بیوگرافی تالس فیلسوف یونان؛ پدر علم و ریاضیات

بیوگرافی تالس فیلسوف یونان یکی از جذاب‌ترین و بنیادین‌ترین مباحث در تاریخ فلسفه و علم است. تالس میلتوسی، که به عنوان نخستین فیلسوف غرب و پدر علم شناخته می‌شود، با تغییر نگاه بشر از اسطوره‌های خرافی به تفکر منطقی و مشاهده‌گری، مسیر تمدن را دگرگون کرد. او در قرن ششم پیش از میلاد در شهر میلتوس به دنیا آمد و با طرح پرسش‌های بنیادین درباره ماهیت جهان، پایه‌های فلسفه طبیعی را بنا نهاد. در این مقاله به بررسی زندگی، اندیشه‌ها و دستاوردهای این نابغه می‌پردازیم.

تالس نه تنها یک فیلسوف، بلکه یک دانشمند، مهندس و سیاستمدار برجسته بود که دانش‌های ریاضی و نجوم را از مصر و بابل به یونان منتقل کرد. شهرت او به دلیل پیش‌بینی خورشیدگرفتگی و کشف اصول هندسه است که هنوز هم در آموزش‌های امروزی کاربرد دارد. اما فراتر از این دستاوردها، نگرش او به جهان که در آن به دنبال یک اصل واحد برای پیدایش همه چیز بود، انقلابی در اندیشه بشری ایجاد کرد. در ادامه با جزئیات بیشتری با این چهره بزرگ آشنا می‌شویم.

تولد و زندگی شخصی تالس

تالس میلتوسی در حدود سال ۶۲۴ پیش از میلاد در شهر میلتوس، که یکی از شکوهمندترین شهرهای ایونیه (در غرب ترکیه امروزی) بود، متولد شد. پدر او اکسامیس و مادرش کلئوبولینه نام داشتند. یکی از داستان‌های مشهور درباره زندگی شخصی تالس، مربوط به ازدواج اوست. گفته می‌شود مادرش بارها از او خواستار ازدواج بود تا نسل او ادامه یابد، اما تالس همیشه با مهربانی پاسخ می‌داد که هنوز جوان است و برای ازدواج وقت دارد. وقتی در پیری دوباره مادرش اصرار کرد، تالس پاسخ داد که اکنون برای ازدواج بسیار دیر شده است. وقتی از او پرسیدند چرا فرزند ندارد، او با لبخند گفت: «چون عاشق کودکانم.» این پاسخ نشان‌دهنده شخصیت آرام و دور از هیاهوی تالس بود.

نظریات فلسفی و اصل همه چیز

مهم‌ترین دستاورد فلسفی تالس، تلاش او برای یافتن «آرکه» یا اصل اولیه‌ای است که تمام موجودات جهان از آن سرچشمه گرفته‌اند. او برخلاف پیشینیان که جهان را ناشی از اراده خدایان متکثر می‌دانستند، معتقد بود که همه چیز در یک عنصر نخستین و واحد خلاصه می‌شود. تالس این عنصر را «آب» دانست. ارسطو حدس می‌زند که مشاهده تالس از مرطوب بودن تمام موجودات زنده و غذاهایی که آن‌ها مصرف می‌کنند، او را به این نتیجه رسانده است. همچنین، تغییر حالت‌های آب (بخار، یخ و مایع) و اهمیت حیاتی آب برای زندگی در شهر ساحلی میلتوس و حاصلخیزی مزارع مصر پس از طغیان نیل، از دلایل دیگر این انتخاب بود. او همچنین معتقد بود که جهان پر از ارواح است و حتی آهن‌ربا دارای روح است، زیرا آهن را به حرکت درمی‌آورد.

دستاوردهای ریاضی و نجومی

تالس به دلیل انتقال دانش ریاضی و نجوم از مصر و بابل به یونان شهرت دارد. او معتقد است که تالس با استفاده از اصول هندسه، توانست فاصله کشتی‌ها از ساحل را اندازه‌گیری کند. همچنین، مورخان گزارش می‌دهند که او ارتفاع اهرام مصر را با استفاده از سایه آن‌ها و با یک روش ساده محاسبه کرد. در نجوم، شهرت اصلی تالس به دلیل پیش‌بینی خورشیدگرفتگی سال ۵۸۵ پیش از میلاد است که باعث توقف یک جنگ بین لیدیه و مدیا شد. او همچنین تقویم نجومی تهیه کرد و روش فینیقی‌ها برای ناوبری با ستاره دب اصغر را رایج کرد.

قضیه‌های معروف تالس

تالس چندین قضیه هندسی مهم را کشف یا به اثبات رساند که هنوز در کتاب‌های درسی تدریس می‌شود. از جمله این قضایا می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: ۱) قطر دایره آن را به دو نیم مساوی تقسیم می‌کند. ۲) زوایای قاعده مثلث متساوی‌الساقین با هم برابرند. ۳) اگر دو خط مستقیم یکدیگر را قطع کنند، زوایای متقابل به رأس مساوی هستند. ۴) زاویه‌ای که در نیم‌دایره محاط شود، قائمه است. ۵) اگر قاعده و زوایای یک مثلث داده شود، می‌توان آن را رسم کرد. تالس اولین کسی بود که برای این قضایا برهان و اثبات ارائه داد، هرچند که مصریان و بابلیان پیش از او این روابط را می‌دانستند.

سیاست و مرگ تالس

تالس در دوران زندگی خود با قدرت‌های بزرگ آن زمان مانند امپراتوری پارس (کورش کبیر) و لیدیه درگیر بود. او به عنوان یکی از هفت خردمند یونان باستان شناخته می‌شود و سخنان حکیمانه‌ای از او نقل شده است، مانند «خودت را بشناس» و «هیچ چیز در افراط نیست». طبق روایات، تالس در سن ۷۸ سالگی و در حین تماشای یک مسابقه ورزشی درگذشت. گفته می‌شود او در حالی که خوابش برده بود، از دنیا رفت. این اتفاق در پنجاه و هشتمین دوره بازی‌های المپیک رخ داد. هیچ نوشته مستقیمی از تالس باقی نمانده است و زندگی او بیشتر از طریق گزارش‌های مورخان بعدی مانند ارسطو و دیوگنس لائرتیوس شناخته شده است.

سوالات متداول