۹ کاردستی الگویابی با اشکال رنگی برای کلاس اول؛ آموزش با عکس

این مجموعه برای تکلیف ریاضی اول دبستان، فعالیت گروهی و تمرین در خانه تنظیم شده است. مدلها از ریسه و قطار ساده شروع میشوند و به خانه چهارپنجرهای و مسیر مارپیچ میرسند. برای مطالب مرتبط، بخش مدرسه و آموزشهای پایه اول را نیز ببینید.
الگویابی با اشکال رنگی در ریاضی کلاس اول چیست؟
الگوی تکراری یعنی یک گروه از رنگها، شکلها یا اشیا با یک ترتیب مشخص چند بار ظاهر شود. برای مثال دایره قرمز، مثلث زرد، دایره قرمز، مثلث زرد یک قانون دو عضوی دارد. اگر کودک فقط رنگ قطعه آخر را حفظ کند، ممکن است با تغییر شکل به اشتباه بیفتد؛ به همین دلیل بهتر است از او بخواهید گروه تکرار را جدا کند و با صدای بلند نام ببرد.
در کلاس اول معمولاً از الگوهای ساده و قابل مشاهده شروع میکنیم. ترتیب اشیا میتواند از نظر شکل، رنگ یا تعداد تکرار شود. در این مقاله تمرکز اصلی بر شکل و رنگ است، نه الگوهای عددی دشوار. برای ایدههای تمرینی بیشتر میتوانید فعالیتهای الگویابی کلاس اول را مرور کنید.
انواع الگوهای تکراری AB و ABC و AAB با مثال
| نوع الگو | قاعده | نمونه برای کودک | مدل پیشنهادی |
|---|---|---|---|
| AB | یک، یک | دایره، مثلث، دایره، مثلث | ریسه و مهره |
| AAB | دو تا از اولی، یکی از دومی | صورتی، صورتی، زرد | کرم رنگی |
| ABB | یکی از اولی، دو تا از دومی | قرمز، سبز، سبز | نرده چوب بستنی |
| ABC | سه شکل یا رنگ متفاوت | دایره، مربع، مثلث | قطار و مسیر حلزونی |
| AABB | دو تا از هر کدام | آبی، آبی، زرد، زرد | خانه پنجرهای |
حروف A و B و C فقط نام گروههای متفاوتاند و لازم نیست آنها را به کودک بهعنوان درس زبان آموزش دهید. برای دانشآموز کلاس اول میتوان گفت «یکی قرمز، یکی زرد» یا «دو تا صورتی، یکی زرد». مهم آن است که همان ترکیب، دوباره از اول تکرار شود.
وسایل لازم برای کاردستی الگویابی با اشکال هندسی
مقوای سبک، کاغذ رنگی، فوم کاردستی، چوب بستنی، نخ ضخیم، چسب ماتیکی، قیچی دانشآموزی، مداد، خطکش و در صورت نیاز مهرههای چوبی درشت، وسایل اصلی هستند. لازم نیست همه آنها را برای یک کاردستی خریداری کنید؛ در هر مدل فهرست دقیق وسایل آمده است. پشت جعبههای سالم و مقوای باقیمانده از کارهای قبلی نیز برای پایهسازی مناسباند.
نکته ایمنی: برش مقوای ضخیم، سوراخکاری، نصب قطعات ریز و گرهزدن بندها را بزرگسال انجام دهد. مهرههای کوچک برای کودکی که ممکن است آنها را در دهان بگذارد مناسب نیست. در همه مدلها، قطعات شمارش و الگو را پیش از چسباندن روی میز امتحان کنید.
آموزش ساخت ۹ کاردستی الگویابی با اشکال رنگی با عکس
۱. کاردستی ریسه الگوی دایره و مثلث با کاغذ رنگی
وسایل لازم: کاغذ قرمز و زرد، مقوای بنفش، نخ ضخیم، پانچ کاغذ یا چسب، قیچی کودک و مداد.
- از کاغذ قرمز پنج دایره هماندازه و از کاغذ زرد پنج مثلث هماندازه ببرید. برای شروع، دو شکل درشت بهتر از قطعات کوچک هستند.
- دو سر نخ را روی میز ثابت کنید یا یک نوار بنفش بلند را پایه کار قرار دهید. جاهای قرار گرفتن شکلها را با فاصله یکسان علامت بزنید.
- شکلها را به ترتیب دایره، مثلث، دایره، مثلث و دایره نصب کنید. یک جای خالی در انتها بگذارید تا کودک خودش ادامه را حدس بزند.
- دو شکل جداگانه کنار کار بگذارید. از دانشآموز بخواهید به جای انتخاب صرف بر پایه رنگ، قانون «یکی دایره، یکی مثلث» را بلند بگوید.
- پس از انتخاب مثلث درست، ریسه را دو شکل دیگر ادامه دهید و از ابتدا با انگشت روی شکلها جلو بروید تا تکرار کامل دیده شود.
تمرین پس از ساخت: این یک الگوی AB است. میتوانید در نوبت دوم فقط رنگها را عوض کنید و همان قانون دایره و مثلث را نگه دارید.

۲. کاردستی قطار اشکال هندسی با واگنهای مقوایی
وسایل لازم: کارتن تمیز، مقوای رنگی، چهار یا شش درِ بطری برای چرخ یا دایره مقوایی، نخ، چسب و قیچی.
- یک لوکوموتیو کوچک از کارتن و سه واگن جعبهای هماندازه درست کنید. برای واگنها از جعبههای سبک و بیخطر استفاده کنید.
- روی واگن اول دایره قرمز، روی واگن دوم مربع آبی و روی واگن سوم مثلث بنفش بچسبانید. هر شکل باید از دور مشخص باشد.
- واگنها را با نخ کوتاه یا نوار مقوایی انعطافپذیر به هم وصل کنید. چرخها را با دایره مقوایی سبک بسازید تا قطعات ریز جدا نشوند.
- کارتهای جداگانهای از همین سه شکل تهیه کنید و پس از سه واگن قرار دهید. از کودک بخواهید ترتیب «دایره، مربع، مثلث» را بیان کند.
- برای کامل کردن تکرار، سه واگن کاغذی دیگر یا سه کارت شکل به دنباله اضافه کنید: دایره، مربع، مثلث. سپس واگن دوم دور تازه را پنهان کنید تا کودک تشخیص دهد.
تمرین پس از ساخت: قانون این مدل ABC است و سه بخش متفاوت دارد. نام رنگ و نام شکل را جداگانه بپرسید تا کودک تنها به یکی از ویژگیها تکیه نکند.

۳. کاردستی کرم رنگی با الگوی دو صورتی و یک زرد
وسایل لازم: فوم یا کاغذ رنگی صورتی و زرد، مقوای سبز، چشم عروسکی بزرگ، چسب، ماژیک و سیم پرزدار نرم.
- یک دایره سبز بزرگ برای سر کرم و نه دایره هماندازه برای بدن ببرید. دایرههای بدن را دو رنگ صورتی و زرد انتخاب کنید.
- روی میز، سه قطعه اول را به ترتیب صورتی، صورتی، زرد قرار دهید. پیش از چسباندن از کودک بخواهید این ترتیب را تکرار کند.
- همین گروه سهتایی را دوباره و سپس بار سوم بچینید تا رشته بدنی شکل بگیرد. دایرهها باید کمی روی هم قرار بگیرند اما رنگ هر قطعه دیده شود.
- قطعات را روی یک نوار باریک مقوایی بچسبانید، سپس سر سبز، چشمها و شاخکهای نرم را اضافه کنید. شاخکهای کوچک را بزرگسال محکم کند.
- یک دایره تازه به انتهای بدن نزدیک کنید و از کودک بپرسید بعد از صورتی، صورتی، زرد چه رنگی باید شروع شود؛ پاسخ صورتی است.
تمرین پس از ساخت: الگوی AAB به کودک نشان میدهد تکرار لزوماً یکیدرمیان نیست. ابتدا قطعات را سهتا سهتا گروهبندی کنید و سپس بدون خط جداکننده ادامه دهید.

۴. کاردستی نرده الگوی رنگی با چوب بستنی
وسایل لازم: چوب بستنی رنگی قرمز و سبز، دو چوب افقی طبیعی، چسب، مقوای پایه و چند برگ کاغذی.
- شش یا نه چوب بستنی هماندازه آماده کنید و آنها را با رنگهای قرمز و سبز رنگآمیزی یا از چوبهای رنگی آماده استفاده کنید.
- روی میز سه چوب را به ترتیب قرمز، سبز، سبز قرار دهید؛ سپس همین سه رنگ را به همان ترتیب تکرار کنید.
- دو چوب افقی بلند پشت نردهها بچسبانید تا همه قطعات در یک ردیف بمانند. فاصله بین هر دو چوب عمودی را یکسان بگیرید.
- بعد از خشک شدن، نرده را روی پایه مقوایی محکم کنید و از کودک بخواهید از چپ به راست رنگها را بخواند.
- برای ادامه الگوی ABB سه چوب اضافه، یعنی قرمز، سبز و سبز را جدا بگذارید و از کودک بخواهید بدون کمک ترتیب درست را بسازد.
تمرین پس از ساخت: برای کنترل یادگیری، جای یکی از چوبهای سبز را خالی کنید و سه چوب انتخابی بدهید. قانون الگو مهم است، نه زیبایی نرده.

۵. کاردستی باغچه گلهای رنگی با الگوی سهرنگ
وسایل لازم: مقوای سبز، کاغذ یا فوم قرمز، زرد و بنفش، چسب، نی کاغذی برای ساقه و قیچی.
- سه گل با گلبرگهای قرمز، زرد و بنفش بسازید. بهتر است اندازه گلها یکسان باشد تا تفاوت اصلی فقط رنگ آنها باشد.
- برای هر گل یک ساقه و دو برگ سبز ببرید. همه ساقهها را روی یک نوار مقوایی به شکل باغچه نصب کنید.
- گلها را به ترتیب قرمز، زرد، بنفش بچسبانید. از کودک بخواهید این سه رنگ را به عنوان «واحد تکرار» نام ببرد.
- سه گل دیگر با همان رنگها تهیه کنید و کنار باغچه بگذارید. از دانشآموز بخواهید دومین گروه را درست پس از گل سوم بچیند.
- یکی از گلهای گروه دوم را عمداً بردارید و بپرسید جای آن چه رنگی باید باشد؛ کودک باید با مرور ترتیب از ابتدا پاسخ بدهد.
تمرین پس از ساخت: کاردستی گلها نمونه الگوی ABC با ویژگی رنگ است. میتوان شکل همه گلها را یکسان نگه داشت یا در مرحله پیشرفته از اندازه هم استفاده کرد.

۶. کاردستی تابلوی جای خالی الگو با قطعات جابهجاشونده
وسایل لازم: مقوای بنفش، شش تا هشت کارت مربع سفید، دایرههای قرمز، مربعهای آبی، مثلثهای زرد، چسب دوطرفه قابل جداسازی.
- روی مقوای بنفش دو نوار افقی با خانههای سفید هماندازه بسازید. بین خانهها فاصله بگذارید تا هر شکل بدون برخورد در جای خودش قرار بگیرد.
- در ردیف اول دنباله «دایره، مربع، مثلث، دایره، مربع» را بچینید و خانه ششم را خالی بگذارید.
- قطعههای اضافه دایره، مربع و مثلث را روی میز کنار تابلو بگذارید. آنها را به پایه نچسبانید تا کودک بتواند آزادانه انتخاب کند.
- از کودک بخواهید سه قطعه آغاز الگو را با انگشت دنبال کند و سپس بگوید پس از مربع دوم کدام شکل لازم است: مثلث.
- ردیف دوم را با «مربع، دایره، مربع، دایره، …» بسازید و این بار خانه پنجم را خالی بگذارید تا کودک قانون سادهتر AB را مرور کند.
تمرین پس از ساخت: برای تصویر و کاردستی لازم نیست همه خانههای خالی از پیش پر شده باشند؛ هدف آن است که کودک قطعه درست را انتخاب کند و علتش را توضیح دهد.

۷. کاردستی گردنبند مهرههای قرمز و آبی با الگوی یکیدرمیان
وسایل لازم: مهرههای چوبی درشت قرمز و آبی، بند ضخیم ایمن، چسب نواری برای سفت کردن سر بند و یک ظرف کوچک.
- شش مهره قرمز و شش مهره آبی درشت انتخاب کنید؛ سوراخ مهرهها باید به اندازه بند باشد و استفاده از مهره کوچک برای کودکان کمسن مناسب نیست.
- انتهای یک بند نرم را گره بزنید و سر دیگر را با چسب نواری کمی سفت کنید تا مهرهها راحتتر عبور کنند.
- ابتدا مهره قرمز، سپس آبی و دوباره قرمز را وارد بند کنید. کودک باید پیش از برداشتن مهره چهارم رنگ بعدی را پیشبینی کند.
- رشته را تا شش یا هشت مهره ادامه دهید. بعد چند مهره تازه کنار بند بگذارید و بخواهید همان قانون قرمز و آبی را تکرار کند.
- در پایان بند را روی میز به شکل نیمدایره قرار دهید و از یک سمت به ترتیب رنگها را بخوانید؛ برای بازی آموزشی لازم نیست گردنبند دور گردن بسته شود.
تمرین پس از ساخت: این نمونه الگوی AB با اشیای سهبعدی است. بهتر است مهرهها روی بند بمانند و پس از تمرین در ظرف دربسته نگهداری شوند.

۸. کاردستی خانه با پنجرههای تکرارشونده آبی و زرد
وسایل لازم: کارتن جعبه، کاغذ سفید، مقوای قرمز برای سقف، کاغذ آبی و زرد برای پنجرهها، چسب و قیچی.
- از یک جعبه کوچک مکعبمستطیل، بدنه خانه بسازید و روی آن کاغذ سفید بچسبانید. با مقوای قرمز یک سقف شیروانی سبک آماده کنید.
- برای پنجرهها دو مربع آبی و دو مربع زرد هماندازه ببرید و آنها را به صورت «آبی، آبی، زرد، زرد» ردیف کنید.
- پنجرهها را با فاصله یکسان روی دیوار خانه بچسبانید. ابتدا از کودک بپرسید کدام رنگ دو بار پشت سر هم آمده است.
- چهار پنجره کاغذی دیگر جدا بسازید و به کودک بدهید تا گروه دوم «آبی، آبی، زرد، زرد» را روی دیوار کناری یا کارت افزودنی ادامه دهد.
- برای بررسی، یک پنجره را بردارید و جای خالی را نشان دهید؛ کودک باید رنگ درست را با شمارش دستههای دو تایی پیدا کند.
تمرین پس از ساخت: این کاردستی الگوی AABB را آموزش میدهد. اگر کودک تازه الگوی AB را فهمیده، از مرحله چهارپنجرهای شروع کنید و بعد گروه را تکرار کنید.

۹. کاردستی مسیر حلزونی دایره، مربع و مثلث
وسایل لازم: مقوای گرد سفید، کاغذ بنفش، دایرههای قرمز، مربعهای آبی، مثلثهای زرد، چسب ماتیکی و ماژیک.
- روی یک صفحه سفید بزرگ، یک مسیر مارپیچ پهن از لبه به سمت مرکز رسم کنید. بهتر است فاصله دورها برای قرارگیری شکلها کافی باشد.
- سه شکل پایه دایره قرمز، مربع آبی و مثلث زرد را در ابتدای مسیر قرار دهید. اندازه همه شکلها نزدیک هم باشد.
- همین سه شکل را چند بار به ترتیب روی مارپیچ بچسبانید و یک قسمت نزدیک انتها را بدون شکل بگذارید.
- چند قطعه جدا از سه شکل تهیه کنید. از کودک بخواهید با حرکت انگشت از شروع مارپیچ، ترتیب را بخواند و شکل گمشده را تشخیص دهد.
- اگر کودک در مسیر خمیده سردرگم شد، همین الگو را ابتدا روی یک نوار مستقیم بچینید و پس از تسلط دوباره به مسیر حلزونی برگردید.
تمرین پس از ساخت: در این مدل جهت مسیر مهم است. دانشآموز باید از علامت شروع حرکت کند، نه از هر جای دلخواه مارپیچ.

کدام کاردستی الگو برای دانشآموز کلاس اول سادهتر است؟
اگر کودک تازه با تکرار آشنا شده، ریسه دایره و مثلث یا گردنبند مهرهای انتخاب بهتری است؛ زیرا گروه دو تایی کوتاه است و میتوان با لمس، هر دو قطعه را دوباره پیدا کرد. پس از آن نرده یا کرم را امتحان کنید که یک رنگ در هر واحد تکرار دوبار آمده است. مدل قطار سهشکلی، خانه و مارپیچ را برای تمرین بعدی نگه دارید. حتی در یک کاردستی زیبا نیز گاهی بهتر است تعداد قطعهها را کمتر کنید تا کودک گیج نشود.
۵ روش برای تمرین الگویابی با کاردستی بدون حفظ کردن
- ابتدا بزرگسال دو واحد کامل الگو را میچیند و کودک فقط قطعه بعدی را انتخاب میکند.
- بعد از انتخاب، از کودک میخواهیم قانون را با زبان خودش بگوید، مانند «دایره، مثلث».
- یکی از قطعههای وسط الگو را برمیداریم تا کودک جای خالی را تشخیص دهد؛ این کار با حدس زدن انتهای الگو متفاوت است.
- رنگها را عوض میکنیم ولی ترتیب شکلها را ثابت نگه میداریم تا کودک خود قانون را بشناسد.
- در پایان یک گروه تکراری جدید به دانشآموز میدهیم و از او میخواهیم خودش دو بار کامل اجرا کند.
اگر کودک در تشخیص شباهت شکلها دشواری دارد، تمرین یادگیری با رسم شکل در پایه اول میتواند به تفکیک دایره و مربع و مثلث کمک کند. برای تمرین با اعداد و کارتها هم روشهای ساخت جدول ارزش مکانی با مقوا برای پایههای بالاتر قابل استفادهاند، هرچند آن موضوع جایگزین درس الگویابی نیست.
اشتباههای رایج هنگام ساخت الگوی رنگی با مقوا
یکی از اشتباههای رایج، چسباندن قطعات قبل از بررسی ترتیب است. ممکن است الگوی «قرمز، سبز، سبز» را بهاشتباه «قرمز، سبز، قرمز» ادامه دهیم و کودک قاعده نادرست را یاد بگیرد. بهتر است ابتدا یک گروه کامل را با فاصله کم بچینید، بعد گروه دوم را کنار آن بگذارید و در پایان چسب بزنید. اشتباه دوم، عوض کردن همزمان رنگ و اندازه و شکل است؛ در مرحله مقدماتی تنها یک ویژگی را تغییر دهید تا قانون روشن بماند.
در الگوهای تصویری نباید شکلها آنقدر کوچک باشند که از دور تشخیص داده نشوند. اگر در عکس نمونه یک قطعه در جای اشتباه دیده شد، برای تمرین از ترتیب صحیحِ نوشتهشده در مراحل استفاده کنید و قبل از نصب با دست، قطعات را بشمارید. برای ایدههای بیشتر با مقوا نیز بخش کاردستی پرشینوی را میتوانید ببینید.
منبع : کتاب ریاضی اول دبستان، راهنمای آموزشی تألیفی











