از کجا بفهمیم سرما خورده‌ایم یا حساسیت داریم؟ و چطور آن را کنترل کنیم؟

برای بسیاری از افراد، رسیدن پاییز فقط به معنی خنک‌تر شدن هوا نیست؛ عطسه‌های پشت سرهم، آبریزش یا گرفتگی بینی، خارش چشم و حتی تشدید علائم آسم ممکن است دوباره ظاهر شوند. به این وضعیت معمولاً حساسیت پاییزی یا آلرژی فصلی پاییز گفته می‌شود.

برخلاف تصور رایج، تمام حساسیت‌های فصلی مربوط به فصل بهار نیستند. در اواخر تابستان و پاییز، گرده برخی علف‌های هرز افزایش پیدا می‌کند و هم‌زمان کپک‌های موجود در فضای باز و آلرژن‌های داخل خانه نیز می‌توانند افراد حساس را دچار مشکل کنند.

حساسیت پاییزی چرا با شروع پاییز بیشتر می‌شود؟

مهم‌ترین علت، تغییر نوع آلرژن‌های موجود در هوا است. در فصل بهار معمولاً گرده درختان و سپس چمن‌ها نقش پررنگ‌تری دارند، اما در اواخر تابستان و پاییز گرده علف‌های هرز می‌تواند به یکی از محرک‌های اصلی آلرژی تبدیل شود.

مؤسسه ملی علوم سلامت محیطی آمریکا (NIEHS) اعلام می‌کند که فصل گرده گیاه راگ‌وید در بسیاری از مناطق از ماه اوت آغاز می‌شود و تا نوامبر ادامه پیدا می‌کند. البته زمان و شدت فصل گرده به محل زندگی، شرایط آب‌وهوایی و نوع پوشش گیاهی بستگی دارد.

گرده علف‌های هرز؛ یکی از متهمان اصلی آلرژی پاییزی

گرده‌های بسیار ریز برخی گیاهان به کمک باد جابه‌جا می‌شوند و ممکن است مسافت زیادی را طی کنند. وقتی فردی که به این گرده‌ها حساسیت دارد آن‌ها را تنفس می‌کند، سیستم ایمنی واکنشی بیش از حد نشان می‌دهد.

در نتیجه موادی مانند هیستامین آزاد می‌شوند و علائمی مانند عطسه، خارش بینی، آبریزش بینی، گرفتگی بینی و خارش یا اشک‌ریزش چشم ایجاد می‌شود.

روزهای خشک و بادی معمولاً می‌توانند شرایط را برای افراد حساس دشوارتر کنند، زیرا گرده‌ها راحت‌تر در هوا پخش می‌شوند.

برگ‌های پاییزی و کپک‌ها هم می‌توانند حساسیت ایجاد کنند

عامل مهم دیگر، کپک است. کپک‌ها قارچ‌های بسیار کوچکی هستند که هاگ‌های آن‌ها در هوا منتشر می‌شود. محیط مرطوب و مواد گیاهی در حال تجزیه، شرایط مناسبی برای رشد بعضی از کپک‌ها ایجاد می‌کند.

توده برگ‌های خیس و در حال پوسیدن می‌تواند منبعی برای افزایش هاگ‌های کپک باشد. به همین دلیل افرادی که به کپک حساسیت دارند ممکن است هنگام جمع‌کردن یا جابه‌جا کردن برگ‌های مرطوب علائم بیشتری تجربه کنند.

چرا ماندن بیشتر در خانه هم ممکن است علائم را بدتر کند؟

با خنک‌تر شدن هوا، افراد زمان بیشتری را در فضای بسته سپری می‌کنند. در این شرایط تماس با آلرژن‌های داخل خانه مانند مایت‌های گردوغبار، کپک‌های داخلی و شوره و ذرات مربوط به حیوانات خانگی ممکن است افزایش پیدا کند.

به همین دلیل ممکن است فرد تصور کند فقط به «هوای پاییزی» حساس است، در حالی که ترکیبی از آلرژن‌های خارج و داخل خانه عامل ایجاد علائم است.

علائم حساسیت پاییزی چیست؟

نشانه‌های آلرژی فصلی می‌توانند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشند، اما علائم رایج شامل موارد زیر است:

• عطسه‌های مکرر
• آبریزش بینی
• گرفتگی بینی
• خارش بینی یا گلو
• قرمزی، خارش یا اشک‌ریزش چشم
• ترشحات پشت حلق
• احساس فشار یا گرفتگی در بینی و سینوس‌ها
• سرفه در برخی افراد

در افرادی که آسم دارند، بعضی آلرژن‌ها ممکن است باعث افزایش خس‌خس سینه، سرفه یا مشکلات تنفسی نیز شوند.

از کجا بفهمیم سرما خورده‌ایم یا حساسیت داریم؟

آلرژی و عفونت‌های تنفسی می‌توانند برخی علائم مشابه داشته باشند، اما خارش چشم و بینی و عطسه‌های مکرر بیشتر با آلرژی دیده می‌شوند. از سوی دیگر تب، بدن‌درد یا احساس بیماری عمومی بیشتر می‌تواند به نفع یک عفونت تنفسی باشد.

با این حال تنها براساس یک علامت نمی‌توان تشخیص قطعی داد. اگر علائم شدید، غیرمعمول یا طولانی شده‌اند، ارزیابی پزشکی مناسب‌تر است.

چطور حساسیت پاییزی را کنترل کنیم؟

یکی از مؤثرترین راه‌ها، کاهش تماس با ماده‌ای است که باعث حساسیت می‌شود. آکادمی آلرژی، آسم و ایمونولوژی آمریکا توصیه می‌کند افراد حساس در روزهایی که میزان گرده یا کپک زیاد است، تا حد امکان تماس خود با این عوامل را کاهش دهند.

چند اقدام ساده می‌تواند مقدار آلرژن‌هایی را که وارد خانه می‌شوند کمتر کند:

• در روزهایی که میزان گرده زیاد است پنجره‌ها را بسته نگه دارید.
• بعد از مدت طولانی حضور در فضای باز لباس‌ها را عوض کنید.
• دوش گرفتن و شستن موها می‌تواند به حذف گرده‌هایی که روی پوست و مو نشسته‌اند کمک کند.
• کفش‌هایی که بیرون پوشیده‌اید تا حد امکان وارد اتاق خواب نشوند.
• از جمع‌کردن برگ‌های خیس و پوسیده، به‌خصوص در صورت حساسیت به کپک، خودداری کنید.
• رطوبت زیاد داخل خانه را کنترل و منابع ایجاد کپک را برطرف کنید.
• محیط خواب را تا جای ممکن از گردوغبار و آلرژن‌های شناخته‌شده پاک نگه دارید.

آیا دستگاه تصفیه هوا برای حساسیت پاییزی مفید است؟

در شرایط مناسب، دستگاه‌های مجهز به فیلتر HEPA می‌توانند بخشی از ذرات معلق موجود در هوای داخل خانه را کاهش دهند. با این حال تصفیه هوا جایگزین پیدا کردن و حذف منبع اصلی آلرژن، مانند کپک ناشی از رطوبت یا گردوغبار انباشته‌شده نیست.

برای حساسیت پاییزی چه داروهایی استفاده می‌شوند؟

درمان به نوع و شدت علائم و شرایط هر فرد بستگی دارد. آنتی‌هیستامین‌ها می‌توانند برای علائمی مانند عطسه، خارش و آبریزش بینی مفید باشند. اسپری‌های کورتیکواستروئیدی بینی نیز از درمان‌های مؤثر برای رینیت آلرژیک محسوب می‌شوند و به‌ویژه برای گرفتگی و التهاب بینی کاربرد دارند.

برخی داروهای آلرژی ممکن است باعث خواب‌آلودگی یا عوارض دیگر شوند و همه آن‌ها برای تمام افراد یا سنین مناسب نیستند. بنابراین انتخاب دارو، به‌خصوص برای کودکان و نوجوانان یا افرادی که بیماری زمینه‌ای دارند یا داروی دیگری مصرف می‌کنند، بهتر است با پزشک یا داروساز انجام شود.

آیا بهتر است درمان را قبل از شروع علائم آغاز کنیم؟

افرادی که هر سال تقریباً در زمان مشخصی دچار حساسیت می‌شوند، ممکن است با نظر پزشک بتوانند درمان پیشگیرانه را کمی قبل از شروع فصل آلرژی آغاز کنند. برخی درمان‌های بینی برای رسیدن به حداکثر اثر به مصرف منظم نیاز دارند و اثر آن‌ها همیشه فوری نیست.

اگر حساسیت هر سال شدید است چه باید کرد؟

اگر علائم هرسال تکرار می‌شوند یا با درمان‌های معمول به‌خوبی کنترل نمی‌شوند، متخصص آلرژی می‌تواند با بررسی سابقه پزشکی و در صورت نیاز آزمایش‌های آلرژی مشخص کند چه موادی عامل اصلی علائم هستند.

در برخی افراد، ایمونوتراپی آلرژی مانند آمپول‌های حساسیت یا درمان‌های اختصاصی دیگر ممکن است به عنوان درمان طولانی‌مدت مطرح شود. انتخاب این روش‌ها نیازمند ارزیابی متخصص است.

چه زمانی حساسیت پاییزی نیاز به بررسی پزشکی دارد؟

اگر علائم مدت زیادی ادامه دارند، خواب یا فعالیت روزانه را مختل کرده‌اند، درمان‌های معمول مؤثر نیستند یا فرد هم‌زمان آسم دارد، مراجعه به پزشک یا متخصص آلرژی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

خس‌خس قابل توجه، احساس تنگی قفسه سینه یا مشکل تنفسی نیز نباید صرفاً به عنوان یک حساسیت ساده نادیده گرفته شود. مشکل شدید یا سریعاً رو به وخامت تنفس نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.

پرسش‌های متداول درباره حساسیت پاییزی

مهم‌ترین عامل آلرژی در پاییز چیست؟

بسته به منطقه جغرافیایی متفاوت است، اما گرده علف‌های هرز از عوامل مهم آلرژی اواخر تابستان و پاییز محسوب می‌شود. کپک‌های محیطی نیز می‌توانند نقش مهمی داشته باشند.

آیا برگ‌های پاییزی حساسیت ایجاد می‌کنند؟

خود برگ الزاماً عامل حساسیت نیست، اما برگ‌های مرطوب و در حال تجزیه می‌توانند محیط مناسبی برای رشد کپک فراهم کنند. جابه‌جا کردن آن‌ها نیز ممکن است هاگ‌های کپک را وارد هوا کند.

آیا باران حساسیت را بهتر می‌کند؟

شرایط جوی روی مقدار آلرژن‌های هوا تأثیر می‌گذارد. هوای خشک و بادی معمولاً باعث جابه‌جایی بیشتر گرده می‌شود، در حالی که شرایط بدون باد یا بارندگی می‌تواند در بعضی مواقع مقدار گرده معلق را کاهش دهد. با این حال رطوبت نیز می‌تواند شرایط مناسب‌تری برای برخی کپک‌ها ایجاد کند.

آیا حساسیت پاییزی مسری است؟

خیر. رینیت آلرژیک نتیجه واکنش سیستم ایمنی بدن به مواد حساسیت‌زا است و از فردی به فرد دیگر منتقل نمی‌شود.

منابع

American College of Allergy, Asthma & Immunology (ACAAI)

Asthma and Allergy Foundation of America (AAFA)

American Academy of Allergy, Asthma & Immunology (AAAAI)

National Institute of Environmental Health Sciences (NIEHS)

Mayo Clinic