آزمایش اعتیاد و تداخلات دارویی؛ حقایق و نکات مهم

آزمایش اعتیاد و تداخلات دارویی از مباحث مهم و حساس در حوزه سلامت و پزشکی قانونی است که بسیاری از افراد درک درستی از آن ندارند. این آزمایش‌ها نه تنها برای تشخیص مصرف مواد مخدر، بلکه برای پیگیری روند درمان بیماران و حتی در فرآیندهای استخدامی و اخذ گواهینامه کاربرد دارند. درک صحیح از نحوه عملکرد این تست‌ها و عواملی که می‌توانند بر نتایج آن‌ها تاثیر بگذارند، برای همه افراد ضروری است تا از بروز سوءتفاهم‌های ناخواسته جلوگیری شود.

بسیاری از داروهای رایج که برای درمان بیماری‌های دیگر مانند سرماخوردگی، افسردگی یا درد مصرف می‌شوند، ممکن است با مواد مخدر اشتباه گرفته شوند و نتیجه آزمایش را مثبت نشان دهند. بنابراین، آگاهی از این تداخلات دارویی و نحوه تفسیر نتایج آزمایش‌ها، نقش مهمی در تشخیص دقیق و جلوگیری از برچسب‌های نادرست ایفا می‌کند. در ادامه به بررسی دقیق این موارد می‌پردازیم.

اهداف و روش‌های انجام آزمایش اعتیاد

آزمایش‌های ترک اعتیاد و بررسی وضعیت مصرف، قادرند حضور ماده مصرفی و مورد نظر را در ترشحات بدن ردیابی کنند. هدف از انجام تست‌های آزمایشگاهی اعتیاد از دید درمانگر، کمک به پیگیری روند درمان بیماران است و این تست‌ها برای آشکار ساختن دروغ مصرف کنندگان مواد مخدر تهیه نشده‌اند. کاربرد آنها در جهت مچ‌گیری، به هیچ‌وجه اخلاقی و مجاز نیست و تنها در صورتی که خود فرد داوطلب باشد، درمانگر مجاز به انجام این آزمایش‌ها است.

تست‌های مختلف شناسایی مواد در هر کشور، بسته به قوانین آن کشور کاربردهای متفاوت دارد. برای مثال، انجام تست مورفین به هنگام ازدواج و در بعضی مشاغل، در کشور ما مجاز شمرده شده است. در حال حاضر با توجه به پیشرفت‌های زیاد در علوم آزمایشگاهی، تست‌های مختلفی در آزمایشگاه‌ها موجود است که شامل تست مورفین، حشیش و محرک‌ها از جمله آمفتامین، شیشه، بنزودیازپین‌ها، متادون، کدئین و غیره می‌شود. این تست‌ها می‌توانند از طریق ادرار، پلاسمای خون، بزاق و عرق انجام شوند.

تداخلات دارویی و خطاهای احتمالی در نتایج

آیا جواب این آزمایش‌ها صددرصد اعتیاد فرد را نشان می‌دهد؟ خیر! هیچ تست تشخیصی عاری از خطا نیست. به این معنی که می‌تواند مواردی را به اشتباه مثبت تشخیص دهد و مواردی را نیز گزارش نکند. در مورد تست‌های مواد مخدر نیز چنین تداخلاتی وجود دارد. برای مثال، مصرف قرص ایبوبروفن می‌تواند به غلط تست حشیش را مثبت کند یا مصرف آنتی‌بیوتیک‌هایی خاص (از جمله آموکسی‌سیلین) با تست هروئین و کوکایین تداخل دارد.

علاوه بر این، مصرف ضددردها، آنتی‌هیستامین‌ها و آب‌نبات‌های سرد (قرص‌های مکیدنی برای سرماخوردگی) می‌تواند موجب مثبت شدن تست آمفتامین شود. ترکیبات بی‌حس‌کننده در دندانپزشکی (از جمله نواکائین) نیز در تست کوکائین مشکلاتی را ایجاد خواهد کرد. سوالی که افراد همیشه می‌پرسند این است که اگر داروهای ضد افسردگی مصرف کنیم، آیا جواب آزمایش اعتیادمان مثبت می‌شود یا خیر؟ برخلاف عقاید رایج، مصرف داروهای ضدافسردگی و ضداضطراب و خواب‌آورها، با وجود تشابه علایم ایجاد شده اصلاً با تست‌های تشخیصی مواد تداخلی ندارند و افراد بدون دغدغه و طبق تجویز پزشک مجاز به استفاده از این داروها هستند.

ردیابی مواد و روش‌های تشخیصی

ردیابی مواد مخدر در خون و ادرار راه‌های بررسی این مواد از طریق ادرار، پلاسمای خون، بزاق و عرق است. در حال حاضر همه این مواد در ادرار قابل ردیابی هستند. بسته به ماده مصرفی مدت زمان پیگیری این مواد متفاوت است. البته باید بدانیم که این زمان‌ها تقریبی می‌باشند و در افراد مختلف با توجه به ویژگی‌های فردی مانند سن، میزان متابولیسم، حجم توده بدنی، تناوب مصرف و میزان ماده مصرفی می‌تواند کمی متغیر باشد و در نظر گرفتن این موضوع نکته مهمی است.

در ابتدا از معرف‌های کاغذی ادرار استفاده می‌شود که در صورت مثبت بودن، جهت تایید تشخیص از روش‌های تخصصی‌تری همچون گاز کروماتوگرافی و اسپکترومتری و رادیوایمونواسی استفاده می‌شود. هر کدام از این روش‌ها مزایا و معایب خاص خود را دارند اما معمولاً در بدو امر مورد استفاده قرار نمی‌گیرند. مدت زمان ردیابی این مواد در خون و بزاق کمی کمتر از ادرار است.

سوالات متداول