهگان قرار می‌گیرد.

برای مثال، عدد ۴۷ از چهار ده‌تایی و هفت یکی تشکیل شده است:

۴۷ = ۴۰ ۷

یعنی چهار دسته ۱۰تایی و هفت واحد تکی داریم.

جدول یکان و دهگان برای تمرین دانش‌آموزان

آموزش ساخت ساده‌ترین کاردستی یکان و دهگان با مقوا

اگر زمان کمی برای آماده‌کردن تکلیف مدرسه دارید، می‌توانید یک جدول مقوایی دو‌ستونی بسازید.

1. یک مقوای A4 رنگی آماده کنید.
2. وسط مقوا یک خط عمودی بکشید تا دو ستون ایجاد شود.
3. بالای ستون سمت چپ «دهگان» و بالای ستون سمت راست «یکان» بنویسید.
4. با کاغذ رنگی ۹ نوار ده‌خانه‌ای درست کنید.
5. چند مربع کوچک برای نمایش یکان ببرید.
6. عدد ۲۴ را انتخاب کنید و دو نوار ده‌تایی و چهار مربع تکی روی مقوا قرار دهید.
7. از کودک بخواهید عدد را بخواند و به شکل گسترده بنویسد.

چهار بازی آموزشی با کاردستی یکان و دهگان

بازی اول: عدد را بساز

والدین یا معلم یک عدد دورقمی مانند ۳۶ را اعلام می‌کنند. کودک باید با وسایل کاردستی، سه ده‌تایی و شش یکی نمایش دهد.

بازی دوم: ۱۰ یکی را تبدیل کن

ابتدا ۱۰ مهره در بخش یکان قرار دهید. سپس از کودک بخواهید آن‌ها را دسته‌بندی کند و به شکل یک ده‌تایی در ستون دهگان نمایش دهد. این بازی پایه مهمی برای فهم انتقال در جمع است.

بازی سوم: رقم‌ها را عوض کن

عدد ۲۷ را بسازید و سپس جای رقم‌های آن را تغییر دهید تا ۷۲ ایجاد شود. از کودک بپرسید چرا با وجود یکسان بودن رقم‌ها، مقدار دو عدد متفاوت است.

بازی چهارم: یکان گمشده

عدد ۴۵ را با چهار دسته ده‌تایی و پنج یکی بسازید. سپس دو یکی را بردارید و از دانش‌آموز بخواهید عدد جدید یعنی ۴۳ را پیدا کند.

منابع

• PBS SoCal
• NSW Department of Education
• Teachers Pay Teachers
• Heinemann