راهنمای کامل مطالبه مهریه عندالاستطاعه و روش‌های قانونی آن

مطالبه مهریه عندالاستطاعه یکی از موضوعات مهم و حقوقی است که بسیاری از زوجین با آن روبرو می‌شوند. مهریه، حقی قانونی برای زوجه است که پس از عقد ازدواج به مالکیت وی درمی‌آید. با این حال، نحوه و زمان مطالبه آن بسته به شرایط مندرج در سند ازدواج، متفاوت خواهد بود. درک صحیح این شرایط، به ویژه در مورد مهریه “عندالاستطاعه”، می‌تواند مسیر دریافت آن را هموارتر سازد.

دریافت مهریه، چه به صورت عندالمطالبه و چه عندالاستطاعه، نیازمند آگاهی از قوانین و رویه‌های قانونی مربوطه است. در این نوشتار، به تفصیل به بررسی چگونگی مطالبه مهریه، به خصوص در شرایطی که پرداخت آن منوط به توانایی مالی زوج (عندالاستطاعه) است، می‌پردازیم. همچنین، روش‌های قانونی موجود برای پیگیری این حق و تفاوت‌های آن‌ها را شرح خواهیم داد تا زوجین بتوانند با دیدی بازتر برای احقاق حقوق خود اقدام کنند.

زمان مطالبه مهریه

اصل بر این است که زن به محض وقوع عقد ازدواج، مالک مهریه می‌شود. نیمی از مهریه بلافاصله پس از عقد و نیم دیگر با شروع زندگی مشترک در مالکیت زن قرار می‌گیرد. اما در صورتی که مهریه به صورت “عندالاستطاعه” یا “زمان‌دار” (موجل) تعیین شده باشد، زمان مطالبه آن منوط به تحقق شرایط خاصی است. در حال حاضر، عرف دفاتر ازدواج بر ثبت مهریه به صورت عندالاستطاعه استوار است. این بدان معناست که زن تنها در صورتی می‌تواند مهریه خود را مطالبه کند که مرد توانایی مالی پرداخت آن را داشته باشد. اثبات این توانایی مالی معمولاً از طریق معرفی اموال زوج به دادگاه صورت می‌گیرد.

اگر مهریه “موجل” یا زمان‌دار باشد، زن باید تا سپری شدن زمان مقرر صبر کند و پس از آن می‌تواند برای دریافت مهریه اقدام نماید. با این حال، ثبت مهریه به صورت زمان‌دار در دفاتر ازدواج امروزه کمتر رایج است. آگاهی زوجین از آثار مهریه عندالاستطاعه، که اصلی‌ترین آن منوط بودن مطالبه به توانایی مالی مرد است، اهمیت فراوانی دارد.

روش‌های قانونی مطالبه مهریه

برای مطالبه مهریه، دو روش اصلی قانونی وجود دارد: مراجعه به دادگاه خانواده و اقدام از طریق اجرای مفاد سند رسمی ازدواج در دفترخانه ثبت ازدواج.

۱. مطالبه مهریه از طریق دادگاه خانواده

در این روش، زوجه با تقدیم دادخواست مطالبه مهریه به دادگاه خانواده، درخواست خود را مطرح می‌کند. در این فرآیند، زوجه باید مالی را به دادگاه معرفی کند تا پس از توقیف و فروش آن، مهریه پرداخت شود. این مال نباید جزو مستثنیات دین باشد. در صورتی که زوج فاقد مال باشد اما کارمند دولت باشد، زوجه می‌تواند تقاضا کند که تا یک سوم از حقوق وی برای پرداخت مهریه توقیف شود. این روش، هرچند رایج است، اما ممکن است فرایند دادرسی را طولانی کند.

۲. مطالبه مهریه از طریق اجرای مفاد سند رسمی ازدواج

سند ازدواج یک سند رسمی است و به همین دلیل، زوجه می‌تواند بدون مراجعه به دادگاه و از طریق دفتر ازدواجی که عقد نکاح را ثبت کرده است، برای دریافت مهریه خود اقدام کند. این روش معمولاً سریع‌تر و با تشریفات کمتری همراه است.

ترتیب درخواست صدور اجرائیه از دفتر ازدواج

برای درخواست صدور اجرائیه از دفتر ازدواج، مراحل زیر باید طی شود:

الف- درخواست ذی‌نفع

درخواست صدور اجرائیه باید به صورت کتبی و با استفاده از فرم‌های چاپی مخصوص سازمان ثبت اسناد و املاک که در اختیار دفاتر ازدواج قرار می‌گیرد، ارائه شود. ذی‌نفع می‌تواند خود زوجه، وکیل وی یا قیم او باشد. در صورت مراجعه وکیل یا قیم، ارائه وکالت‌نامه یا قیم‌نامه الزامی است.

ب- مندرجات تقاضانامه

تقاضانامه صدور اجرائیه باید شامل اطلاعات دقیقی باشد، از جمله:

• نام، نام خانوادگی، شماره شناسنامه، محل صدور، نام پدر، تاریخ تولد، کد ملی و محل اقامت درخواست‌کننده (زوجه یا نماینده قانونی او).
• نام، نام خانوادگی، شماره شناسنامه، محل صدور، نام پدر، تاریخ تولد، کد ملی و محل اقامت متعهد (زوج).
• موضوعی که اجرای آن تقاضا شده است (مطالبه مهریه).
• شماره و تاریخ مستند درخواست صدور اجرائیه (سند ازدواج).

شرایط صدور اجرائیه

پس از درخواست زوجه، سردفتر در صورت احراز شرایط زیر، اقدام به صدور اجرائیه می‌کند:

• مطالبه مهریه به موجب سند رسمی: سند ازدواج که مطابق مقررات تنظیم شده باشد، سند رسمی تلقی می‌شود. برگه‌هایی که تحت عنوان صداق در مراسم بله‌بران تنظیم می‌شوند، حتی با امضا و مهر سردفتر، سند رسمی برای درخواست اجرائیه محسوب نمی‌شوند. همچنین، صیغه‌نامه‌ها نیز سند رسمی برای این منظور نیستند و در این موارد، زوجه باید از طریق دادگاه اقدام کند.

“تفاوت اصلی بین مطالبه مهریه از طریق دادگاه و اجرای ثبت، در سرعت و تشریفات اداری است؛ اجرای ثبت به دلیل ماهیت اداری خود، معمولاً فرایند سریع‌تری دارد.”

مقایسه روش‌های مطالبه مهریه

مطالبه مهریه از طریق اجرای ثبت (دفتر ازدواج) نسبت به مراجعه به دادگاه خانواده، مزایای قابل توجهی دارد:

• سرعت اجرا: در اجرای ثبت، عملیات اجرایی به محض درخواست کتبی ذی‌نفع آغاز می‌شود، در حالی که در دادگاه، فرایند دادرسی و صدور حکم قطعی زمان‌بر است.
• عدم مرور زمان: صدور اجرائیه در اجرای ثبت مشمول مرور زمان نمی‌شود، اما اجرائیه‌های دادگاه ممکن است مشمول مرور زمان پنج ساله شوند.
• هزینه کمتر: مراجعه به دادگاه علاوه بر هزینه دادرسی، هزینه‌های دیگری نیز در بر دارد، در حالی که در اجرای ثبت، فقط حق‌الاجرا تعلق می‌گیرد.
• امکان ممنوع الخروج کردن زوج: از طریق اجرای ثبت، با استناد به ماده ۱۷ قانون گذرنامه، امکان ممنوع الخروج کردن زوج وجود دارد که این امکان در مراجعه به دادگاه به سادگی میسر نیست.

سوالات متداول