۲ کاردستی شمارش با چوب بستنی کلاس اول؛ جیب عدد و بازی جمع
کاردستی شمارش با چوب بستنی یعنی چند چوب ساده را به یک بازی ریاضی تبدیل کنیم. در این آموزش پرشین وی، دو مدل مناسب کلاس اول می‌سازیم: جیب شمارش و صفحه جمع دورنگ. اولی برای شمردن یکی‌یکی است و دومی برای وقتی که جمع را در کلاس یاد گرفته‌ای.
چوب شمارش همان چینه است؟
چینه‌های ریاضی معمولاً مکعب‌های رنگی‌اند که به هم وصل می‌شوند. چوب بستنی چینه مکعبی نیست؛ اما برای تمرین تعداد و کنار هم گذاشتن گروه‌ها کاربرد دارد. اگر معلم مشخصاً چینه خواسته، قبل از جایگزین‌کردن آن با چوب بستنی هماهنگ کن.
وسایل را آماده کن
برای شروع شش چوب بستنی تمیز، خشک و بدون ترک بردار. مقوا، سه تکه کاغذ رنگی، چسب ماتیکی، نوارچسب، قیچی نوک‌گرد و ماژیک هم لازم است. برای صفحه جمع، ده چوب بردار و پنج تا را قرمز و پنج تا را آبی رنگ کن. چوب زبر یا شکسته را کنار بگذار؛ برای این دو مدل نیازی به بریدن چوب یا چسب حرارتی نیست.
مدل اول: جیب شمارش با چوب بستنی
سه جیب می‌سازیم تا چوب‌ها از بالای آن‌ها پیدا باشند. یک مستطیل کاغذی حدود ۸ در ۱۴ سانتی‌متر ببر. لبه پایین را حدود ۶ سانتی‌متر به بالا تا کن. دو کناره را با نوارچسب ببند؛ بالای جیب باید باز بماند. یک چوب داخلش بگذار و امتحان کن که راحت بیرون بیاید.
دو جیب دیگر هم همین‌طور بساز. پشت هر جیب را چسب بزن و روی یک مقوای محکم بچسبان. روی جیب‌ها ۱، ۲ و ۳ بنویس. برای پرکردن هر سه جیب به شش چوب نیاز داری: یک چوب در جیب ۱، دو چوب در جیب ۲ و سه چوب در جیب ۳. گل و برگ کاغذی را فقط روی نمای جیب بچسبان تا دهانه بسته نشود.
بازی «هر چوب، یک شماره»
جیب‌ها را خالی کن. یک چوب بردار، داخل جیب بگذار و هم‌زمان یک شماره بگو. وقتی تعداد درست شد، دست نگه دار. اگر قاطی کردی، چوب‌ها را بیرون بیاور و روی میز یکی‌یکی بشمار. برای تمرین شکل نوشتاری عددها هم می‌توانی کنار این بازی از کاردستی اعداد ۱ تا ۱۰ استفاده کنی.
برای مقایسه، چوب‌های دو جیب را بیرون بیاور و روبه‌روی هم جفت کن. هر طرف چوب اضافه داشت، تعدادش بیشتر است. آموزش کمتر و بیشتر کلاس اول چند بازی دیگر برای همین تمرین دارد.
مدل دوم: صفحه جمع با چوب‌های دورنگ
یک تکه مقوای محکم بردار. دو کادر در بالا و یک کادر بزرگ‌تر در پایین بکش. کادرها باید آن‌قدر جا داشته باشند که چوب‌ها جدا از هم داخلشان قرار بگیرند. می‌توانی سه کادر را کنار هم هم بکشی؛ مهم این است که جای دو گروه و جای جمع‌شدن آن‌ها مشخص باشد.
پنج چوب را با ماژیک قابل شست‌وشو قرمز و پنج چوب دیگر را آبی کن. صبر کن رنگ خشک شود. اگر رنگ نداری، سر یک گروه از چوب‌ها یک نقطه بگذار تا از گروه دیگر مشخص شوند. چوب‌ها را به مقوا نچسبان؛ قرار است جابه‌جایشان کنی.
دو قرمز و سه آبی، روی هم چند تا؟
- دو چوب قرمز در کادر اول بگذار و بشمار.
- سه چوب آبی در کادر دوم بگذار و بشمار.
- همه همین چوب‌ها را به کادر بزرگ منتقل کن؛ چوب تازه‌ای اضافه نکن.
- به هر چوب یک بار اشاره کن: یک، دو، سه، چهار، پنج. پس دو تا و سه تا، روی هم پنج تا می‌شود.
حالا پنج چوب را به دو کادر بالا برگردان؛ این بار یک چوب یک طرف و چهار چوب طرف دیگر بگذار. باز هم مجموع پنج است. برای ادامه، تمرین‌های جدول دوستی اعداد را با همین صفحه انجام بده.
یک داستان کوچک هم بساز: «دو مداد داشتم، سه مداد دیگر گرفتم؛ چند مداد دارم؟» چوب‌ها نقش مداد را بازی می‌کنند. اگر داستان‌ساختن را دوست داری، راهنمای مسئله‌سازی کلاس اول به کارت می‌آید.
جیب پاره می‌شود یا چوب‌ها گم می‌شوند؟
- اگر جیب پاره می‌شود، آن را با کاغذ ضخیم‌تر بساز و دو کناره را با نوارچسب تقویت کن.
- اگر چوب گیر می‌کند، دهانه را بازتر کن؛ چوب را با فشار داخل نبر.
- اگر یک چوب را دوبار می‌شماری، هر چوب شمرده‌شده را به سمت دیگری از میز منتقل کن.
برای نگهداری، پشت مقوا یک پاکت بچسبان و چوب‌ها را بعد از بازی داخل آن بگذار. لازم نیست از روز اول عددهای بزرگ را تمرین کنی. وقتی شمارش تا ده راحت شد، با راهنمای اعداد ۱۱ تا ۲۰ کلاس اول می‌توانی سراغ دسته‌های ده‌تایی بروی.
منابع: ISSA، راهنمای فعالیت‌های دست‌ورزی ریاضی و جیب‌های چوب شمارش؛ The Math Learning Center، راهنمای Number Corner Kindergarten؛ طراحی صفحه و مثال‌های فارسی: تحریریه پرشین وی.
