تلاوت ذکر سجده واجب ؛ آموزش کامل ذکر سجده واجب قرآن (متن، معنی و تلاوت صوتی)

تلاوت ذکر سجده واجب پس از خواندن یا شنیدن یکی از چهار آیه سجده‌دار قرآن (سوره‌های سجده، فصلت، نجم و علق) انجام می‌شود. این سجده فوری و واجب است و باید بلافاصله به جا آورده شود، هرچند شرایطی مانند وضو یا رو به قبله بودن برای آن لازم نیست. هرگاه پیشانی به قصد سجده بر محل صحیح قرار گیرد، سجده انجام شده است. با این حال، گفتن ذکر مستحب مانند: «لا اِلهَ اِلَّا اللهُ حَقًّا حَقًّا…» برای تعظیم بیشتر و اقرار به بندگی، بسیار سفارش شده است. این ذکر نشان‌دهنده نهایت خشوع بنده در مقابل عظمت پروردگار است و مستحب است که با تکرار آن، مقام بندگی اظهار شود.

تلاوت ذکر سجده واجب

تعریف سجده واجب تلاوت (سجده عزائم)

سجده واجب تلاوت، سجده‌ای است که با خواندن یا گوش دادن به یکی از چهار آیه سجده‌دار قرآن کریم (معروف به سوره‌های عزائم) بر انسان واجب فوری می‌شود.

سوره‌های عزائم (چهار سوره دارای سجده واجب):

• سوره سجده (الم تنزیل)، آیه ۱۵
• سوره فُصِّلَت، آیه ۳۷
• سوره نَجم، آیه ۶۲
• سوره عَلَق، آیه ۱۹

تلاوت ذکر سجده واجب

حکم ذکر در سجده واجب

ذکر گفتن در سجده واجب قرآن (سجده تلاوت) واجب نیست، بلکه مستحب است.

یعنی اگر شخص به محض تمام شدن آیه، فقط پیشانی خود را به نیت سجده به زمین بگذارد، سجده او صحیح است و به تکلیف عمل کرده است.

به طور کلی در سجده واجب قرآن گفتن ذکر واجب نیست و مستحب است. یعنی شما می‌توانید صرفا سر را به سجده بگذارید و بردارید. اما فقها و مراجع بزرگوار تقلید بیان کرده‌اند که در صورتِ تمایل به گفتنِ ذکر سجده واجب قرآن، گفتنِ یکی از اذکار زیر پسندیده است:

ذکر اول: «لا الهَ إلَّااللَّهُ حَقّاً حَقّاً، لا الهَ إلَّااللَّهُ ایماناً وَ تَصْدیقاً، لا الهَ إلَّااللَّهُ عُبُودِیَّهً وَ رِقّاً، سَجَدْتُ لَکَ یا رَبِّ تَعَبُّداً وَ رِقّاً، لا مُسْتَنْکِفاً وَ لا مُسْتَکْبِراً، بَلْ انَا عَبْدٌ ذَلیلٌ ضَعیفٌ خائِفٌ مُسْتَجیرٌ»

ذکر دوم: « إِلَهِی آمَنَّا بِمَا کَفَرُوا، وَ عَرَفْنَا مِنْکَ مَا أَنْکَرُوا، وَ أَجَبْنَاکَ إِلَى مَا دُعُوا، إِلَهِی فَالْعَفْوَ الْعَفْوَ»

ذکر سوم: «أَعُوذُ بِرِضَاکَ مِنْ سَخَطِکَ، وَ بِمعَافَاتِکَ مِنْ عُقُوبَتِکَ، وأعُوذُ بِکَ مِنْکَ، لا أُحْصِی ثَنَاءً عَلَیْکَ أنْتَ کَمَا أَثْنَیْتَ عَلَى نفسِک»

ذکر مستحبی سجده واجب

بهتر است در این سجده، ذکری که از معصومین (ع) نقل شده است، خوانده شود.

مشهورترین و کامل‌ترین ذکر مستحبی سجده واجب به شرح زیر است:

لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ حَقّاً حَقّاً

لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ إِیمَاناً وَ تَصْدِیقاً

لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ عُبُودِیَّهً وَ رِقّاً

سَجَدْتُ لَکَ یَا رَبِّ تَعَبُّداً وَ رِقّاً لَا مُسْتَنْکِفاً وَ لَا مُسْتَکْبِراً

بَلْ أَنَا عَبْدٌ ذَلِیلٌ ضَعِیفٌ خَائِفٌ مُسْتَجِیرٌ

کیفیت و ذکر کامل سجده‌های عزائم (سجده واجب)

احکام کلیدی سجده تلاوت

شرح تلاوت و کیفیت ذکر سجده واجب قرآن

این عمل در دو بخش اصلی خلاصه می‌شود: ۱. عامل وجوب سجده و ۲. کیفیت انجام سجده و تلاوت ذکر.

۱. عامل وجوب سجده (چه زمانی سجده واجب می‌شود؟)

سجده تلاوت در چهار سوره قرآن (سوره‌های عزائم) واجب می‌شود.

• ۱. سوره سجده (الم تنزیل) آیه ۱۵ اگر فرد آن را بخواند یا به آن گوش دهد.
• ۲. سوره فُصِّلَت آیه ۳۷ اگر فرد آن را بخواند یا به آن گوش دهد.
• ۳. سوره نَجم آیه ۶۲ اگر فرد آن را بخواند یا به آن گوش دهد.
• ۴. سوره عَلَق آیه ۱۹ اگر فرد آن را بخواند یا به آن گوش دهد.

فوریت: به محض تمام شدن آیه، باید فوری و بدون تأخیر به سجده رفت.

شنیدن در مقابل گوش دادن: اگر کسی با اختیار و قصد، به آیه گوش دهد، سجده واجب است. اما اگر بدون اختیار (مثلاً صدای ناخواسته‌ای به گوش برسد)، سجده واجب نیست، هرچند احتیاط مستحب در انجام آن است.

تکرار: اگر آیه سجده چند بار تلاوت شود (یا شنیده شود)، به همان تعداد سجده واجب می‌شود.

تلاوت ذکر سجده واجب

۲. کیفیت انجام سجده و تلاوت ذکر مستحبی

پس از تمام شدن آیه، باید فوراً نیت سجده تلاوت کرده و به سجده رفت.

الف) کیفیت سجده:

نیت: نیت کنید که سجده تلاوت را به جای می‌آورید.

سجده: بدون نیاز به گفتن “الله اکبر” برای رفتن به سجده، پیشانی خود را بر چیزی که سجده بر آن صحیح است (مانند مهر یا زمین) بگذارید.

قرار دادن اعضا: احتیاط مستحب این است که تمام هفت عضو سجده (پیشانی، کف دو دست، دو زانو و نوک انگشتان دو پا) به زمین برسد.

ب) تلاوت ذکر (مستحبی):

در این سجده، خواندن ذکر واجب نیست، اما بهتر است ذکری که متناسب با مقام نهایت خضوع است، خوانده شود.

کوتاه‌ترین و ساده‌ترین ذکر (شبیه ذکر نماز):

سُبْحَانَ رَبِّیَ الْأَعْلَى

(پاک و منزّه است پروردگار والای من.)

ذکر طولانی و کامل (مشهور به ذکر سجده عزائم): این ذکر کامل‌ترین بیان تذلل و عبودیت در برابر خداوند است و افضل است که خوانده شود:

لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ حَقّاً حَقّاً،

لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ إِیمَاناً وَ تَصْدِیقاً،

لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ عُبُودِیَّهً وَ رِقّاً،

سَجَدْتُ لَکَ یَا رَبِّ تَعَبُّداً وَ رِقّاً لَا مُسْتَنْکِفاً وَ لَا مُسْتَکْبِراً،

(پروردگارا! برای تو سجده کردم از روی بندگی و اطاعت، نه با حالت سرپیچی و تکبر،)

بَلْ أَنَا عَبْدٌ ذَلِیلٌ ضَعِیفٌ خَائِفٌ مُسْتَجِیرٌ

(بلکه من بنده‌ای ذلیل، ناتوان، هراسان و پناهنده‌ام.)

ج) برخاستن از سجده:

پس از تلاوت ذکر (یا بلافاصله پس از گذاشتن پیشانی)، فرد می‌تواند سر از سجده بردارد. گفتن “الله اکبر” برای برخاستن از سجده مستحب است.

آیات سجده مستحب در قرآن ۱۱ آیه در ۱۱ سوره است. به سجده‌هاى مستحب، سجده‌هاى مندوبه هم مى‌گویند

• ۱. سوره اعراف (آیه ۲۰۶ آخر سوره)، وقتی که به «وَ لَهُ یسْجُدُونَ» رسید.
• ۲. سوره رعد (آیه ۱۵) وقتی که به «وَ ظِلالَهُمْ بِالغُدُوِّ وُ الْاصالِ» رسید.
• ۳. سوره نحل (آیه ۴۹ و ۵۰) وقتی که به «وَ یفْعَلُونَ ما یؤْمَرُونَ» رسید.
• ۴. سوره بنی اسرائیل (آیه ۱۰۷ تا ۱۰۹) وقتی که به «وَ یزِیدُهُمْ خُشُوعاً» رسید.
• ۵. سوره مریم (آیه ۵۸)، وقتی که به «خَرُّوا سُجَّداً وَ بُکیا» رسید.
• ۶. سوره حج (آیه ۱۸)، وقتی که به «یفْعَلُ ما یشاءُ» رسید.
• ۷. سوره حج (آیه ۷۷)، وقتی که به «وَ افْعَلُوا الْخَیرَ»رسید.
• ۸. سوره فرقان (آیه ۶۰)، وقتی که به «وَ زادَهُمْ نُفُوراً» رسید.
• ۹. سوره نمل (آیه ۲۵ و ۲۶)، وقتی که به «رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ» رسید.
• ۱۰. سوره ص (آیه ۲۴)، وقتی که به «وَ خَرَّ راکعاً وَ أَنابَ» رسید.
• ۱۱. سوره انشقاق (ایه ۲۱)، وقتی که به «إِذا قُرِئَ» رسید.

تلاوت ذکر سجده واجب صوتی (فایل صوتی ذکر سجده واجب قرآن)

به طور کلی، سجده تلاوت در چهار سوره قرآن واجب است (معروف به عزائم):

• سوره سجده (آیه ۱۵)
• سوره فصلت (آیه ۳۷)
• سوره نجم (آیه ۶۲)
• سوره علق (آیه ۱۹)

حکم ذکر: در فقه شیعه، گرچه انجام خود سجده با قرار دادن پیشانی بر زمین به قصد سجده کافی است و گفتن ذکر واجب نیست، اما مستحب است.

ذکر رایج مستحب: بهترین ذکری که توصیه شده است:

«لا اِلهَ اِلَّا اللهُ حَقًّا حَقًّا، لا اِلهَ اِلَّا اللهُ ایماناً وَ تَصْدیقاً، لا اِلهَ اِلَّا اللهُ عُبُودِیهً وَرِقّاً، سَجَدْتُ لَک یا رَبِّ تَعَبَّداً وَرِقّاً، لا مُسْتَنْکفاً وَ لا مُسْتَکبِراً، بَلْ اَنَا عَبْدٌ ذَلیلٌ ضَعیفٌ خائفٌ مُسْتَجیرٌ.»

تلاوت ذکر سجده واجب اهل سنت

در مذهب اهل سنت، سجده تلاوت در چهارده یا پانزده موضع قرآن وجود دارد که حکم آن در مذاهب مختلف فقهی اهل سنت متفاوت است (مثلاً در حنفی واجب، در شافعی و حنبلی سنت مؤکده و در مالکی سنت است).

ذکر رایج در سجده تلاوت اهل سنت:

ذکر اساسی: گفتن «سُبحانَ رَبِّیَ الأَعلَى» (پاک است پروردگار والای من) سه بار یا بیشتر به عدد فرد (مشابه سجده نماز) است.

دعاهای مأثوره (مستحب): علاوه بر ذکر فوق، دعاهای دیگری نیز توصیه شده است، از جمله:

«سَجَّدْتُ لَکَ یَا رَبِّ تَعَبُّدًا وَرِقًّا، لَا مُسْتَنْکِفًا وَلَا مُسْتَکْبِرًا، بَلْ أَنَا عَبْدٌ ذَلِیلٌ ضَعِیفٌ خَائِفٌ مُسْتَجِیرٌ» یا دعایی که از عایشه روایت شده: «سَجَدْتُ لِلرَّحْمَانِ وَ آمَنْتُ بِالرَّحْمَانِ فَغْفِرْ لِی ذُنُوبِی یَا رَحْمَانُ سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَکَ رَبَّنَا وَ إِلَیْکَ الْمَصِیرُ»

طریقه انجام: سجده بدون تکبیرهالاحرام و بدون سلام انجام می‌شود. به این صورت که بعد از اتمام آیه سجده، الله اکبر گفته و به سجده می‌رود و سپس الله اکبر گفته و از سجده بلند می‌شود.

تلاوت ذکر سجده واجب قرآن (ماهیت و تعداد)

این مورد به محتوا و کلیت ذکر سجده تلاوت در قرآن می‌پردازد.

تعداد مواضع واجب: در فقه شیعه، سجده در تلاوت چهار آیه از سوره‌های عزائم (سجده، فصلت، نجم، علق) واجب است و در ۱۱ آیه دیگر مستحب است.

سجده فوری: این سجده باید فوراً بعد از خواندن یا گوش دادن به آیه واجب انجام شود و تأخیر آن جایز نیست.

عدم نیاز به طهارت: در سجده واجب قرآن، وضو، غسل، رو به قبله بودن و داشتن پوشش کامل مانند نماز شرط نیست، اما مستحب است.

ذکر مستحب: همانطور که اشاره شد، هر چند ذکر واجب نیست، ولی گفتن اذکار مخصوص سجده تلاوت، از جمله ذکر طولانی «لا اِلهَ اِلَّا اللهُ…» بسیار توصیه شده است.

ذکر سجده واجب در تلاوت قرآن (متن اصلی و شرایط)

این بخش بر متن اصلی و احکام پیرامون آن تمرکز دارد.

متن کامل و موکد ذکر سجده واجب:

«لٰا إِلٰهَ إِلَّا اللّٰهُ حَقّا حَقّا لَا إِلٰهَ الّا اللّٰهُ ایماناً وَ تَصْدِیقاً لَا إِلٰهَ إِلَّا اللّٰهُ عُبُودِیهً وَ رِقًّا سَجَدْتُ لَک یٰا رَبِّ تَعَبُّداً وَ رِقًّا لَا مُسْتَنْکفاً وَ لَا مُسْتَکبِراً بَلْ أَنَا عَبْدٌ ذَلِیلٌ ضَعِیفٌ خَائِفٌ مُسْتَجِیرٌ»

ترجمه اجمالی: «هیچ خدایی جز الله نیست، حقاً و واقعاً. هیچ خدایی جز الله نیست، از روی ایمان و تصدیق. هیچ خدایی جز الله نیست، از روی بندگی و مملوکیت. سجده کردم برای تو ای پروردگارم، از روی عبادت و بندگی، نه سر باز زننده و نه تکبر کننده، بلکه من بنده‌ای ذلیل، ضعیف، ترسان و پناه جوینده هستم.»

شرایط مورد نیاز سجده: تنها شرط لازم این است که پیشانی بر چیزی گذاشته شود که سجده بر آن صحیح است (مانند زمین، خاک، یا هر چیز غیرخوراکی و غیرپوشاکی).