کدام نماز را می توان به هر جهت و در هر حال خواند

قبله سمتی می باشد که مسلمانان با هم به صورت وحدت انجا و یه سو نماز میخوانند . ولی نمازی وجود دارد که درشرایط  که میخواهید باشد و در هر جهتی میتوانید نماز را به سمت هر قسمتی بخوانید . این نماز نافله می باشد. نافله های روزانه نماز های مستحبی هستند که هر روز خوانده می‌شوند.قبله و اقسام نمازها را در پرشین وی ببینید.

قبله و اقسام نمازها

کدام نماز را می توان به هر جهت و در هر حال خواند/ پاسخ امام علی(ع) به پرسش نصرانیآیت الله جوادی آملی در مورد علت تعیین کعبه به عنوان قبله با توجه به آیه «أينما تولّوافثم وجه الله» گفت: این یک حکم فقهي است؛ گاهي مي‌گويند: به اين سمت نماز بخوان، گاهي هم مي‌گويند: بهآن سمت نماز بخوان.گاهي هم مي‌گويند: اگر شما بين مشرق و مغرب نماز خواندی نمازت مقبول است، يك انسانمتحيّری كه وقت برای چهار نماز كافي نيست، به يكي از سمتها نماز بخواند نمازش كافي است.

آیت الله جوادی آملی در بخشی از تفسیر آیه 115 سوره بقره « ولله المشرق و المغرب فأينما تولّوا فثموجه الله إنّ الله واسعٌ عليم»، که بر عدم انحصار وجه الله در مكان و جهتي خاص تأکید دارد، گفت:...اين كريمه احياناً ناظر به مسئله تغيير قبله است از بيت المَقْدس به مسجد الحرام، به كعبه، بعضي اعتراض كردندكه چرا قبله مسلمين از بيت المقدس به كعبه منتقل شد....

روش‌های تعیین جهت قبله

﴿سيقول السفهاء من الناس ما وليّهم عن قبلتهم التي كانوا عليها قل لله المشرق و المغرب يهدي من يشاءإلي صراط مستقيم﴾ ؛ وقتي قبله مسلمين از بيت المقدس به كعبه منتقل شد يهودي‌ها اعتراض كردند، گفتند به اينكهيا عبادتهاي لاحق اينها باطل است يا عبادت‌هاي سابق اينها.اگر قبله حقيقي بيت المقدس است پس انحراف از بيت المقدسبه كعبه باطل است و عبادت‌هاي بعد از انحراف هم باطل و اگر قبله كعبه است پس عبادت‌هايي كه تاكنون به طرف قدس انجام مي‌دادند باطل است.

در اين زمينه خداي سبحان آيه‌اي نازل كرد كه ﴿لله المشرق و المغرب﴾؛ استقبال به وجه خدا جاي معيّني ندارد،اگر مشرق و مغرب مال خداست و همه جا خدا حضور دارد پس ﴿أينما تولّوا فثم وجه الله﴾ كه اينفاي تفريع نشانه سعه فيض خداي سبحان است.مشرق و مغرب، مِلك و مُلك خدا...

خداي سبحان مشرق و مغرب را مِلك و مُلك خود مي‌داند.مشرق و مغرب دو جهتند نه دو موجود عيني خارجينظير شمس و قمر يا شجر و حجر.شجر يا حجر يك موجود خارجي است، ولي مشرق و مغرب جهت است.جهتبودنِ مشرق و جهت بودن مغرب متوقف است بر اينكه يك كوكب و يك نيّري باشد اوّلاً، و حركتي باشد
ثانياً تا از حركت آن نيّر طلوع و غروبي پيدا شود و قهراً مشرق و مغربي هم پيدا بشود؛ پساگر يك كوكبي نباشد يا كوكب باشد ولي حركت نكند، شرق و غربي نيست.

خداي سبحان كه فرمود: مشرق و مغرب مال خداست، براي آن است كه هم آن كوكب را مخلوق خود مي‌داندو هم حركت آن كوكب را به اختيار خود مي‌داند.هم خلقت شمس و قمر را به خود نسبت مي‌دهد وهم حركت شمس و قمر را.قهراً مشرق و مغربي كه بر اين دو امر متوقف است، مال خدا خواهد بود.امّامصداق شيء است مخلوق خداست، هر چيزي كه شيء بر او صادق است مخلوق خداست،

احکام قبله هنگام خواندن نماز

گذشته از آن، درباره خصوصشمس و قمر هم فرمود: چرا شما شمس و قمر را عبادت مي‌كنيد، خدا را عبادت كنيد كه خالق شمسو قمر است.همان آيه‌اي كه تلاوتش باعث سجده واجب است: ﴿لاتسجدوا للشمس و لا للقمر﴾ و لكن خدايي را بپرستيدكه خالق شمس و قمر است؛ پس اصل شمس و قمر مخلوق خداست و مخلوق مِلك و مُلك خالق است.

وی در بخشی دیگر از تفسیر این آیه در پاسخ به سؤالی در مورد اینکه بر اساس این آیه بههر کجا که رو کنید وجه خداست، پس علت تعیین کعبه به عنوان قبله چیست؟، تأکید می کند:...نه خصوصيتي براي بيت المقدس است، نه اختصاصي براي كعبه، آن يك حكم فقهي است.در حكم فقهي گاهي مي‌گويند: بهاين سمت نماز بخوان، گاهي هم مي‌گويند: به آن سمت نماز بخوان.گاهي هم مي‌گويند: اگر شما بين مشرق ومغرب نماز خواندي نمازت مقبول است، يك انسان متحيّري كه وقت براي چهار نماز كافي نيست، به يكي از سمتهانماز بخواند نمازش كافي است.

آشنایی با احکام کامل نماز

يا در نافله به همين آيه استدلال كردند در روايات ما هم آمده است كه ﴿أينما تولّوا فثم وجه الله﴾مصحّح آن است كه نافله را به هر سمت مي‌شود خواند.نه اينكه در نافله قبله معتبر نيست، قبله نافله وسيعاست.چرا در نافله به هر سمت مي‌شود نماز خواند؟! چرا نافله را در حال حركت، پشت به قبله كعبه، روبه كعبه، پشت به شرق رو به شرق، مي‌شود خواند؟ كسي از مدرسه تا مسجد اوّل اذان ظهر مي‌خواهد حركتكند، مي‌خواهد اين ٨ ركعت نافله ظهر را در راه بخواند، خب اين مُفتيٰ به همه هم هست، صحيح همهست.كه كسي از محل كارش تا مسجد در بين راه اين ٨ ركعت نافله ظهر را در راه مي‌خواهد بخواند،خب جائز است ثواب نافله را هم مي‌برد، به هر سمت، به هر كوي و برزن كه رو كرد قبلهاوست به همين آيه استدلال كرده‌اند: ﴿أينما تولّوا فثمّ وجه الله﴾.

این مفسر قرآن کریم در ادامه با اشاره به نظر علامه طباطبایی در مورد این آیه تصریح کرد:...اين آيه ﴿أينما تولّوا فثمّ وجه الهم﴾ را به توسعه مسجد و مكان نمازگزار معنا كردند و به آيه قبلارتباط دادند، سيدنا الاستاد(علامه طباطبایی) مي‌فرمايد به اينكه اين آيه ناظر به توسعه جهت است نه مكان ، آيه مي‌خواهدبفرمايد به اينكه به هر سمت رو كنيد وجه خداست، نه هر جا مي‌توانيد نماز بخوانيد، نه همه جا مسجداست.

آن حديث معروف «جعلت لي الأرض مسجداً و طهوراً» كه از رسول خدا(ص) رسيده است آن يك حديث خوبي استبراي توسعه مسجد يعني نماز لازم نيست كه حتماً در جاي معيني خوانده بشود، آن طور كه اهل كتاب مي‌پندارندكه يا در كنيسه يا در بيع نماز بخوانند، در اسلام فرمودند به اينكه شما خانه‌هايتان را معبد كنيد، همان‌طوري
كه مسجد معبد است خانه‌ها را هم با خواندن قرآن و نماز نوراني كنيد و خانه‌هاي خود را مثل خانه‌هاييهودي نكنيد كه عبادت در او نشود، سراسر زمين مسجد است و جاي عبادت: «جعلت لي الأرض مسجداً و طهوراً».

ولي آيه ناظر به توسعه مكان مصلّي نيست، آيه ناظر به توسعه جهت و قبله مصلّي است به شهادت فايتفريع، نفرمود «لله المشرق والمغرب» پس هر جا خواستيد نماز بخوانيد، فرمود: ﴿لله المشرق والمغرب﴾ به هر سمت رو كرديرو به خدا كردي: ﴿فأينما تولّوا فثمّ وجه الله﴾؛ يعني به هر جا رو كرديد آن روبروي شما وجه اللهاست.اين ناظر به توسعه قبله و جهت نمازگزار است نه ناظر به توسعه مسجد و مكان نمازگزار...

احكام تعبدي قبله و توسعه جهت قبله در نافله و دعاهااين يك حكم فقهي و تعبّدي خاص است كه گفته‌اند: به طرف كعبه بعضي از امور واجب است، بعضي از
امور حرام گفتند به اينكه مسأله ذبح چه در حال عادي، چه در حال قرباني به طرف كعبه واجب است،مسأله صلات به طرف كعبه واجب است، مسأله احتضار موتيٰ و مسأله دفن به طرف كعبه واجب است.

نماز به سوی کعبه

اين «و الكعبة قبلتي» بعضي از كارها هم به طرف كعبه حرام است، آن كارهاي قضاي حاجت.پس اين يك حكمفقهي است كه بعضي از كارهاي به طرف كعبه حرام، بعضي از كارها به طرف كعبه واجب.وگرنه از نظر بحثهاياصولي جهتي از جهات را نمي‌شود مشخّص كرد.نشانه‌اش آن است كه اگر ما خواستيم در درون كعبه نماز بخوانيم آنجاهم ﴿فأينما تولّوا فثمّ وجه الله﴾، آنجا اگر قيام معتبر نبود مستلقياً هم مي‌شود، منقطعاً هم مي‌شود نماز خواند، نهبه خاطر اينكه بالا و پايين كعبه نيست براي اينكه قيام معتبر است.نشانه‌اش آن است كه اگر كسي بيمار بوددر درون كعبه قرار داشت، بيماري كه بايد مستلقياً نماز بخواند يا مجاز است منقطعاً نماز بخواند او به هر
سمت كه بخوابد يا به هر سمت كه رو كند قبله است.

درون كعبه مصداق ﴿فأينما تولّوا فثم وجه الله﴾ است.پس اين‌چنين نيست كه يك سمت معيّن خدا را بتوان عبادت كرد.اينيك حكم فقهي و تعبّدي خاص است براي كساني كه از كعبه دورند وگرنه درون كعبه باز ﴿فأينما تولّوا فثمّوجه الله﴾ است، خواه در مسأله دعا، خواه در مسأله نوافل، خواه در مسأله صلات عند الاضطرار، خواه درموقع دعا
كردن: ﴿فأينما تولّوا فثمّ وجه الله﴾.تمثيلي براي «وجه» در روايت اميرالمؤمنين(ع)آیت الله جوادی آملی در بخشی دیگر از تفسیر این آیه با استناد به قولی از شیخ صدوق خاطرنشان میکند:...

مرحوم صدوق در كتاب شريف «توحيد» در باب «نفي المكان والزمان والحركة عنه تعاليٰ» اين حديث شريف را نقل كردهكه مردي آمد حضور اميرالمؤمنين(ع) از حضرتش مسائلي را سؤال كرد، قبلاً پيش ديگران رفته بودند آنها از جواب بازماندندبه حضور اميرالمؤمنين(ع) آمدند و حضرت به سؤالهاي آنها پاسخ داد.يكي از سؤالهاي آنها اين بود كه "أخبرني عن وجهالربّ تبارك وتعالي؟" سؤال كردند كه وجه الله چيست؟ بگو وجه الله كدام سمت است؟

فدعي علي(ع) بنار و حطبٍ،حضرت دستور داد آتش و هيزمي حاضر كردند، فأضرمه؛ آن هيزم را با آتش افروخت.فلمّا اشتعلت؛ وقتي اين آتش شعله‌ورشد، قال علي(ع): " أين وجه هذه النار"؟ صورت اين آتش كجاست؟ شما ممكن است براي شخص يك وجهي قائلباشيد كه بگوييد اين روي شخص است و اين پشت شخص، براي اجرام و احجام مي‌توانيد وجه و خلف قائلبشويد، امّا اين شعله رويش كدام سمت است پشتش كدام سمت؟

قال علي(ع): "اين وجه هذه النار؟" قال النصراني: "هيوجه من جميع حدودها"؛ همه طرفش وجه است، يعني هر كس در كنار اين آتش قرار گرفت مي‌گويد: من رو
به آتش‌ام.آنهايي كه از شرق‌اند مي‌گويند: ما رو به آتش‌ايم، آنهايي كه از غرب‌اند، مي‌گويند: ما رو به آتش‌ايم، آنهاييكه از شمال و جنوب‌اند مي‌گويند: ما رو به آتشيم.از هر طرف وجه است، آن‌گاه حضرت فرمود: "هذه النار مدبرةمصنوعة لايعرف وجهها و خالقها لايشبهها" ؛ اين آتش يك موجود مخلوق است، همه طرفش وجه هست، شما نتوانستيد وجهاو را تشخيص بدهيد آن وقت مي‌خواهيد وجه خدا را تشخيص بدهيد؟ ﴿و لله المشرق و المغرب فأينما تولّوا فثمّوجه الله﴾ حضرت به اين آيه اشاره كردند، دنباله سخن حضرت اين آيه را تلاوت فرمودند: ﴿ولله المشرق و المغربفاينما تولّوا فثم وجه الله﴾.

كامل‌ترين مصداق وجه الله

آیت الله جوادی آملی در ادامه با اشاره به حدیثی از امام رضا(ع) که از ایشان سؤال شد که ﴿فأينماتولّوا فثّم وجه الله﴾ چيست؟ فرمود:علي(ع).خب خود عليّ بن ابي‌طالب(ع) كه به وجه الله رو مي‌كند اين بيان مصداقي ازمصاديق كامل است.خب اگر عليّ ابن ابي طالب(ع) وجه الله شد، ساير ائمّه(عليهم السّلام) هم وجه الله‌اند؛ چون يك نوراند.اينهاكه بيش از يك نور نيستند.منتها در قالبهاي مختلف هستند.پس امام هشتم(ع) هم وجه الله است، وجيه عندالله است.اينكه درآستان حضرت عرض مي‌كنيم: «و أنت عنده وجيه».

چون به وجه الله رسيدي وجيه هستي.مصداق وجه الله شدي.يعني امام معصوم(ع) به نوبه خود، وجه خداست.اينكه امام هشتم(ع) درجواب سائل فرمود: علي (ع).يعني امام معصوم وجه الله است.خب خود امام معصوم هم كه مي‌گويد: ﴿إنّما نطعمكم لوجه الله﴾ امام معصوم(ع) وقتي كه بخواهد مسكين و يتيم واسير را اطعام كند مي‌فرمايد: ﴿إنّما نطعمكم لوجه الله﴾ اين وجه الله چيست كه امام معصوم لوجه الله كار مي‌كند؟

اينكه حضرت فرمود: ﴿لانريد منكم جزاءً و لاشكوراً﴾ بعد فرمود: ﴿إنّما نطعمكم لوجه الله﴾ اين وجه الله يعني بهشت؟ حضرتفرمود: من طمع بهشت ندارم.اين وجه الله يعني پرهيز از جهنّم؟ فرمود: من خوف من النّار ندارم و فرمود: برفرض كه مرا به جهنّم ببري آن قابل تحمّل است «هبني صبرت عليٰ حرّ نارك فكيف أصبر عن النظر إلي
كرامتك» ، خب آن وجه الله چيست كه حضرت همان را مي‌طلبد؟ و چون به مطلوب خود رسيده است شدهوجه الله، خود حضرت شد وجه الله؛ چون كارش لوجه الله است.اگر حضرت كارش لوجه الله است و به مقصدرسيده است آن وقت خودش مي‌شود وجه الله و مي‌شود هو وجيهٌ عندالله.

در اين دعاي توسّل هم كه به معصومين(عليهم السّلام) عرض مي‌كنيم: «يا وجيهاً عندالله» همين است.اين وجيه عندالله است، يعنيموجَّه عندالله است.يعني خدا به او رو مي‌كند، اگر خدا به او رو كرد يعني همه عالم به او رومي‌كند، اين موجّه عندالله است يعني چه؟ وجيه عندالله است يعني چه؟ يعني يتوجّه إليه الله.خدا مگر در يك جهتخاصّ است كه به يك انسان كامل رو كند؟ اگر خدا به انسان كامل رو كرد يعني كلّ جهان بهاو رو مي‌كند.لذا هر جا شما باشيد مي‌توانيد به اينها متوسّل بشويد.اينكه به اين خاندان عرض مي‌كنيم: «يا وجيهاً عندالله»يعني موجَّه عند الله‌ايد يعني خدا به تو رو كرد.

منشأ بركت بودن وجيه عند اللهآیت الله جوادی آملی در ادامه تصریح می کند:...اگر خدا به يك انسان رو كند آيا كل عالم به او رو مي‌كند يا نمي‌كند؟ اگر خدا به يك
انسان رو كرد نظير عيساي مسيح، مي‌بينيد حرفش چيست.حرف عيساي مسيح(ع) كه خداي سبحان در قرآن نقل مي‌كند، مي‌فرمايد: ﴿وجعلني مباركاً أين ما كنت﴾ ؛ من هر جا باشم پر بركت‌ام.منشأ بركت‌ام.آسمان باشم مباركم، زمين باشم مباركم: ﴿و جعلنيمباركاً أينما كنت﴾.چون درباره عيساي مسيح قرآن كريم فرمود به اينكه اين من المقرّبين است.خب اگر موجودي مقرّب شد و موجّه شديعني خدا به او رو مي‌كند.

مهر