۸ کاردستی چینه و شمارش با چوب بستنی؛ آموزش جذاب ریاضی اول

چینه در ریاضی کلاس اول چیست و چطور با چوب بستنی جایگزین میشود؟
چینههای آموزشی معمولاً مکعبهای رنگیِ بههممتصل هستند که برای نشان دادن مقدار، جمع، تفریق و الگو به کار میروند. چوب بستنی دقیقاً همان مکعب نیست، اما برای بسیاری از تمرینها میتواند نقش یک واحد شمارش را داشته باشد. در این فعالیتها هر چوب کوچک یا هر مهره یک «واحد» است؛ اگر ده چوب را کنار هم بستهبندی کنیم، یک «دسته دهتایی» ساختهایم. کودک باید بتواند بگوید هر دسته چند قطعه دارد.
مهم است که شکل ظاهری کاردستی باعث اشتباه در مقدار نشود. اگر روی کارت عدد «۴» نوشتهایم، باید دقیقاً چهار قطعه شمارشی کنار آن باشد. در مرحله ساخت، پیش از چسباندن قطعات، از کودک بخواهید تعدادشان را با لمس یکبهیک کنترل کند. برای یادگیری الگوهای رنگی، فعالیتهای الگویابی کلاس اول نیز کاربرد دارد.
وسایل لازم برای ۸ کاردستی چینه و شمارش با چوب بستنی
چوب بستنی چوبی و رنگی، مقوای ضخیم یا کارتن تمیز، کاغذ رنگی، چسب ماتیکی یا چسب مناسب کاردستی، مداد، خطکش، ماژیک، مهره درشت، پومپوم و چند درِ بطری تمیز وسایل اصلیاند. همه این وسایل برای تمام مدلها لازم نیست و هر کدام با چند قلم قابل ساخت هستند. نوک تیز چوبها، مهرههای کوچک و نصب پونز یا سیخ باید با نظارت بزرگسال انجام شود.
آموزش ۸ مدل کاردستی چینه و شمارش با چوب بستنی با عکس
۱. نردبان چینه و شمارش ۱ تا ۱۰ با چوب بستنی
وسایل لازم: ۱۲ تا ۱۴ چوب بستنی بلند برای قاب و پلهها، چوب بستنی کوچک یا قطعات باریک رنگی برای شمارش، مقوای ضخیم، چسب و کارت عدد.
روش ساخت:
- دو چوب بستنی بلند را مانند دو ستون کناری روی مقوای محکم قرار دهید و میانشان ده پله افقی بسازید. فاصله پلهها را یکسان نگه دارید تا کودک بتواند از بالا تا پایین ترتیب اعداد را دنبال کند.
- روی هر پله یک دایره سفید بچسبانید و عددهای ۱ تا ۱۰ را به ترتیب بنویسید؛ برای اینکه اعداد خواناتر باشند، از کارتهای عدد فارسی با خط درشت استفاده کنید.
- برای هر پله، به تعداد عدد آن پله، چوبک باریک یا تکههای هماندازه از چوب بستنی آماده کنید. آنها را ابتدا بدون چسب کنار عدد بچینید تا خود کودک بشمارد.
- پس از کنترل تعداد، قطعات را با چسب قابلجداشدن یا چسب کاغذی نصب کنید. از دانشآموز بخواهید از یک تا ده بالا برود و سپس همان مسیر را از ده به یک برگردد.
نکته آموزشی: برای رسیدن به درک شمارش، هر بار تنها یک قطعه را لمس و یک عدد را بیان کنید. با افزودن هر پله، تعداد قطعات باید دقیقاً یکی بیشتر شود.

۲. لیوان شمارش با چوب بستنیهای عدددار و گل رنگی
وسایل لازم: یک لیوان کاغذی یا مقوایی تمیز، ۱۰ چوب بستنی، کاغذ رنگی برای گلها، ماژیک و مهره یا دکمه درشت.
روش ساخت:
- بدنه لیوان را با کاغذ رنگی بپوشانید و در صورت تمایل با چشم و لبخند کاغذی آن را به یک شخصیت دوستداشتنی تبدیل کنید.
- سر هر چوب بستنی یک گل مقوایی بچسبانید و عددهای ۱ تا ۱۰ را با خط خوانا روی دایره وسط گلها بنویسید. چوبها باید طوری داخل لیوان قرار بگیرند که عددشان دیده شود.
- کودک یک چوب را از لیوان بیرون بکشد و عدد را بلند بخواند. سپس همان تعداد مهره یا چوب کوچک روی میز بگذارد و پس از شمارش، آنها را کنار کارت بگذارد.
- برای مرحله بعد، دو چوب انتخاب کنید و درباره بیشتر و کمتر بودن عددشان گفتوگو کنید. چوبهای استفادهشده را پشت لیوان جمع کنید تا تعدادهای تمرینشده مشخص بمانند.
نکته آموزشی: چوب عدددار نقش کارت تمرین را دارد؛ تعداد مهرهها را خود کودک میسازد. این کار احتمال حفظ کردن پاسخ از روی محل ثابت اشیا را کمتر میکند.

۳. آویز شمارش با چوب بستنی و مهرههای رنگی
وسایل لازم: پنج چوب بستنی پهن، مقوا، نخ ضخیم، مهره درشت یا پومپوم کوچک، پانچ کاغذ و ماژیک.
روش ساخت:
- از مقوای ضخیم یک قاب خانهای بسازید و سقف و پایه آن را از کاغذ رنگی ببرید. پنج چوب بستنی را با فاصله برابر از بخش بالایی قاب آویزان کنید.
- روی پنج کارت کوچک عددهای ۱ تا ۵ را بنویسید و هر کارت را زیر یک چوب قرار دهید. برای شمارش مقدارها، مهرههای رنگی را به نخ یا بند متصل کنید.
- برای عدد ۱ یک مهره، برای عدد ۲ دو مهره و همینطور تا عدد ۵ پنج مهره روی چوبهای مربوط نصب کنید. پیش از ثابت کردن، مهرهها را همراه دانشآموز دوباره بشمارید.
- مهرهها را از نخ جدا یا جای آنها را عوض کنید و از کودک بخواهید خطای شمارش را پیدا کند. برای تمرین دوباره، کارت عددها را جابهجا کنید و مقدار درست را بسازید.
نکته آموزشی: هر مهره یک واحد شمارش است؛ تعداد مهرههای هر ردیف باید با عدد کارت همان ردیف برابر باشد.

۴. گردونه عدد و تعداد با چوب بستنی بهعنوان نشانگر
وسایل لازم: دو دایره مقوایی، چوب بستنی رنگی برای نشانگر، پونز دوشاخه، کاغذ رنگی و تعدادی برچسب نقطهای.
روش ساخت:
- یک دایره مقوایی بزرگ ببرید و آن را به شش قسمت مساوی تقسیم کنید. بخشها را با کاغذهای رنگی مشخص کنید تا هر تعداد از بخش کناری جدا دیده شود.
- روی قسمتهای گردونه عددهای ۱ تا ۶ را قرار دهید و کنار هر عدد به همان تعداد برچسب دایرهای بچسبانید. پیش از چسباندن، از کودک بخواهید تعداد نقطههای هر بخش را دقیق بررسی کند.
- یک چوب بستنی کوتاه یا تکهای از آن را مانند فلش آماده کنید. با کمک بزرگسال در مرکز دایره سوراخ ایجاد کنید و نشانگر را با پونز دوشاخه بچرخانید.
- کودک نشانگر را بچرخاند، عدد بخش منتخب را بخواند و به همان تعداد چوبک شمارش روی میز بچیند. در مرحله دوم، پیش از دیدن نقطهها تعداد را حدس بزند و بعد بررسی کند.
نکته آموزشی: این گردونه برای تمرین تشخیص سریع مقدارهای کوچک مفید است؛ اما کودک باید بتواند در صورت نیاز همه نقطهها را یکبهیک بشمارد.

۵. تابلوی چینه نقطهای روی چوب بستنیهای شمارهدار
وسایل لازم: پنج چوب بستنی پهن، کاغذ رنگی یا ماژیک، برچسب نقطهای، چسب و یک پایه مقوایی.
روش ساخت:
- پنج چوب بستنی پهن را کنار یکدیگر روی یک پایه مقوایی قرار دهید تا سطحی صاف و شبیه تابلو ساخته شود. نوک چوبها را در یک خط نگه دارید.
- روی بخش بالایی هر چوب از ۱ تا ۵ شماره بزنید و پایین آن به ترتیب ۱، ۲، ۳، ۴ و ۵ نقطه رنگی بچسبانید؛ نقطهها بهتر است هماندازه باشند.
- از کودک بخواهید روی چوب شماره ۳ سه نقطه را لمس کند، سپس با سه چوب کوچک همان مقدار را بیرون از تابلو بسازد. برای عددهای دیگر همین فعالیت را تکرار کنید.
- در بازی آخر، یکی از برچسبهای نقطهای را موقتاً بردارید تا کودک بگوید چند نقطه کم است. بعد خودش نقطه جایگزین را در جای درست بگذارد.
نکته آموزشی: در آموزش مفهومی، شکل عدد و تعداد نقطهها باید همیشه هماهنگ باشند. اجازه دهید کودک این هماهنگی را قبل از چسباندن نهایی کنترل کند.

۶. کرم شمارش رنگی با حلقهها و پایه چوب بستنی
وسایل لازم: هفت دایره مقوایی رنگی، یک یا دو چوب بستنی برای پایه، چشم متحرک، مقوای سبز و چسب.
روش ساخت:
- چند دایره هماندازه با رنگهای متفاوت ببرید. اولین دایره را به شکل صورت کرم تزئین کنید و در دایرههای بعدی عددهای ۱ تا ۶ را با کاغذ سفید بنویسید.
- دایرهها را از عدد کوچکتر تا بزرگتر پشت سر هم بچینید؛ برای بخشهای اتصال، از تکههای چوب بستنی پشت مقوا استفاده کنید تا بدنه بدون افتادن روی میز بایستد.
- یک پایه چوبی یا مقوایی باریک زیر کرم بسازید و چمن کاغذی را اطراف آن بچسبانید. دقت کنید عددها هنگام حرکت یا جابهجایی پوشیده نشوند.
- کودک مسیر کرم را از ابتدا تا انتها بخواند. سپس یک دایره را جدا کنید و بخواهید عدد گمشده را تشخیص دهد؛ در صورت نیاز همان تعداد چوبک روی میز قرار دهد.
نکته آموزشی: این مدل برای ترتیب و عددِ بعدی یا قبلی مناسب است؛ شمارش مقدارها را با چوبکهای جدا روی میز تکمیل کنید.

۷. خانه چینه با جیبهای عدددار و درِ بطری
وسایل لازم: کارتن ضخیم، چوب بستنی پهن برای جداکننده ردیفها، پنج جیب مقوایی، درِ بطری تمیز یا مهره درشت و ماژیک.
روش ساخت:
- روی مقوای اصلی یک خانه با سقف قرمز یا نارنجی بسازید. پنج بخش افقی برای عددهای ۱ تا ۵ در نظر بگیرید و میان ردیفها چوب بستنی بچسبانید.
- روی هر ردیف یک کارت عدد قرار دهید و با درِ بطری تمیز یا حلقههای مقوایی مقدار آن را نمایش دهید. اگر قرار است قطعات جابهجا شوند، بهجای چسب ثابت از جیب کوچک استفاده کنید.
- کودک برای عدد ۳ سه درِ بطری و برای عدد ۵ پنج درِ بطری بچیند. پس از پایان هر ردیف، عدد و مقدار را با هم بخوانید و شمارش را تکرار کنید.
- در مرحله بازی، یکی از ردیفها را خالی بگذارید و عددش را نشان دهید. کودک باید مقدار مناسب را انتخاب کند؛ سپس ردیفهای پر را از کمتر به بیشتر مرتب کند.
نکته آموزشی: بهجای تکرار مکانیکی، به کودک فرصت دهید ردیفهای اشتباه را خودش اصلاح کند. قطعات کوچک فقط زیر نظر بزرگسال استفاده شوند.

۸. چرتکه دستساز با قاب چوب بستنی و مهرههای رنگی
وسایل لازم: هشت تا ده چوب بستنی پهن، پنج سیخ چوبیِ صاف با انتهای ایمنشده، مهره درشت رنگی، چسب و مقوای محکم.
روش ساخت:
- چهار چوب بستنی بلند را برای قاب بیرونی چرتکه کنار هم بچسبانید و اتصالات گوشهها را تقویت کنید. پایه باید روی میز صاف بایستد و هنگام جابهجایی واژگون نشود.
- پنج میله نازک را در فاصلههای برابر داخل قاب محکم کنید و روی هر میله تا ده مهره درشت قرار دهید. انتهای میلهها باید پوشانده شود تا به دست کودک آسیب نرسد.
- برای نشان دادن عدد ۴، چهار مهره یک میله را به سمت چپ ببرید و بقیه را سمت راست نگه دارید. از کودک بخواهید آن چهار مهره را تکتک بشمارد و عدد مناسب را نشان دهد.
- برای تمرین جمع ساده، ابتدا سه مهره را جابهجا کنید و سپس دو مهره دیگر بیفزایید؛ کودک کل مهرههای منتقلشده را بشمارد و نتیجه ۵ را به زبان خودش بیان کند.
نکته آموزشی: از چرتکه برای نمایش مقدار و جمعهای ساده استفاده کنید، نه برای حفظ کردن پاسخ بدون شمارش. قاب و میلهها باید کاملاً ایمن و محکم باشند.

کدام مدل چینه و شمارش برای پایه اول آسانتر است؟
| مدل | مهارت اصلی | درجه سختی ساخت |
|---|---|---|
| نردبان شمارش | ترتیب و مقدار ۱ تا ۱۰ | آسان تا متوسط |
| لیوان چوبهای عدددار | تطبیق عدد و تعداد | آسان |
| آویز مهرهای | شمارش یکبهیک | متوسط |
| گردونه عدد و مقدار | تشخیص عدد و تعداد نقطهها | متوسط |
| چوبهای نقطهای | شناخت گروههای کوچک | آسان |
| کرم عددی | عدد بعدی و قبلی | آسان |
| خانه چینه | بیشتر و کمتر | متوسط |
| چرتکه | شمارش و جمع ساده | متوسط |
سه بازی کوتاه با چوب بستنی برای تمرین شمارش
بازی «چند تا کم شده؟» با چوبهای شمارش
پنج چوب روی میز بگذارید و از کودک بخواهید با لمس هر چوب شمارش کند. سپس چشمهایش را ببندد، شما یک چوب را کنار بگذارید و بپرسید چند چوب باقی مانده است. کودک ابتدا با دیدن چهار چوب پاسخ میدهد و بعد میتواند از عبارت «پنج تا بود، یکی کم شد، چهار تا ماند» استفاده کند. تعداد را متناسب با سطح دانشآموز تغییر دهید.
بازی دستههای پنجتایی و دهتایی
ده چوب بستنی کوچک را کنار هم قرار دهید و از دانشآموز بخواهید آنها را به دو گروه پنجتایی تقسیم کند. بعد هر ده چوب را با یک کش نرم و قابل باز شدن به یک دسته تبدیل کنید. توضیح دهید که یک دسته دهتایی با ده چوب تک قابل جایگزینی است، اما خود چوبها تغییر تعداد ندادهاند. این تمرین مقدمهای برای آشنایی با دستهبندی عددهاست.
بازی «اول تصویر، بعد عدد»
چند مهره روی کاغذ بگذارید و از کودک بخواهید بهجای گفتن فوری پاسخ، با چوب بستنی به تعداد مهرهها یک ردیف بسازد. پس از تطبیق دو گروه، کارت عدد درست را انتخاب کند. اگر اشتباه کرد، به جای گفتن پاسخ، اجازه دهید دو گروه را جفتجفت کنار هم بگذارد و اختلاف را پیدا کند. برای تقویت همین روش، حل مسئله با رسم شکل در کلاس اول نیز به کودک کمک میکند.
اشتباههای رایج در آموزش چینه کلاس اول
مهمترین اشتباه آن است که کودک عددها را با آهنگ حفظ کند اما نتواند به تعداد آنها وسیله بچیند. گاهی هم دانشآموز یک مهره را دو بار میشمارد یا هنگام شمارش از روی یک قطعه میپرد. بهتر است قطعات را در یک ردیف مشخص قرار دهید و هر قطعه را پس از شمارش کمی کنار ببرید. استفاده از رنگهای گوناگون جذاب است، اما اگر هدف شمارش تعداد کل است، نباید کودک تصور کند هر رنگ یک واحد متفاوت دارد.
خطای دیگر، ثابت کردن قطعات از همان ابتداست. بهتر است نخست با چوبکهای جدا کار کنید تا دانشآموز خودش چینش را بسازد و اصلاح کند. بعد از اطمینان از تعداد، قطعات را روی تابلو یا نردبان بچسبانید. در پروژههایی که از مهره، پونز یا سیخ چوبی استفاده میکنند، نظارت بزرگسال ضروری است.
منبع : کتاب ریاضی اول دبستان، راهنمای تدریس ریاضی ابتدایی











