چرا دعاهایمان مستجاب نمی‌شود؟ از زبان استاد انصاریان

چرا دعاهایمان مستجاب نمی‌شود

دعا به معنی «خواندن» است؛ خواندنی که به صورت نیایش، سرود، ستایش، خواستن، طلب، مدد و یاوری انجام می‌شود. انسان با دعا، راز و نیاز، مناجات و عبادت، به خدا نزدیک می‌شود. وقتی با کسی آشنا شدی و ارتباط پیوسته زمینه اعتماد را فراهم ساخت و از دوستان صمیمی او به شمار آمدی، در هنگام نیاز به خانه‌اش می‌روی و شرط دوستی را به جا می‌آوری. در را باز می‌کند و شما را در اندرون پذیرایی می‌نماید و مورد لطف و عنایت ویژه قرار خواهد داد.

شرایط استجابت دعا از دیدگاه استاد انصاریان

برای استجابت دعا باید شرایطی را مهیا نمود و موانعی را برطرف ساخت. در ادامه، ۱۰ شرط اصلی استجابت دعا بر اساس روایات اهل‌بیت (ع) ارائه شده است.

۱. ارتباط مداوم با خدا در هر حال

خداوند به پیامبرش دستور می‌دهد که «نفس خویش را در کمال شکیبایی در هر بامداد و شامگاه به دعا کردن و جلب خشنودی خدا وادار کن». قرآن کسانی را که فقط در هنگام گرفتاری و مشکلات دعا می‌کنند، مورد نکوهش قرار داده است. امام صادق (ع) می‌فرماید: «کسی که پیش‌دستی در دعا نکند و فقط در وقت نزول بلا دست به دعا بردارد، دعایش در آن وقت مستجاب نگردد و فرشتگان گویند: این آواز را نشناسیم». در اصول کافی آمده که خداوند به حضرت داوود (ع) فرمود: «مرا در روزهای خوش و آسایش یاد کن تا من دعای تو را در روزهای گرفتاری و سختی اجابت کنم».

۲. دعا باید از صمیم قلب باشد

تمام ذرات وجود انسان یک چیزی را بخواهد و طلب کند و دل و زبانش با عمل و رفتارش هماهنگ باشد.

۳. اعتماد به خدا و اطمینان به اجابت او

امام صادق (ع) فرمود: «خدا دعایی را که از دل غافل و بی‌خبر برخیزد، مستجاب نمی‌کند. پس وقتی دعا کنی، از عمق دل به او روی آور و دلت را با زبانت همراه گردان و سپس به اجابت دعایت مطمئن باش».

۴. قطع امید از غیر خدا

امام صادق (ع) فرمود: «هرگاه یکی از شما بخواهد که هر چه از خدا درخواست می‌کند، خدا به او عطا فرماید، باید از همه مردم ناامید و مأیوس گردد و هیچ امیدی جز به درگاه خدا نداشته باشد».

۵. دعا در کنار تلاش و تدبیر

چرا دعاهایمان مستجاب نمی‌شود ؟ پیامبر اکرم (ص) فرمود: «الداعی بلا عمل کالرامی بلا وتر؛ کسی که دعا می‌کند و به دنبال آن تلاش و عمل نمی‌کند، مانند آن است که بی‌چله کمان تیر می‌اندازد».

۶. دعا با حالت تضرع و دلی شکسته

امام صادق (ع) فرمود: «هرگاه دلتان شکست، دعا کنید، زیرا دل تا پاک و خالص نشود، شکسته نمی‌شود».

۷. مکان دعا

چرا دعاهایمان مستجاب نمی‌شود ؟ مکان دعا در استجابت تأثیر دارد، مثلاً دعا در حرم امامان (ع) مخصوصاً حرم امام حسین (ع) و کنار خانه خدا، به خصوص مقام حضرت ابراهیم (ع) و کنار حجرالاسود.

۸. زمان دعا

دعای پنهانی و در تاریکی شب زودتر به اجابت می‌رسد، مخصوصاً در قنوت یا سجده نماز «وتر» که بعد از خواندن هشت رکعت نماز شب و دو رکعت نماز شفع خوانده می‌شود. قرآن می‌فرماید: «پروردگار خود را به حالت تضرع و تذلل و در پنهانی و خفا بخوانید».

۹. توسل به چهارده معصوم (ع)

چرا دعاهایمان مستجاب نمی‌شود

توسل به چهارده معصوم (ع) و آن‌ها را بر پایه آیه شریفه «وابتغوا الیه الوسیله» وسیله و شفیع قرار دادن.

۱۰. انجام غسل توبه و نماز مخصوص

غسل توبه نماید، سپس با وضو چهار رکعت نماز بخواند؛ در هر رکعت یک مرتبه سوره حمد و سه مرتبه توحید و یک مرتبه سوره «الناس» و یک مرتبه «فلق» را بخوانید. بعد از نماز هفتاد مرتبه استغفرالله ربی و اتوب الیه و بعد از هفت مرتبه «لا حول و لا قوة الا بالله العلی العظیم» سپس بگویید: «یا عزیز یا غفار اغفرلی ذنوبی و ذنوب جمیع المؤمنین و المؤمنات فانه لا یغفر الذنوب الا انت».

موانع استجابت دعا

چرا دعاهایمان مستجاب نمی‌شود ؟ امام علی (ع) می‌فرماید: «المعصیة تمنع الاجابة؛ گناه مانع اجابت دعا است». گناهان سه نوع تأثیر منفی در دعا می‌گذارند:

1. لذت دعا و مناجات را سلب می‌کنند.
2. مانع استجابت دعا می‌شوند.
3. توفیق دعا کردن یا شرکت نمودن در مجالس دعا را از انسان سلب می‌کنند.

گناهانی که مانع استجابت دعا هستند ( چرا دعاهایمان مستجاب نمی‌شود )

امام سجاد (ع) فرمود: «گناهانی که مانع استجابت دعا می‌شوند، عبارتند از:

• بددلی و سوءظن به مؤمنان و کارهای آنان
• طینت و درونی ناپاک داشتن
• نفاق و دورویی با برادران و خواهران ایمانی
• عدم اطمینان به اجابت دعا
• تأخیر نمازهای واجب و نخواندن آن در اول وقت فضیلت
• بد زبانی و فحاشی و اهانت کردن
• نزدیک نشدن به خدا به وسیله صدقه و کارهای نیک».

نیز فرمود: «از جمله گناهانی که مانع استجابت دعا می‌گردد، نافرمانی و رنجاندن خاطر پدر و مادر است». در برخی از روایات، بداخلاقی سبب باز گرداندن دعا معرفی شده است.

علل عدم اجابت دعاها از دیدگاه امیرالمؤمنین (ع)

مردی به حضرت عرض کرد: خداوند می‌فرماید: «ادعونی استجب لکم» پس چرا ما دعا می‌کنیم، ولی اجابت نمی‌شود؟ حضرت فرمود: چون دل‌های شما در هشت مورد خیانت و بی‌وفایی کرد:

1. خدا را شناختید، ولی حقش را آن گونه که بر شما واجب بود، ادا نکردید.
2. به پیامبر خدا ایمان آوردید، ولی در عمل با سنت و روش او مخالفت کردید.
3. کتاب خدا (قرآن) را خواندید، ولی در عمل با آن مخالفت کردید.
4. گفتید ما از آتش دوزخ می‌ترسیم، ولی در همه حالات به واسطه گناهان خود به سوی جهنم می‌روید.
5. گفتید ما به بهشت تمایل و رغبت داریم، ولی کارهایی انجام می‌دهید که شما را از بهشت دور می‌سازد.
6. نعمت‌های خدا را استفاده می‌کنید، ولی شکر و سپاس‌گزاری نمی‌کنید.
7. خداوند فرمود: شیطان دشمن شما است، شما نیز او را دشمن گیرید. شما به زبان او را لعن می‌کنید، ولی در عمل با او دوستی می‌نمایید و از او اطاعت می‌کنید.
8. عیب‌های مردم را برابر دیدگان‌تان قرار دادید و عیب‌های خود را پشت سر انداختید، در نتیجه کسی را ملامت می‌کنید که خود به ملامت سزاوارتر از او هستید.

حضرت فرمود: با این وضع چه دعایی از شما مستجاب گردد، در صورتی که شما راه‌ها و درهای دعا را به روی خود بسته‌اید؟! پس تقوا پیشه کنید؛ کارهایتان را اصلاح کنید؛ امر به معروف و نهی از منکر کنید تا خدا دعایتان را مستجاب کند.

راه دعا از دیدگاه امام صادق (ع)

شخصی خدمت امام صادق (ع) عرض کرد: دو آیه در قرآن است که تأویل و معنای آن را نمی‌دانم. یکی «ادعونی استجب لکم» است، که ما هر چه دعا می‌کنیم، اجابت نمی‌شود. حضرت فرمود: «من سرّ عدم اجابت دعایتان را به شما می‌گویم. اگر تو خدا را در آن چه دستور فرموده اطاعت کنی و آن گاه او را بخوانی، دعایت را اجابت می‌کند، ولی تو با (دستورهای) او مخالفت کرده، نافرمانی‌اش می‌کنی. او نیز اجابت نمی‌کند. با این حال، اگر خدا را از راهش بخوانی - اگر چه گناهکار باشی - خدا دعایت را مستجاب می‌کند».

آن شخص پرسید: راه دعا چیست؟ فرمود: «نماز که خواندی، ابتدا تمجید کرده، او را به بزرگی می‌ستایی و به هر نحو که می‌توانی، حمد و ستایش می‌کنی، سپس بر پیامبر (ص) و آلش درود می‌فرستی و به تبلیغ رسالتش گواهی می‌دهی و بر ائمه هدی سلام می‌دهی، آن گاه نعمت‌های خدا را بر خود می‌شماری و او را به خاطر آن‌ها ستایش و شکر می‌کنی. بعد به گناهان خود یکایک اعتراف می‌کنی و هر کدام را که به یاد داری، اقرار می‌نمایی. هر کدام را به خاطر نداری، به طور سربسته به زبان می‌آوری و از همه گناهان به درگاه خدا توبه می‌کنی و تصمیم می‌گیری که دیگر گناه نکنی و از روی پشیمانی و صدق نیت و خلوص، و در بیم و امید از آن‌ها استغفار و طلب آمرزش می‌کنی، سپس می‌گویی: «اللهم انی أعتذر الیک من ذنوبی و استغفرک و أتوب الیک فأعنی علی طاعتک و وفّقنی لما اوجبت علیّ من کل ما یرضیک فانی لم أر أحداً بلغ شیئاً من طاعتک الا بنعمتک علیه قبل طاعتک، فأنعم علیّ بنعمة أنال به رضوانک و الجنةَ. بعد از رعایت این مراتب، حاجت خود را بخواه، که امیدوارم خدا ناامیدت نکند و حاجتت را برآورد».

چهار تذکر مهم درباره تأخیر در اجابت دعا

1. مصلحت نبودن خواسته: گاهی با وجود تمام شرایط دعا، دعا مستجاب نمی‌شود، چون به مصلحت ما نیست، یعنی چیزی را طلب می‌کنیم که به سود ما نیست، اگر چه می‌پنداریم به نفع ما و خیر است.
2. تأخیر در اجابت از روی مصلحت: گاهی دعا مستجاب می‌شود، ولی از روی مصالحی تحقق عملی آن به تأخیر می‌افتد، حتی ممکن است تا بیست سال طول بکشد تا محقق گردد.
3. تأخیر برای راز و نیاز بیشتر: در روایت است خداوند وقتی بنده‌ای را دوست داشته باشد، اجابت دعای او را به تأخیر می‌اندازد تا بنده‌اش با او راز و نیاز گوید.
4. پاداش اخروی به جای اجابت دنیوی: گاهی اجابت دعاها در آخرت به صورت پاداش نمایان می‌شود و در دنیا خواسته‌اش بنابر مصالحی داده نمی‌شود. امام صادق (ع) می‌فرماید: «روز قیامت خداوند متعال می‌فرماید: ای بندة من!‌ تو مرا خواندی و من اجابتت را به تأخیر انداختم. اکنون ثواب و پاداش تو چنین و چنان است. پس مؤمن آرزو می‌کند که کاش هیچ دعایی از او در دنیا اجابت نمی‌شد، برای آن ثواب و پاداش نیک که می‌بیند».

از روایات استفاده می‌شود که هیچ دعایی بی‌اثر نیست و هر دعایی در دنیا و آخرت تأثیر مناسب خود را دارد. امام سجاد (ع) می‌فرماید: «دعای مؤمن یکی از سه فایده را دارد: یا برای او ذخیره می‌گردد یا در دنیا برآورده می‌شود یا بلایی را که می‌خواست به او برسد، از وی می‌گرداند».