27 آذر، سالروز شهادت دکتر مفتح و روز وحدت حوزه و دانشگاه

روز وحدت حوزه و دانشگاه یکی از مهم‌ترین رویدادهای فرهنگی و آموزشی در تقویم جمهوری اسلامی ایران است که هر ساله در بیست و هفتم آذرماه گرامی داشته می‌شود. این روز به پاسداشت تلاش‌های بی‌وقفه آیت‌الله سید محمد مفتح، از پیشروان اندیشه پیوند میان حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌ها، نام‌گذاری شده است. اهمیت این روز تنها یک یادبود تاریخی نیست، بلکه هشداری جدی برای تقویت بنیان‌های فکری و فرهنگی جامعه است تا با هم‌افزایی نخبگان دینی و دانشگاهی، مسیر پیشرفت و تعالی را هموار سازند.

در دنیای امروز که چالش‌های فکری و فرهنگی پیچیده‌ای جامعه را تهدید می‌کند، نیاز به تلفیق خرد دینی و دانش روز بیش از پیش احساس می‌شود. شهید مفتح با درک عمیق از این ضرورت، همواره بر لزوم گفت‌وگو، تبادل نظر و همکاری مشترک میان طلاب و دانشجویان تأکید داشت. بررسی ابعاد مختلف این اتحاد و آشنایی با زندگی پرفراز و نشیب این عالم ربانی، می‌تواند الگویی ارزشمند برای نسل جوان فراهم آورد تا با عبور از موانع موجود، به اوج‌گیری علمی و معنوی دست یابند.

زندگی و سیره شهید دکتر مفتح

شهید سید محمد مفتح در سال ۱۳۰۷ در خانواده‌ای روحانی در روستای کله‌سر از توابع همدان متولد شد. او تحصیلات اولیه را در همدان گذراند و در سن پانزده سالگی برای تکمیل علوم حوزوی به شهر مقدس قم مهاجرت کرد. در قم، در محضر اساتید بزرگی چون امام خمینی (ره)، آیت‌الله بروجردی و آیت‌الله گلپایگانی درس خواند. اما ویژگی متمایز شهید مفتح، علاقه ویژه او به علوم جدید و فلسفه بود که منجر به اخذ درجه دکتری فلسفه از دانشگاه تهران شد. این ویژگی باعث شد او به یکی از معدود روحانیانی تبدیل شود که هم تسلط کامل بر علوم دینی داشت و هم با چالش‌های فکری روز آشنایی عمیق داشت.

فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی شهید مفتح از دهه ۳۰ آغاز شد و او همواره در صف مقدم مبارزه با استبداد و تبعیض قرار داشت. او علاوه بر تدریس در حوزه و دانشگاه، با انتشار مقالات متعدد در روزنامه‌های اسلامی و سخنرانی‌های پرشور در سراسر ایران، بستر آگاهی‌بخشی به توده‌های مردم را فراهم می‌کرد. تبعیدهای متعدد، از جمله تبعید به زاهدان، نشان‌دهنده جسارت و شجاعت او در برابر حکومت پهلوی بود. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، او به عنوان وزیر کشور و عضو شورای انقلاب، نقش مهمی در تثبیت نظام نوپای اسلامی ایفا کرد.

ضرورت پیوند حوزه و دانشگاه

حوزه‌های علمیه به عنوان خاستگاه اندیشه‌های دینی و دانشگاه‌ها به عنوان کانون تولید علم و پژوهش، دو بال پرواز تمدن اسلامی هستند. امام خمینی (ره) همواره بر لزوم وحدت این دو نهاد تأکید داشتند، زیرا بدون پیوند علم دینی و دانش دانشگاهی، جامعه اسلامی دچار دوگانگی و گسست فرهنگی خواهد شد. در نظام جمهوری اسلامی، روحانیت و دانشگاهیان هر دو رسالت خطیری بر دوش دارند: یکی تربیت نیروهای معنوی و دیگری تربیت نخبگان علمی و فنی. ترکیب این دو، جامعه‌ای متعادل، پویا و پیشرفته را رقم می‌زند.

تجربه تاریخی نشان داده است که زمانی که حوزه و دانشگاه در کنار هم بوده‌اند، انقلاب‌های بزرگ و تحولات عظیم فرهنگی شکل گرفته است. شهید مفتح با درک این نکته، همواره تلاش می‌کرد تا فضای گفت‌وگو را میان طلاب و دانشجویان فراهم آورد. او معتقد بود که اختلاف‌نظرهای علمی و فکری باید در چارچوب احترام متقابل و با هدف کشف حقیقت مدیریت شود، نه اینکه به تفرقه و دشمنی منجر گردد.

موانع و راهکارهای تقویت وحدت

با وجود اهمیت فراوان، موانعی بر سر راه تحقق کامل وحدت حوزه و دانشگاه وجود دارد. یکی از مهم‌ترین این موانع، عدم شناخت دقیق از زبان، دغدغه‌ها و ساختارهای فکری یکدیگر است. گاهی اوقات تفاوت در روش‌شناسی تحقیق و تفکر، باعث ایجاد فاصله و سوءتفاهم می‌شود. همچنین، دخالت‌های سیاسی و تلاش دشمنان نظام برای ایجاد تفرقه بین این دو قشر فرهیخته، از دیگر چالش‌های پیش رو است. دشمنان می‌دانند که اتحاد روحانیت و دانشگاهیان، ضربه‌ای جبران‌ناپذیر به برنامه‌های فرهنگی و سیاسی آن‌ها وارد می‌کند.

راهکارهای عملی برای تقویت این وحدت شامل تشکیل شبکه‌های پژوهشی مشترک، تبادل استاد و دانشجو، و ایجاد مجلات علمی مشترک است. وقتی طلاب و دانشجویان در یک پروژه علمی کار کنند، نه تنها دانش آن‌ها غنی‌تر می‌شود، بلکه پیوندهای عاطفی و اخوی بین آن‌ها نیز محکم‌تر خواهد شد. این نوع همکاری‌ها، بستر مناسبی برای پرورش نخبگانی فراهم می‌کند که هم دین‌دار و متعهد باشند و هم از دانش روز و مهارت‌های پژوهشی برخوردار باشند.

سوالات متداول

جمع‌بندی