زکات چه زمانی واجب می‌شود؟ شرایط و اموالی که زکات دارند

زکات یکی از احکام مالی است که تنها در صورت وجود شرایط مشخص بر فرد واجب می‌شود. بنابراین صرف داشتن مال یا پس‌انداز به این معنا نیست که هر شخصی موظف به پرداخت زکات است. در پاسخ به یک استفتاء درباره شرایط وجوب زکات، چند شرط اصلی برای مالک و مال بیان شده است.

مطالب مرتبط با «شرایط واجب شدن زکات»: «دلایل واجب شدن روزه بر انسان از نظر امام رضا علیه السلام»

شرایط واجب شدن زکات چیست؟

بر اساس این پاسخ، نخستین شرط آن است که صاحب مال بالغ و عاقل باشد. همچنین فرد باید مالکیت کامل مال را در اختیار داشته باشد و بتواند آزادانه در آن تصرف کند.

اگر مالی در اختیار شخص باشد اما امکان تصرف کامل در آن وجود نداشته باشد، حکم آن متفاوت خواهد بود. برای نمونه، در این استفتاء آمده است که مالی که در رهن قرار دارد و مالک امکان تصرف کامل در آن را ندارد، مشمول زکات نمی‌شود.

شرط مهم دیگر رسیدن مال به «حد نصاب» است. یعنی مقدار دارایی باید به اندازه‌ای برسد که در احکام زکات برای آن مال مشخص شده است. اگر میزان مال کمتر از نصاب باشد، پرداخت زکات آن واجب نیست.

زکات به چه اموالی تعلق می‌گیرد؟

طبق این استفتاء، زکات به ۹ گروه از اموال تعلق می‌گیرد:

• گندم
• جو
• خرما
• کشمش
• شتر
• گاو
• گوسفند
• طلا
• نقره

البته برای هر یک از این موارد نیز شرایط و نصاب مشخصی وجود دارد و صرف مالکیت آنها به تنهایی برای واجب شدن زکات کافی نیست.

زکات طلا و نقره شامل چه چیزهایی می‌شود؟

در توضیح مربوط به طلا و نقره آمده است که منظور، سکه رایج طلا و نقره‌ای است که برای خرید و فروش مورد استفاده قرار گیرد.

بنابراین طبق همین حکم، طلایی که به شکل زیورآلات استفاده می‌شود یا طلا و نقره‌ای که به صورت شمش نگهداری می‌شود، در این گروه قرار نمی‌گیرد. همچنین سکه‌های رایج امروزی نیز مشمول این حکم زکات دانسته نشده‌اند.

یک سال مالک بودن مال چه زمانی اهمیت دارد؟

برای برخی اموال مانند گاو، گوسفند، شتر، طلا و نقره، مدت زمان مالکیت نیز اهمیت دارد. در این استفتاء آمده است که اگر شخص به مدت دوازده ماه مالک این اموال باشد و سایر شرایط نیز برقرار باشد، زکات آنها واجب می‌شود.

از ابتدای ماه دوازدهم نیز مالک نباید به شکلی در مال تصرف کند که موجب از بین رفتن شرایط زکات شود. اگر بدون اختیار صاحب مال یکی از شرایط وجوب در ماه دوازدهم از بین برود، زکات واجب نخواهد بود.

آیا مال قرض گرفته شده هم زکات دارد؟

در مورد مال قرضی نیز یک حالت مشخص بیان شده است. اگر شخص مال زکوی را قرض گرفته باشد و آن مال یک سال کامل در اختیار او باقی بماند، با وجود سایر شرایط، زکات آن بر عهده او خواهد بود.

در نتیجه برای تشخیص واجب شدن زکات باید هم نوع مال و هم شرایط صاحب آن بررسی شود. بلوغ، عقل، مالکیت کامل، امکان تصرف و رسیدن دارایی به حد نصاب از مهم‌ترین شرایطی هستند که در این استفتاء برای وجوب زکات ذکر شده‌اند.

منبع: خبرآنلاین