چرا ناگهان تعداد افراد دارای ADHD و اوتیسم بیشتر شده؟ پاسخ یک تحقیق بزرگ

در سال‌های اخیر نام ADHD و اوتیسم را بسیار بیشتر از گذشته می‌شنویم. تعداد کودکانی که برای اختلال کم‌توجهی ـ بیش‌فعالی یا اختلال طیف اوتیسم ارزیابی و تشخیص داده می‌شوند نیز در بسیاری از کشورها افزایش یافته است. همین موضوع یک سؤال مهم ایجاد کرده است: آیا واقعاً ADHD و اوتیسم بیشتر شده‌اند یا پزشکان و خانواده‌ها امروز آنها را بهتر از گذشته تشخیص می‌دهند؟

پژوهشی تازه که در نشریه معتبر JAMA Psychiatry منتشر شده، سرنخ مهمی برای پاسخ به این پرسش ارائه می‌دهد. محققان با بررسی اطلاعات ده‌ها هزار کودک و نوجوان دریافتند ویژگی‌هایی که در گذشته ارتباط قوی‌تری با تشخیص این اختلال‌ها داشتند، طی سال‌های اخیر به‌تدریج ارتباط ضعیف‌تری نشان داده‌اند.

افزایش تشخیص ADHD و اوتیسم واقعاً به چه معناست؟

محققان تأکید می‌کنند افزایش تعداد تشخیص‌ها لزوماً به این معنی نیست که عوامل زمینه‌ای ADHD یا اوتیسم با همان سرعت در جامعه بیشتر شده‌اند.

یکی از توضیح‌های احتمالی این است که دامنه افرادی که امروز برای ADHD یا اوتیسم بررسی می‌شوند وسیع‌تر شده است. پزشکان، والدین و مدارس نیز آگاهی بیشتری درباره نشانه‌های این اختلال‌ها پیدا کرده‌اند و افرادی که در گذشته ممکن بود هرگز ارزیابی نشوند، اکنون برای بررسی تخصصی مراجعه می‌کنند.

علاوه بر این، ظرفیت سیستم‌های بهداشتی و روان‌پزشکی برای شناسایی این موارد نسبت به چند دهه قبل افزایش یافته است.

تحقیق جدید روی چند نفر انجام شد؟

پژوهشگران برای این تحقیق از اطلاعات ثبت‌شده در سیستم ملی سلامت دانمارک استفاده کردند.

در مجموع اطلاعات بیش از ۲.۱۹ میلیون کودک و نوجوان متولد سال‌های ۱۹۹۴ تا ۲۰۲۲ مورد بررسی قرار گرفت.

از میان این جمعیت، بیش از ۱۰۰ هزار نفر پیش از ۱۸ سالگی تشخیص ADHD یا اختلال طیف اوتیسم دریافت کرده بودند.

برای تحلیل اصلی مطالعه، ۷۱ هزار و ۳۱۷ کودک و نوجوانی که بین سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۲ تشخیص گرفته بودند انتخاب شدند و هر یک از آنها با ۱۰ فرد بدون این تشخیص‌ها مقایسه شدند.

در مجموع گروه مقایسه شامل بیش از ۷۱۳ هزار نفر بود؛ بنابراین محققان به مجموعه بزرگی از اطلاعات برای بررسی تغییرات در طول زمان دسترسی داشتند.

محققان چه عواملی را بررسی کردند؟

دانشمندان ۱۹ ویژگی را که پیش از تشخیص فرد وجود داشت بررسی کردند. این عوامل شامل برخی شرایط خانوادگی، وضعیت اقتصادی و اجتماعی، ویژگی‌های مربوط به دوران بارداری و تولد و همچنین میزان استفاده از خدمات درمانی بود.

در گذشته بعضی از این عوامل با احتمال بیشتر تشخیص ADHD یا اوتیسم ارتباط آماری قوی‌تری داشتند.

اما زمانی که محققان سال‌های مختلف را با یکدیگر مقایسه کردند، متوجه شدند این ارتباط‌ها به‌تدریج ضعیف‌تر شده‌اند.

یک مثال جالب درباره وزن هنگام تولد

یکی از نمونه‌هایی که پژوهشگران به آن اشاره کرده‌اند وزن کم هنگام تولد است.

در سال‌های ۲۰۱۲ و ۲۰۱۳، ارتباط میان وزن کم هنگام تولد و دریافت تشخیص ADHD یا اوتیسم قوی‌تر بود، اما در سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۲ این ارتباط به شکل قابل توجهی کاهش پیدا کرده بود.

این الگو در چند ویژگی دیگر نیز مشاهده شد و به‌خصوص در مورد ADHD و افرادی که در سنین بالاتر کودکی و نوجوانی تشخیص می‌گرفتند، تغییرات بیشتری دیده شد.

چرا تشخیص ADHD بیشتر شده است؟

نتایج مطالعه نشان داد تغییرات مشاهده‌شده برای ADHD حتی از اوتیسم واضح‌تر بوده است.

یکی از تفسیرهای پژوهشگران این است که طی سال‌های اخیر گروه گسترده‌تری از افراد برای ADHD ارزیابی شده‌اند و افرادی با نشانه‌های متفاوت‌تر نیز ممکن است تشخیص دریافت کنند.

این موضوع می‌تواند نتیجه افزایش آگاهی عمومی، تغییر در نحوه ارجاع بیماران، دسترسی بیشتر به متخصصان یا تغییر در معیارهای تشخیصی باشد.

بنابراین بیشترشدن تشخیص‌ها الزاماً به این معنا نیست که یک عامل محیطی یا ژنتیکی تازه باعث افزایش ناگهانی ADHD شده است.

یک تحقیق ژنتیکی هم به نتیجه مشابهی رسید

جالب اینکه پژوهش دیگری که در سال ۲۰۲۶ در JAMA Psychiatry منتشر شد، موضوع را از زاویه متفاوتی بررسی کرده بود.

در آن مطالعه، محققان مشخصات ژنتیکی بیش از ۱۷ هزار فرد دارای تشخیص اوتیسم و بیش از ۲۰ هزار فرد دارای ADHD را بررسی کردند.

پژوهشگران دریافتند با گذشت زمان، میانگین برخی شاخص‌های خطر ژنتیکی در افرادی که تازه تشخیص می‌گرفتند کاهش پیدا کرده است.

به بیان ساده‌تر، گروه افرادی که در سال‌های جدیدتر تشخیص ADHD یا اوتیسم دریافت کرده‌اند از نظر ویژگی‌های ژنتیکی متنوع‌تر از کسانی بوده‌اند که در سال‌های قبل تشخیص گرفته بودند.

نویسندگان آن مطالعه نیز این نتیجه را سازگار با گسترده‌تر شدن معیارها و شیوه‌های تشخیص دانستند.

آیا این یعنی بعضی تشخیص‌ها اشتباه هستند؟

خیر. نتایج این تحقیقات چنین چیزی را نشان نمی‌دهد.

گسترده‌تر شدن دامنه تشخیص می‌تواند به این معنا باشد که افرادی که در گذشته به دلیل شدت کمتر علائم، تفاوت در نحوه بروز نشانه‌ها یا دسترسی محدود به خدمات تخصصی شناسایی نمی‌شدند، امروز فرصت بیشتری برای ارزیابی دارند.

تشخیص ADHD یا اوتیسم همچنان باید بر اساس ارزیابی حرفه‌ای و معیارهای بالینی انجام شود و یک پژوهش جمعیتی نمی‌تواند درباره درستی یا نادرستی تشخیص یک فرد خاص قضاوت کند.

آگاهی بیشتر خانواده‌ها چه نقشی دارد؟

امروزه والدین، معلمان و حتی نوجوانان اطلاعات بسیار بیشتری درباره ADHD و اوتیسم دارند.

نشانه‌هایی که شاید چند دهه قبل صرفاً به عنوان شیطنت، بی‌دقتی، مشکل رفتاری یا تفاوت شخصیتی تلقی می‌شدند، اکنون ممکن است باعث ارجاع فرد برای بررسی تخصصی شوند.

رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی نیز باعث شده‌اند اطلاعات مربوط به این اختلال‌ها بسیار بیشتر در دسترس عموم قرار گیرد؛ هرچند تشخیص بر اساس مطالب اینترنتی یا چند نشانه عمومی قابل انجام نیست.

آیا افزایش تشخیص اوتیسم فقط به تغییر معیارها مربوط است؟

پژوهش جدید چنین نتیجه قطعی‌ای نمی‌دهد.

محققان می‌گویند یافته‌های آنها نشان می‌دهد تغییر شیوه‌های تشخیص و ظرفیت نظام سلامت احتمالاً بخشی از افزایش آمار را توضیح می‌دهد، اما این مطالعه نمی‌تواند تمام دلایل افزایش تشخیص ADHD و اوتیسم را مشخص کند.

عوامل ژنتیکی، محیطی، اجتماعی و تغییرات سیستم درمانی همگی موضوع تحقیقات علمی گسترده‌ای هستند.

چرا تشخیص در سنین بالاتر بیشتر مورد توجه قرار گرفته است؟

یکی از یافته‌های جالب مطالعه این بود که تغییر الگوها در افرادی که بین ۱۰ تا ۱۷ سالگی تشخیص گرفته بودند، نسبت به کودکان کم‌سن‌تر واضح‌تر بود.

این موضوع می‌تواند نشان دهد نوجوانان و کودکانی که نشانه‌های آنها در سال‌های ابتدایی زندگی کمتر آشکار بوده، امروز نسبت به گذشته شانس بیشتری برای ارزیابی و دریافت تشخیص دارند.

همچنین افزایش آگاهی درباره شکل‌های متفاوت بروز ADHD و اوتیسم می‌تواند در این روند نقش داشته باشد.

آیا دختران هم بیشتر تشخیص داده می‌شوند؟

یکی از بحث‌های مهم سال‌های اخیر این است که نشانه‌های ADHD و اوتیسم ممکن است در همه افراد دقیقاً به یک شکل ظاهر نشوند.

برای مثال برخی افراد ممکن است رفتارهایی داشته باشند که کمتر با تصویر کلیشه‌ای این اختلال‌ها مطابقت دارد و در نتیجه دیرتر برای ارزیابی ارجاع داده شوند.

تحقیقات جدید درباره تفاوت‌های سنی، جنسیتی و رفتاری در تشخیص می‌توانند به شناسایی دقیق‌تر افرادی کمک کنند که در گذشته ممکن بود نادیده گرفته شوند.

نتیجه این تحقیق برای خانواده‌ها چیست؟

مهم‌ترین نکته این است که افزایش آمار تشخیص را نباید به‌تنهایی نشانه یک «همه‌گیری تازه» دانست.

بخشی از این افزایش می‌تواند نتیجه بهترشدن شناسایی، افزایش آگاهی و تغییر در دسترسی به خدمات تشخیصی باشد.

در عین حال، اگر خانواده‌ای درباره رشد، تمرکز، رفتار یا ارتباطات اجتماعی کودک خود نگرانی دارد، مقایسه کودک با مطالب شبکه‌های اجتماعی راه مناسبی برای تشخیص نیست و ارزیابی توسط متخصص اهمیت دارد.

جمع‌بندی

مطالعه بزرگ منتشرشده در JAMA Psychiatry نشان می‌دهد داستان افزایش ADHD و اوتیسم پیچیده‌تر از آن است که فقط گفته شود «این اختلال‌ها بیشتر شده‌اند».

طی یک دهه، ویژگی‌هایی که قبلاً ارتباط بیشتری با تشخیص داشتند در میان افرادی که تازه تشخیص گرفته‌اند کمتر برجسته شده‌اند. این یافته در کنار تحقیقات ژنتیکی جدید نشان می‌دهد تغییر معیارهای تشخیصی، افزایش آگاهی و گسترش دسترسی به خدمات درمانی احتمالاً بخشی از افزایش تعداد تشخیص‌ها را توضیح می‌دهد.

با این حال پژوهشگران تأکید دارند که هنوز برای مشخص‌کردن سهم دقیق هر یک از این عوامل به مطالعات بیشتری نیاز است.

منابع

JAMA Psychiatry – Changes in Characteristics Associated With ADHD and ASD Diagnoses Over Time

JAMA Psychiatry – Changes in Genetic Contributions to ASD and ADHD by Year of Diagnosis