خداوند چگونه به وسیله رزق و روزی انسان را آزمایش میکند؟
پرسش
خداوند چگونه به وسیله رزق و روزی انسان را آزمایش میکند؟
پاسخ اجمالی
با توجه به روایات؛ خداوند گروهى را با
نعمت فراوان آزمایش میکند که آیا شکر نعمت را به جا میآورند و بخشى از ثروت خداداد را در مصالح
اجتماعی و دینی به کار گرفته و به محرومان توجه دارند و یا بر عکس، فزونى ثروت آنها را از
خدا و خلق بیگانه میکند و در غرور و غفلت فرو میبرد؛ یا گروهی را با تنگى روزى و سوء
ظن نسبت به خدا آزمایش می کند که آیا صبر و استقامت آنها درهم میشکند و به حرام و ناشکرى
و اعتراض بر پروردگار رو میآورند یا خیر(dot)
پاسخ تفصیلی
روایات بسیاری در این زمینه وجود دارد که دو نمونه از آنها بیان میشود.
الف.امام علی(ع) میفرماید: «و ارزاق را بر مبناى تنگى و
فراخى قسمت نمود، و در این تقسیمبندى عدالت به خرج داد تا هر کس را بخواهد با فراوانى رزق و
کمى آن آزمایش کند، و بدین وسیله ثروتمندان و فقرا را از جهت شکر نعمت و تحمل سختى در مجراى
امتحان قرار دهد.آنگاه روزى فراخ را با سختى و پریشانى درهم آمیخت».[1]ب.امام سجاد(ع) چنین با خدا مناجات میکند: «خدایا! تو
ما را آزمودى تا در کم و بیش روزیهایمان بدگمان شدیم و در مدت عمرمان به آرزوهاى دور و دراز
گرفتار آمدیم، تا آنگاه که روزى خود از درگاه دیگر روزیخواران طلبیدیم و به عمرى دراز چون عمر پیران کهنسال
طمع بستیم».[2]
نکتهها و پیامها
1.خداوند با کم کردن و زیاد کردن روزى، بندگانش را امتحان میکند.چنانکه خود میفرماید: «و قطعاً شما
را به چیزى از [قبیلِ] ترس و گرسنگى، و کاهشى در اموال و جانها و محصولات میآزماییم؛ و مژده ده
شکیبایان را».[3]2.آزمایش خداوند گاهى با کم کردن روزى و ایجاد فقر در زندگى انسان است تا صبر او را بیازماید.چنانکه
میفرماید: «و امّا چون وى را میآزماید و روزیاش را بر او تنگ میگرداند، میگوید: پروردگارم مرا خوار کرده است».[4]و
گاهى نیز آزمایش خداوند از طریق روزى زیاد صورت میگیرد تا انسان شکرگزار و ناسپاس معلوم شود.چنانکه میفرماید: «و چون
به آنان گفته شود: از آنچه خدا به شما روزى داده انفاق کنید، کسانى که کافر شدهاند، به آنان که
ایمان آوردهاند، میگویند: آیا کسى را بخورانیم که اگر خدا میخواست [خودش] وى را میخورانید؟ شما جز در گمراهىِ آشکارى
[بیش] نیستید».[5]ممکن است پروردگار گروهى را با نعمت فراوان آزمایش کند که آیا شکر این همه نعمت را به جا
آورده و بخشى از ثروت خداداد را در اختیار محرومان قرار داده و آنچه را دارند در جاى خود مصرف
میکنند، یا بر عکس، فزونى ثروت، آنها را از خدا و خلق بیگانه میکند و در غرور و غفلت فرو
میبرد؟! و گروهی نیز با تنگى روزى آزمایش میشوند که آیا این تنگدستی، صبر و استقامت آنها را درهم میشکند
و آنان را به حرام و ناشکرى و اعتراض بر پروردگار وادار میسازد، یا خیر؟در مواردی در یک انسان نیز
ممکن است هر دو حالت واقع شود: گاه غنى و بینیاز، و گاه فقیر و تنگدست؛ و هر کدام از
این دو، میدان آزمون الهى است، میدان آزمون شکر و صبر و عدم استقامت و بیتابى.[6]3.از آنجا که ممکن است
چنین توّهم شود که تفاوت گذاشتن میان بندگان، با عدالت سازگار نیست در جمله بعد میافزاید: «خداوند رزق و روزی را به طور عادلانه تقسیم کرد».اشاره به اینکه عدالت به معناى مساوات و برابرى نیست؛ بلکه عدالت آن است که
به هر کس آنچه مصلحت او است بدهند، چنانکه در حدیثى از پیامبر اکرم(ص) آمده است که فرمود: خداوند میفرماید:
«بعضى از بندگان با ایمان من هستند که جز تنگدستى آنها را اصلاح نمیکند و اگر آنها را بینیاز سازم
موجب فسادشان میشود و بعضى از بندگان من هستند که جز سلامت [و بینیازی] آنها را اصلاح نمیکند و اگر
آنها را بیمار [و فقیر] کنم موجب فسادشان میشود؛ [بنابر این، به هر یک آنچه سبب صلاح حالشان میشود میدهم]».[7]4.در
روایت دوم به آزمایش با سوءظن نسبت به خدا اشاره شده است.توضیح اینکه:انسانها در کشاکش زندگى به مسائل شگفتانگیز و
حیرتآورى برخورد میکنند.با اینکه هر روز از زمانى که خورشید از نقطه مشرق جهان سر برمیکشد، جنبش و جوشش مردم
شروع شده و همه براى جلب منافع بیشتر از خانه بیرون میریزند و هر فرد با تمام توان میکوشد، اما
در آخرین ساعات روز هر کس به اندازه تقدیر الهى بیش به دست نمیآورد؛ زیرا کم یا زیاد قسمتها، همگى
از مبدأ،[8] تقدیر و اندازهگیرى میگردد و او است که روزى همه را به اندازه متناسب، مقدّر میدارد؛ چنانکه میفرماید:
«ما معیشت آنها را در حیات دنیا در میانشان تقسیم کردیم».[9] با این حال، تقدیر را در دست دیگران میبینیم
و این غفلت موجب غفلت دیگرى شده است و آن این است که نسبت به خداوند سبحان به سوء ظن
دچار شدهایم و بدینسان غفلتهاى پى در پى آنچنان ما را از خویش بیگانه کرده که گمان میکنیم عمر ما
جاودانه خواهد بود و در تأمین یک زندگانى ایدهآل و ایدهآلتر میکوشیم و از طراح عظیم هستى غافل هستیم.این توهّمها
براى آن است که توکل و ایمان ما به جناب حق رو به ضعف نهاده و آنچه را که میبایست
فقط از خدا بخواهیم، در دست دیگران میبینیم و میپنداریم باید از آنان کمک خواست و در سختیهاى زندگى به
آنان اعتماد نمود.آرى، انسانى که آگاهى و دانش الهى دارد، با اعتماد به خداى کریم، پیوسته در آرامش و امن
و امان زندگى میکند و به خوبى میداند که اگر گاهگاهى کم و کاستى روى میدهد مربوط به تقدیر خداوند
است و هرگز به خود هراس راه نمیدهد و این نکته را همواره مدنظر دارد که آغاز و فرجام این
جهان مادى بسیار کوتاه و گذرا است.[10]
--------------------------------------------------------------------------------
[1].سید رضی، محمد بن حسین، نهج البلاغة، محقق، صبحی صالح، خ
91، ص 134، قم، هجرت، چاپ اول، 1414ق.[2].على بن الحسین(ع)، امام چهارم، الصحیفة السجادیة، دعای 29، ص 136، قم، دفتر
نشر الهادى، چاپ اول، 1376ش؛ آیتى، عبدالمحمد، ترجمه الصحیفة السجادیة، ص 186، تهران، سروش، چاپ دوم، 1375ش.[3].بقره، 155.[4].فجر، 16.[5].یس، 47.[6].مکارم
شیرازى، ناصر، پیام امام امیر المؤمنین(ع)، ج 4، ص 173، تهران، دار الکتب الاسلامیة، چاپ اول، 1386ش.[7].کوفی اهوازی، حسین بن
سعید، المؤمن، ص 24 – 25، قم، مؤسسة الإمام المهدی(ع)، 1404ق؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق، مصحح، غفاری، علی
اکبر، آخوندی، محمد، ج 2، ص 60، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.[8].«و خزائن همه چیز، تنها نزد ماست؛
ولى ما جز به اندازه معین آنرا نازل نمیکنیم»؛ حجر، 21.[9].زخرف، 32.[10].ممدوحی کرمانشاهی، حسن، شرحی بر دعاهای صحیفه سجادیه، شهود
و شناخت، ذیل دعای 29، قم، مؤسسه بوستان کتاب، چاپ اول، 1383ش.
اسلام
صدقه در ماه صفر؛ شرایط و مصارفی که باید بدانید
اعمال و آداب ماه صفر ؛ از صدقه و دعا تا زیارت اربعین
حکم شرعی نماز لیلهالدفن برای چند متوفی | نماز لیلهالدفن برای رهبر شهید و خانواده ایشان
نماز حاجت روز پنجشنبه ؛ ۴۰۴ بار سوره توحید و ۵۱ صلوات برای برآورده شدن آرزوها
دعایی از امام سجاد (ع) برای برآورده شدن حاجتها + متن کامل و ترجمه
دعای مخصوص دفع سحر امیرالمومنین (ع) + متن ، ترجمه و خواص
دعاهای قرآنی و روایی برای حفظ جان، سلامتی و دفع بلا از خانواده
رازهای دعای نادعلی صغیر و کبیر که کمتر کسی درباره آن میداند!
آیهای که بر جایگاه رهبر شهید نقش بست چه مفهومی دارد؟
چرا باید نماز بخوانیم؟ پاسخی که نگاهتان را به عبادت عوض میکند
