آموزش جدول ضرب کلاس سوم با ۱۲ روش آسان ؛ جدول کامل، بازی و تمرین با جواب
آموزش جدول ضرب کلاس سوم زمانی نتیجه بهتری دارد که دانش‌آموز پیش از حفظ‌کردن جواب‌ها، مفهوم ضرب را درک کند. ضرب در واقع روشی کوتاه برای نوشتن جمع‌های تکراری است؛ برای مثال عبارت ۴ × ۳ یعنی چهار دسته داریم که در هر دسته سه عضو قرار گرفته است.
حفظ‌کردن تمام حاصل‌ضرب‌ها بدون درک مفهوم آن‌ها ممکن است باعث فراموشی سریع یا اشتباه در حل مسئله شود. استفاده از شکل، مهره، داستان، بازی، شمارش چندتاچندتا و تمرین روزانه به کودک کمک می‌کند جدول ضرب را به‌صورت ماندگار یاد بگیرد.
جدول ضرب کلاس سوم به زبان ساده
برای توضیح مفهوم ضرب، سه بشقاب را در نظر بگیرید که داخل هرکدام چهار سیب قرار دارد. برای پیدا کردن تعداد کل سیب‌ها می‌توانیم بنویسیم:
۴ ۴ ۴ = ۱۲
همین جمع تکراری به‌شکل ضرب نوشته می‌شود:
۳ × ۴ = ۱۲
عدد ۳ تعداد دسته‌ها و عدد ۴ تعداد اعضای هر دسته است. پاسخ ضرب که ۱۲ می‌شود، تعداد کل اعضاست. دانش‌آموز باید بتواند یک ضرب را هم با دسته‌بندی و هم با جمع تکراری نمایش دهد.
جدول ضرب کامل ۱ تا ۱۰
| ضرب | حاصل‌ها |
|---|---|
| ضرب در ۱ | ۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۶، ۷، ۸، ۹، ۱۰ |
| ضرب در ۲ | ۲، ۴، ۶، ۸، ۱۰، ۱۲، ۱۴، ۱۶، ۱۸، ۲۰ |
| ضرب در ۳ | ۳، ۶، ۹، ۱۲، ۱۵، ۱۸، ۲۱، ۲۴، ۲۷، ۳۰ |
| ضرب در ۴ | ۴، ۸، ۱۲، ۱۶، ۲۰، ۲۴، ۲۸، ۳۲، ۳۶، ۴۰ |
| ضرب در ۵ | ۵، ۱۰، ۱۵، ۲۰، ۲۵، ۳۰، ۳۵، ۴۰، ۴۵، ۵۰ |
| ضرب در ۶ | ۶، ۱۲، ۱۸، ۲۴، ۳۰، ۳۶، ۴۲، ۴۸، ۵۴، ۶۰ |
| ضرب در ۷ | ۷، ۱۴، ۲۱، ۲۸، ۳۵، ۴۲، ۴۹، ۵۶، ۶۳، ۷۰ |
| ضرب در ۸ | ۸، ۱۶، ۲۴، ۳۲، ۴۰، ۴۸، ۵۶، ۶۴، ۷۲، ۸۰ |
| ضرب در ۹ | ۹، ۱۸، ۲۷، ۳۶، ۴۵، ۵۴، ۶۳، ۷۲، ۸۱، ۹۰ |
| ضرب در ۱۰ | ۱۰، ۲۰، ۳۰، ۴۰، ۵۰، ۶۰، ۷۰، ۸۰، ۹۰، ۱۰۰ |
آموزش جدول ضرب کلاس سوم از کدام عدد شروع شود؟
بهتر است آموزش از ضرب‌های دارای الگوی ساده آغاز شود. ترتیب زیر برای بسیاری از دانش‌آموزان قابل‌فهم‌تر است:
- ضرب در صفر و یک
- ضرب در ۱۰
- ضرب در ۲
- ضرب در ۵
- ضرب در ۳ و ۴
- ضرب در ۶، ۷، ۸ و ۹
پس از یادگیری خاصیت جابه‌جایی، حجم مطالبی که کودک باید تمرین کند تقریباً نصف می‌شود؛ زیرا حاصل ۳ × ۷ با حاصل ۷ × ۳ برابر است.
۱۲ روش آسان برای حفظ جدول ضرب کلاس سوم
۱. آموزش ضرب با جمع‌های تکراری
هر عبارت ضرب را ابتدا به جمع تکراری تبدیل کنید. برای مثال:
- ۳ × ۵ یعنی ۵ ۵ ۵ که برابر ۱۵ است.
- ۴ × ۶ یعنی ۶ ۶ ۶ ۶ که برابر ۲۴ است.
- ۲ × ۸ یعنی ۸ ۸ که برابر ۱۶ است.
دانش‌آموزی که هنوز در جمع و تفریق مشکل دارد، بهتر است ابتدا آموزش جمع و تفریق فرآیندی پایه دوم و سوم را مرور کند.
۲. استفاده از مهره و لوبیا
برای نمایش ۴ × ۳، چهار دسته سه‌تایی از مهره، لوبیا یا دکمه بسازید. سپس کودک تعداد همه مهره‌ها را بشمارد. این تمرین مفهوم دسته‌های مساوی را ملموس می‌کند.
۳. رسم آرایه ضرب
برای ضرب ۳ × ۴، سه ردیف چهارتایی نقطه بکشید. شمارش نقطه‌ها پاسخ را نشان می‌دهد. آرایه‌ها علاوه بر آموزش ضرب، خاصیت جابه‌جایی را نیز قابل‌مشاهده می‌کنند.
۴. شمارش چندتاچندتا
دانش‌آموز برای یادگیری ضرب در ۳ باید اعداد را سه‌تا سه‌تا بگوید:
۳، ۶، ۹، ۱۲، ۱۵، ۱۸، ۲۱، ۲۴، ۲۷ و ۳۰
این تمرین را می‌توان هنگام قدم‌زدن، بالارفتن از پله‌ها یا پرتاب توپ انجام داد.
۵. استفاده از خاصیت جابه‌جایی
در ضرب، جابه‌جاکردن دو عدد پاسخ را تغییر نمی‌دهد:
- ۳ × ۸ = ۲۴
- ۸ × ۳ = ۲۴
بنابراین وقتی دانش‌آموز ۳ × ۸ را یاد گرفته است، نیازی نیست ۸ × ۳ را به‌عنوان یک پاسخ کاملاً جدید حفظ کند.
۶. یادگیری ضرب در ۱۰
برای ضرب عددهای یک‌رقمی در ۱۰ کافی است یک صفر مقابل عدد قرار دهیم:
- ۴ × ۱۰ = ۴۰
- ۷ × ۱۰ = ۷۰
- ۹ × ۱۰ = ۹۰
۷. الگوی ضرب در ۵
پاسخ‌های ضرب در ۵ به صفر یا پنج ختم می‌شوند. حاصل ضرب عددهای زوج در ۵ به صفر و حاصل ضرب عددهای فرد در ۵ به پنج ختم می‌شود:
- ۴ × ۵ = ۲۰
- ۷ × ۵ = ۳۵
- ۸ × ۵ = ۴۰
۸. دوبرابرکردن برای ضرب در ۴
برای پیدا کردن حاصل ضرب در ۴ می‌توان عدد را دو مرتبه دوبرابر کرد. برای مثال در ۴ × ۶، ابتدا ۶ را دوبرابر می‌کنیم که ۱۲ می‌شود؛ سپس ۱۲ را دوبرابر می‌کنیم و به ۲۴ می‌رسیم.
۹. ساختن ضرب در ۶ با ضرب در ۵
برای محاسبه ۶ × ۷ ابتدا حاصل ۵ × ۷ را پیدا کنید که ۳۵ است. سپس یک ۷ دیگر به آن اضافه کنید:
۳۵ ۷ = ۴۲
۱۰. روش انگشتی ضرب در ۹
هر دو دست را مقابل خود نگه دارید و انگشت‌ها را از چپ یک تا ده شماره‌گذاری کنید. برای محاسبه ۹ × ۴، انگشت چهارم را خم کنید. سه انگشت سمت چپ نشان‌دهنده دهگان و شش انگشت سمت راست نشان‌دهنده یکان است؛ پس پاسخ ۳۶ می‌شود.
۱۱. استفاده از کارت‌های پرسش و پاسخ
روی یک طرف کارت عبارت ضرب و پشت آن پاسخ را بنویسید. هر روز پنج کارت را مرور کنید. کارت‌هایی که پاسخشان دشوارتر است باید بیشتر تکرار شوند.
۱۲. ساخت داستان برای ضرب‌های دشوار
برای حاصل‌ضرب‌هایی مانند ۷ × ۸ یک داستان کوتاه بسازید: «هفت جعبه داریم و در هر جعبه هشت مداد است؛ در مجموع ۵۶ مداد داریم.» ارتباط ضرب با یک تصویر ذهنی، یادآوری پاسخ را آسان‌تر می‌کند.
الگوهای مهم جدول ضرب کلاس سوم
| جدول ضرب | الگوی ساده |
|---|---|
| ضرب در صفر | حاصل همیشه صفر است. |
| ضرب در یک | حاصل همان عدد نخست است. |
| ضرب در دو | عدد موردنظر دوبرابر می‌شود. |
| ضرب در پنج | پاسخ به صفر یا پنج ختم می‌شود. |
| ضرب در ده | یک صفر مقابل عدد قرار می‌گیرد. |
| ضرب در نه | در حاصل‌های یک‌رقمی در ۹، مجموع رقم‌های پاسخ معمولاً ۹ است. |
بازی‌های جدول ضرب کلاس سوم
بازی شکار جواب
پاسخ چند ضرب را روی کاغذهای جداگانه بنویسید و در اتاق قرار دهید. یک عبارت مانند ۶ × ۷ بگویید و از کودک بخواهید کارت عدد ۴۲ را پیدا کند.
بازی تاس ضرب
دو تاس بیندازید و عددهای ظاهرشده را در هم ضرب کنید. اگر از تاس معمولی استفاده می‌کنید، این بازی برای مرور ضرب‌های یک تا شش مناسب است.
بازی توپ و ضرب
توپ را برای کودک پرتاب کنید و یک عبارت ضرب بگویید. کودک باید پیش از برگرداندن توپ پاسخ را اعلام کند. سرعت بازی باید متناسب با توان دانش‌آموز باشد.
بازی پله‌های ضرب
روی هر پله یک عبارت ضرب بچسبانید. دانش‌آموز برای رفتن به پله بعد باید پاسخ درست را بگوید. بهتر است ابتدا از ضرب‌های ساده شروع شود.
بینگوی جدول ضرب
جدولی شامل پاسخ‌های مختلف مانند ۱۲، ۱۸، ۲۴ و ۳۶ بسازید. عبارت‌های ضرب را بخوانید و کودک پاسخ درست را در جدول علامت بزند.
ترفند جدول ضرب‌های دشوار کلاس سوم
دانش‌آموزان معمولاً در ضرب‌های ۶، ۷ و ۸ بیشتر اشتباه می‌کنند. برای این ضرب‌ها می‌توان از حاصل‌های آشناتر کمک گرفت:
- ۶ × ۷: حاصل ۵ × ۷ برابر ۳۵ است؛ یک ۷ دیگر اضافه می‌کنیم و به ۴۲ می‌رسیم.
- ۷ × ۸: حاصل ۵ × ۸ برابر ۴۰ است؛ دو ۸ دیگر اضافه می‌کنیم و به ۵۶ می‌رسیم.
- ۸ × ۸: چهار بار عدد ۸ برابر ۳۲ است؛ اگر آن را دوبرابر کنیم به ۶۴ می‌رسیم.
- ۹ × ۷: حاصل ۱۰ × ۷ برابر ۷۰ است؛ یک ۷ کم می‌کنیم و به ۶۳ می‌رسیم.
- ۹ × ۸: حاصل ۱۰ × ۸ برابر ۸۰ است؛ یک ۸ کم می‌کنیم و به ۷۲ می‌رسیم.
تمرین جدول ضرب کلاس سوم با جواب
تمرین اول: حاصل ضرب را بنویسید
- ۳ × ۶ = ؟
- ۴ × ۸ = ؟
- ۵ × ۹ = ؟
- ۶ × ۷ = ؟
- ۸ × ۸ = ؟
- ۹ × ۴ = ؟
- ۷ × ۳ = ؟
- ۱۰ × ۶ = ؟
پاسخ‌ها: ۱۸، ۳۲، ۴۵، ۴۲، ۶۴، ۳۶، ۲۱ و ۶۰
تمرین دوم: عدد گمشده را پیدا کنید
- ۵ × ؟ = ۳۵
- ؟ × ۸ = ۴۸
- ۹ × ؟ = ۵۴
- ۷ × ؟ = ۴۹
- ؟ × ۴ = ۳۶
پاسخ‌ها: ۷، ۶، ۶، ۷ و ۹
تمرین سوم: درست یا نادرست؟
- ۶ × ۸ = ۴۸
- ۷ × ۷ = ۴۲
- ۹ × ۳ = ۲۷
- ۵ × ۸ = ۴۵
- ۴ × ۹ = ۳۶
پاسخ‌ها: درست، نادرست، درست، نادرست و درست
مسئله‌های جدول ضرب کلاس سوم
مسئله اول
در یک کلاس ۶ ردیف صندلی وجود دارد و در هر ردیف ۵ صندلی قرار گرفته است. کلاس چند صندلی دارد؟
راه‌حل: ۶ × ۵ = ۳۰ صندلی
مسئله دوم
یک فروشنده ۸ جعبه مداد دارد. در هر جعبه ۷ مداد قرار دارد. او در مجموع چند مداد دارد؟
راه‌حل: ۸ × ۷ = ۵۶ مداد
مسئله سوم
در باغچه ۹ ردیف گل کاشته شده و در هر ردیف ۴ گل وجود دارد. تعداد گل‌ها چندتاست؟
راه‌حل: ۹ × ۴ = ۳۶ گل
مسئله چهارم
مریم در هر هفته ۳ کتاب داستان کوتاه می‌خواند. او در ۶ هفته چند کتاب می‌خواند؟
راه‌حل: ۶ × ۳ = ۱۸ کتاب
مسئله پنجم
یک بسته ۱۰ مداد رنگی دارد. اگر آموزگار ۷ بسته بخرد، چند مداد رنگی خواهد داشت؟
راه‌حل: ۷ × ۱۰ = ۷۰ مداد رنگی
برای حل بهتر مسئله‌های کلامی، دانش‌آموز باید داده‌های مسئله را به شکل یا دسته‌های مساوی تبدیل کند. آموزش حل مسئله با رسم شکل نیز می‌تواند در تقویت این مهارت کمک‌کننده باشد.
برنامه هفت‌روزه یادگیری جدول ضرب
| روز | موضوع تمرین | فعالیت پیشنهادی |
|---|---|---|
| روز اول | مفهوم ضرب | ساخت دسته‌های مساوی با مهره |
| روز دوم | ضرب در ۱، ۲ و ۱۰ | شمارش چندتاچندتا و کارت ضرب |
| روز سوم | ضرب در ۵ | تمرین الگوی صفر و پنج |
| روز چهارم | ضرب در ۳ و ۴ | رسم آرایه و جمع تکراری |
| روز پنجم | ضرب در ۶ و ۷ | کمک‌گرفتن از ضرب در ۵ |
| روز ششم | ضرب در ۸ و ۹ | تمرین انگشتی و کم‌کردن از ضرب در ۱۰ |
| روز هفتم | مرور همه جدول‌ها | بازی، مسئله و آزمون کوتاه |
اشتباه‌های رایج در آموزش جدول ضرب
- وادارکردن کودک به حفظ پاسخ‌ها پیش از درک مفهوم ضرب
- آموزش همه جدول‌ها در یک روز
- استفاده از تمرین‌های طولانی و خسته‌کننده
- تمرکز بیش‌ازحد روی سرعت پاسخ‌دادن
- سرزنش دانش‌آموز هنگام فراموش‌کردن جواب
- تمرین‌نکردن ضرب در قالب مسئله‌های واقعی
- مرور نکردن حاصل‌ضرب‌های آموخته‌شده
پرسش‌های متداول درباره جدول ضرب کلاس سوم
آیا جدول ضرب را باید کاملاً حفظ کرد؟
دانش‌آموز ابتدا باید مفهوم ضرب و الگوهای آن را درک کند. پس از تمرین کافی، پاسخ‌های پرکاربرد به‌تدریج در حافظه تثبیت می‌شوند و سرعت محاسبه افزایش پیدا می‌کند.
روزانه چند دقیقه تمرین جدول ضرب کافی است؟
روزانه ۱۰ تا ۱۵ دقیقه تمرین کوتاه و منظم بهتر از یک جلسه طولانی در هفته است. بخشی از این زمان را به بازی و بخشی را به حل مسئله اختصاص دهید.
کدام جدول ضرب برای کلاس سوم دشوارتر است؟
بسیاری از دانش‌آموزان در حاصل‌ضرب‌های ۶، ۷ و ۸ بیشتر اشتباه می‌کنند. استفاده از ضرب‌های ساده‌تر، خاصیت جابه‌جایی و ساختن داستان به یادگیری آن‌ها کمک می‌کند.
اگر کودک جدول ضرب را فراموش کرد چه کنیم؟
از او بخواهید پاسخ را با جمع تکراری، آرایه، دوبرابرکردن یا کمک‌گرفتن از یک ضرب ساده‌تر پیدا کند. هدف این است که کودک راه رسیدن به جواب را بداند.
آیا آموزش جدول ضرب با شعر مفید است؟
شعر و ریتم می‌تواند به یادآوری پاسخ‌ها کمک کند؛ اما بهتر است در کنار آموزش مفهومی، رسم شکل، بازی و حل مسئله استفاده شود.
جمع‌بندی
برای آموزش جدول ضرب کلاس سوم نباید فقط بر حفظ‌کردن پاسخ‌ها تکیه کرد. نمایش ضرب با دسته‌های مساوی، جمع تکراری، آرایه، شمارش چندتاچندتا و مسئله‌های واقعی باعث یادگیری عمیق‌تر می‌شود. پس از درک مفهوم، بازی‌های کوتاه و مرور روزانه می‌توانند سرعت و دقت دانش‌آموز را افزایش دهند.
منابع: کتاب ریاضی سوم دبستان، راهنمای معلم ریاضی سوم ابتدایی، پایگاه کتاب‌های درسی وزارت آموزش‌وپرورش
