بیش از ۸۰ درصد مغز کودک تا ۳ سالگی شکل می‌گیرد ؛ از تولد تا ۲ سالگی چه کارهایی انجام دهیم؟

سال‌های نخست زندگی یکی از سریع‌ترین دوره‌های رشد مغز هستند و بیش از ۸۰ درصد مغز کودک تا حدود سه سالگی شکل می‌گیرد.

در حال مطالعه «رشد مغز کودک» هستید؛ پیشنهاد می‌کنیم «آسیب بی توجهی به رشد مغز کودک» و «تاثیر باغچه بر رشد شناختی کودک» را نیز بخوانید.

بخش بزرگی از رشد و یادگیری نوزاد از طریق اتفاق‌های ساده روزانه رخ می‌دهد؛ تماس چشمی، صحبت کردن، در آغوش گرفتن، بازی کردن، شنیدن صداها و لمس اشیای ایمن همگی فرصت‌هایی برای تجربه و یادگیری هستند.

برای رشد نوزاد تازه‌متولدشده چه کارهایی انجام دهیم؟

در روزها و هفته‌های نخست، نوزاد به‌تدریج یاد می‌گیرد حرکت، صدا و چهره افراد را دنبال کند.

والدین و مراقبان می‌توانند:

• فرصت دیدن، شنیدن و حرکت آزادانه را برای نوزاد فراهم کنند.
• به چشمان نوزاد نگاه کنند و در پاسخ به واکنش‌های او لبخند بزنند.
• با صدای آرام با نوزاد صحبت کنند.
• آهنگ و بلندی صدا را به‌آرامی تغییر دهند و واکنش کودک را مشاهده کنند.
• نوزاد را در آغوش بگیرند، نوازش کنند و به نیاز او برای آرامش پاسخ دهند.
• تماس پوست با پوست ایجاد کنند.

نوزاد در همین تعامل‌های ساده شروع به شناختن صداها، چهره‌ها و الگوهای ارتباطی می‌کند.

فعالیت‌های مناسب برای نوزاد ۱ تا ۶ ماهه

در یک تا سه ماهگی، نوزاد اشیایی را که در فاصله نسبتاً نزدیک قرار دارند بهتر می‌بیند و با بزرگ‌تر شدن دامنه دید او افزایش پیدا می‌کند.

برای این دوره می‌توان:

• اشیای رنگی را به‌آرامی در مقابل کودک حرکت داد تا با چشم دنبال کند.
• با کودک لبخند زد و خندید.
• صداها و حرکات کودک را تقلید کرد.
• یک شیء ایمن را به‌آرامی از یک سمت به سمت دیگر حرکت داد.
• کودک را تشویق کرد به سمت یک شیء ایمن دست دراز کند.
• تصاویر ساده افراد، حیوانات و اشیای آشنا را به او نشان داد و درباره آنها صحبت کرد.
• بازی‌های کوتاه همراه با صدا، حرکت و تماس انجام داد.

برای نوزاد ۶ تا ۹ ماهه چه بازی‌هایی مناسب است؟

در این سن تعامل کودک با افراد و اشیای اطراف بیشتر می‌شود و می‌توان بازی را برای تحریک کنجکاوی و ارتباط گسترش داد.

• نام کودک را مرتب استفاده کنید و واکنش او را ببینید.
• پس از پرسیدن سؤال ساده کمی صبر کنید تا کودک فرصت واکنش داشته باشد.
• با صدای آرام صحبت و آواز بخوانید.
• اشیای تمیز، ایمن و رنگی در اختیار کودک بگذارید تا آنها را لمس کند.
• ظرف یا قاشق ایمن می‌تواند فرصتی برای لمس، ضربه زدن و شناخت صدا ایجاد کند.
• از تصاویر ساده، کتاب‌های تصویری یا عروسک‌ها برای تحریک کنجکاوی استفاده کنید.

رشد کودک ۹ تا ۱۲ ماهه؛ بازی قایم کردن اشیا

در این دوره کودک بیشتر به ارتباط میان افراد، اشیا، کلمات و حرکات پی می‌برد.

می‌توانید شیئی را زیر پارچه پنهان کنید و از کودک بخواهید آن را پیدا کند. این بازی ساده حس کنجکاوی و جست‌وجو را تحریک می‌کند.

همچنین:

• نام اشیا و افراد را برای کودک بیان کنید.
• حرکت‌هایی مانند خداحافظی با دست را نشان دهید.
• نام قسمت‌های ساده بدن مانند چشم، بینی و دهان را بگویید.
• همان قسمت را روی عروسک، خودتان و کودک نشان دهید.

تکرار کمک می‌کند کودک به‌تدریج ارتباط میان واژه، حرکت و شیء را بهتر درک کند.

فعالیت‌های مناسب کودک یک تا دو ساله

در این سن کودک استقلال بیشتری پیدا می‌کند و از انجام دادن کارهای ساده توسط خودش لذت می‌برد.

• ظرف‌ها و اشیای ایمن در اختیارش بگذارید تا چیزی را داخل آنها بگذارد و دوباره خارج کند.
• اجازه دهید اشیا را روی هم بچیند و دوباره خراب کند.
• سؤال‌های ساده بپرسید و به تلاش کودک برای پاسخ دادن توجه کنید.
• درباره طبیعت، تصاویر و اشیای محیط اطراف حرف بزنید.
• کاری را که کودک انجام می‌دهد توصیف کنید؛ برای مثال «داری جعبه را پر می‌کنی».
• در بازی به او کمک کنید، اما اجازه دهید خودش نیز کشف کند.
• هنگام غذا دادن یا حمام کردن نیز با کودک صحبت کنید.
• سؤال‌هایی مانند «پات کجاست؟» یا «پرنده کجاست؟» را به بازی تبدیل کنید.

بعد از دو سالگی چه کارهایی به یادگیری کمک می‌کند؟

با رشد زبان کودک می‌توان فعالیت‌ها را کمی پیچیده‌تر کرد.

• سؤال‌های ساده بپرسید و برای پاسخ کودک صبر کنید.
• داستان بخوانید و درباره تصاویر کتاب سؤال کنید.
• اشیا را با هم بشمارید.
• رنگ‌ها، اندازه‌ها و شکل‌های مختلف را مقایسه کنید.
• به کودک فرصت دهید اشیا را بر اساس شکل یا رنگ دسته‌بندی کند.

حرف زدن با نوزاد واقعاً اهمیت دارد؟

بله. حتی پیش از آنکه کودک قادر به صحبت کردن باشد، شنیدن صدای والدین و مشاهده حالت چهره و حرکات آنها بخشی از یادگیری ارتباط است.

کودک به‌تدریج شروع به تقلید صدا، حرکت و سپس کلمات می‌کند و تعامل‌های مکرر روزانه فرصت تمرین بیشتری در اختیار او قرار می‌دهند.

بازی‌های گران‌قیمت لازم نیست

بسیاری از فعالیت‌های رشد کودک به اسباب‌بازی پیچیده نیاز ندارند. صحبت کردن، کتاب تصویری، ظرف پلاستیکی ایمن، تصویر ساده، بازی پنهان کردن اشیا و تعامل با والدین می‌توانند فرصت‌های یادگیری ایجاد کنند.

منبع: UNICEF Parenting