اگر حال روحی خوبی ندارید، مصرف این غذاهای محبوب را کمتر کنید

خوراکی‌های آماده، تنقلات بسته‌بندی‌شده، غلات صبحانه بسیار شیرین و برخی غذاهای آماده شاید بخش ثابتی از رژیم غذایی بسیاری از افراد باشند، اما یک پژوهش تازه بار دیگر توجه دانشمندان را به ارتباط احتمالی مصرف زیاد این محصولات با سلامت روان جلب کرده است.

مطالعه‌ای جدید روی افراد مبتلا به افسردگی نشان داده است زمانی که شرکت‌کنندگان مصرف غذاهای فوق فرآوری شده را به‌شدت کاهش دادند، امتیازهای مربوط به علائم افسردگی و اضطراب آنها نیز پایین‌تر بود.

غذاهای مضر برای افسردگی؛ منظور کدام خوراکی‌هاست؟

اصطلاح «غذاهای فوق فرآوری شده» به گروهی از محصولات صنعتی گفته می‌شود که معمولاً ترکیبی از مواد تصفیه‌شده، قند افزوده، چربی، نمک و افزودنی‌های مختلف مانند طعم‌دهنده، رنگ، امولسیفایر یا تثبیت‌کننده دارند.

بسیاری از این محصولات طوری تولید می‌شوند که آماده خوردن یا تنها با چند دقیقه گرم‌کردن قابل مصرف باشند.

نمونه‌های رایج می‌توانند شامل این موارد باشند:

• کیک، کلوچه و شیرینی‌های بسته‌بندی‌شده صنعتی
• غلات صبحانه بسیار شیرین
• برخی اسنک‌ها و تنقلات صنعتی
• برخی غذاهای آماده یا نیمه‌آماده
• محصولات گوشتی فوق فرآوری شده
• نوشیدنی‌های بسیار شیرین
• بعضی دسرها و خوراکی‌های صنعتی دارای افزودنی‌های متعدد

البته صرفاً بسته‌بندی‌شدن یک ماده غذایی به معنی ناسالم یا فوق فرآوری شده بودن آن نیست. برای مثال سبزیجات منجمد ساده، شیر پاستوریزه یا حبوبات کنسروی ساده را نمی‌توان صرفاً به دلیل بسته‌بندی در همان گروه قرار داد.

در مطالعه جدید چه اتفاقی افتاد؟

در مطالعه منتشرشده در JAMA Psychiatry، ۲۰ فرد بزرگسال مبتلا به افسردگی وارد یک آزمایش مقدماتی شدند و ۱۹ نفر مطالعه را تا پایان ادامه دادند.

شرکت‌کنندگان در دو دوره چهار هفته‌ای بررسی شدند. در یک دوره رژیم معمول خود را ادامه دادند و در دوره دیگر مصرف غذاهای فوق فرآوری شده را به مقدار زیادی کاهش دادند.

طبق نتایج، میزان مصرف این گروه از غذاها در دوره مداخله بیش از ۸۵ درصد کاهش پیدا کرد. در همان دوره، امتیازهای سنجش افسردگی و اضطراب نیز نسبت به دوره رژیم معمول پایین‌تر بود.

آیا با کنار گذاشتن این غذاها افسردگی درمان می‌شود؟

خیر. این نتیجه را نباید به معنی درمان افسردگی با رژیم غذایی دانست.

این تحقیق یک مطالعه پایلوت کوچک بوده و تعداد شرکت‌کنندگان آن بسیار محدود است. علاوه بر این، همه افراد شرکت‌کننده شرایط مشخصی داشتند؛ از جمله مصرف بالای غذاهای فوق فرآوری شده و دست‌کم یک مشکل متابولیک.

خود پژوهشگران نیز تأکید کرده‌اند که برای مشخص‌شدن رابطه دقیق میان کاهش غذاهای فوق فرآوری شده و بهبود افسردگی، مطالعات بزرگ‌تر و طولانی‌مدت لازم است.

بنابراین تغییر رژیم غذایی نباید جایگزین مراجعه به پزشک، روان‌پزشک، روان‌شناس یا درمان تجویزشده شود.

تحقیقات قبلی درباره غذاهای فوق فرآوری شده چه می‌گویند؟

پژوهش جدید تنها تحقیق در این زمینه نیست. چند مرور علمی و متاآنالیز نیز در سال‌های گذشته ارتباط میان مصرف زیاد غذاهای فوق فرآوری شده و احتمال بیشتر علائم افسردگی را گزارش کرده‌اند.

برای مثال یک مرور سیستماتیک روی ده‌ها مطالعه نشان داد در بخش قابل توجهی از تحقیقات، مصرف بیشتر این نوع غذاها با افسردگی یا علائم افسردگی ارتباط داشته است.

یک متاآنالیز دیگر روی صدها هزار شرکت‌کننده نیز ارتباط آماری میان مصرف بالاتر غذاهای فوق فرآوری شده و مشکلات سلامت روان را گزارش کرد.

اما وجود «ارتباط» به تنهایی ثابت نمی‌کند که این غذاها مستقیماً عامل ایجاد افسردگی هستند. عوامل دیگری مانند وضعیت اقتصادی، خواب، فعالیت بدنی، بیماری‌های زمینه‌ای و الگوی کلی زندگی نیز می‌توانند بر نتایج اثر بگذارند.

چرا غذاهای فوق فرآوری شده مورد توجه دانشمندان قرار گرفته‌اند؟

دانشمندان چند توضیح احتمالی را بررسی می‌کنند. بسیاری از غذاهای فوق فرآوری شده مقدار بالایی قند افزوده، سدیم یا چربی اشباع دارند و در مقابل ممکن است فیبر، ویتامین‌ها، مواد معدنی و ترکیبات مفید موجود در غذاهای کامل را کمتر تأمین کنند.

همچنین ارتباط میان دستگاه گوارش و مغز یکی از حوزه‌های مورد مطالعه است. پژوهشگران در حال بررسی این موضوع هستند که تغییر در ترکیب میکروبی روده، التهاب و سایر فرایندهای متابولیک چگونه ممکن است با خلق‌وخو ارتباط داشته باشند.

با این حال هنوز نمی‌توان یک سازوکار مشخص را به‌عنوان علت قطعی معرفی کرد.

چه غذاهایی را می‌توان جایگزین کرد؟

هدف لزوماً حذف ناگهانی تمام مواد غذایی آماده نیست. تغییرهای کوچک و قابل ادامه معمولاً عملی‌تر هستند.

می‌توان بخشی از خوراکی‌های فوق فرآوری شده را با مواد غذایی ساده‌تر جایگزین کرد؛ مانند:

• میوه تازه به جای بعضی دسرها و خوراکی‌های بسیار شیرین
• سبزیجات تازه یا منجمد ساده
• حبوبات مانند عدس، لوبیا و نخود
• غلات کامل
• مغزها و دانه‌های بدون نمک زیاد
• تخم‌مرغ
• ماهی و منابع پروتئینی کمتر فرآوری شده
• ماست ساده به جای برخی دسرهای شیرین صنعتی

یک نکته مهم درباره تیتر «دور این غذاها را خط بکشید»

نتایج پژوهش جدید به این معنا نیست که افراد مبتلا به افسردگی باید یک فهرست بلند از غذاها را به طور کامل ممنوع کنند.

موضوع اصلی پژوهش، کاهش سهم غذاهای فوق فرآوری شده در کل رژیم غذایی بوده است. بنابراین تعبیر دقیق‌تر این است که کاهش مصرف این محصولات و افزایش سهم مواد غذایی کمتر فرآوری‌شده ممکن است برای سلامت عمومی و احتمالاً سلامت روان مفید باشد.

جمع‌بندی

مطالعه تازه JAMA Psychiatry یک سرنخ جالب ارائه می‌دهد: در گروه کوچکی از افراد مبتلا به افسردگی، کاهش شدید مصرف غذاهای فوق فرآوری شده با کاهش امتیاز علائم افسردگی و اضطراب همراه شد.

اما هنوز برای نتیجه‌گیری قطعی زود است. رژیم غذایی می‌تواند یکی از اجزای سبک زندگی سالم باشد، اما افسردگی یک مشکل پیچیده است و درمان آن ممکن است به ترکیبی از حمایت حرفه‌ای، روان‌درمانی، دارو یا سایر روش‌های توصیه‌شده توسط متخصص نیاز داشته باشد.

منابع

JAMA Psychiatry – Reducing Ultraprocessed Foods From the Diets of Patients With Depression: A Pilot Crossover Trial

PubMed – Ultra-processed food intake and risk of depression: a systematic review

PubMed – The association of ultra-processed food consumption with adult mental health disorders: a systematic review and meta-analysis